Na czym polega projekt i na co zwracają uwagę badacze?

Nawadnianie upraw oczyszczonymi ściekami z powodzeniem wspiera rozwój roślin, jednak metoda ta, mimo licznych korzyści, wymaga starannego przygotowania, szczególnie biorąc pod uwagę ogólnokrajowe zarządzanie zasobami wodnymi.

Na podstawie zebranych dotychczas danych opracowano model uwzględniający opady, zapotrzebowanie upraw na wodę oraz deficyty nawadniania. Model ten ułatwić ma opracowanie krajowej metodologii cyklicznego zarządzania wodą. Kolejny etap projektu obejmie przygotowanie szczegółowych scenariuszy dla każdej ze stref pilotażowych z uwzględnieniem magazynowania i dystrybucji wody oraz oceny potencjalnych zagrożeń dla środowiska i zdrowia publicznego. Badacze planują przeprowadzenie analizy kosztów i korzyści wynikających z wykorzystania oczyszczonych ścieków w rolnictwie, a także dostosowanie przepisów krajowych do europejskich standardów w tym zakresie.

Jakie korzyści dla sektora przyniosą badania?

Realizowane działania mają wesprzeć rozwój tamtejszej gospodarki wodnej w obiegu zamkniętym. Dzięki skutecznie przeprowadzonym badaniom Mołdawia będzie mogła walczyć z niedoborami wody oraz wzmocnić ochronę zasobów naturalnych. Kraj zyska narzędzie do stabilizacji produkcji rolnej, ograniczając wahania rynkowe wynikające z niskiej podaży spowodowanej niedoborami wody.

Źródło: MOLDPRES

Pokazy maszyn, innowacje w technologii przechowalniczej, a także spotkania ze specjalistami

Podczas wydarzenia można przyjrzeć się innowacjom w dziedzinie technologii przechowalniczej, środków ochrony roślin i nawożenia. Nie zabraknie także informacji dotyczących sadzeniaków ziemniaka, pokazów maszyn rolniczych, poletek odmianowych, a także doświadczalnych -  przygotowanych przy udziale firm chemicznych, jak i oferujących sadzeniaki ziemniaka.

Jedną z atrakcji, która przyciąga dużą część uczestników, jest możliwość obejrzenia pracy maszyn liderów branży, takich jak m.in. Grimme, Ropa czy AVR.

Na odwiedzających czekają również m.in. specjaliści z firm: Agrosimex, UPL Polska, Sumi Agro Poland, Symbioz, Omnivent, Koppert, Bayer, FMC Agro Polska, Chemirol, Syngenta, Timac Agro, NaturalCrop, Agrii Polska, Domasz, Top Farms Group, BASF, HA-DWA-O, Royal Crop, Corteva i wielu innych prezentujących najnowsze rozwiązania dla sektora.

Co można było zobaczyć 20.08.2025?

Poniżej zostawiamy galerię zdjęć z wczorajszej wizyty, a szczegółową relację z wydarzenia przedstawimy wkrótce.

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

Nietypowym rozwiązaniem zastosowanym w przechowalni jest betonowa komora ciśnień. W tym roku firma Omnivent wykonywała w obiekcie adaptację polegającą na przystosowaniu dwóch komór do przechowywania w nich również ziemniaków. Polegała ona na umieszczeniu pod wentylatorami czujnika CO2, który monitoruje co się dzieje w pryzmie. O ile cebuli nie szkodzi wysoka koncentracja dwutlenku węgla, o tyle przy składowaniu ziemniaków jest to bardzo istotny parametr.

FOTO:

Dobór odmian do przechowywania

W gospodarstwie uprawiana jest zarówno cebula ozima, jak i jara z przeznaczeniem do przechowywania. W przechowalni składowane są obecnie odmiany Hybelle F1 oraz Crockett F1. Hybelle F1 to sprawdzona cebula przechowalnicza w typie Rijnsburger, o mocnej, jasnej łusce. Drugą z odmian - Crockett F1, łatwo było odróżnić w przechowalni ze względu na ciemniejszą, błyszczącą łuskę. Zdaniem plantatora odmiana ta daje bardzo wysoki plon, ale nie jest aż tak trwała w przechowywaniu, jak Hybelle F1.

Nawadnianie zasilane fotowoltaiką

W okolicach miejscowości Łagwy występują dość lekkie gleby, na których można wykorzystać potencjał fertygacji w uprawie cebuli jarej, właśnie dlatego w minionym sezonie plantator zdecydował się na nawadnianie kropelkowe cebuli połączone z nawożeniem po raz pierwszy. Materiały do budowy instalacji kroplującej oraz wsparcie techniczne dostarczyła plantatorowi firma HA-DWA-O z Gniezna. Z kolei program fertygacji przygotowała firma Yara. Przed rozpoczęciem uprawy nawożenie posypowe wykonano według programu plantatora przygotowywanego wspólnie z firmą Chemirol. Wykorzystano w nim nawozy proste.

Całą powierzchnię uprawy cebuli nawadniano z jednej studni głębinowej, dzięki podzieleniu plantacji na sekcje. Rozkładanie taśm (w Łagwach zastosowano taśmy D1000 firmy Rivulis, które rozłożono pod powierzchnią gleby) i instalacja systemu są pracochłonne, ale w sezonie nawadnianie kroplowe jest bardzo wygodnym rozwiązaniem i eliminuje wszelkie niedogodności związane z użytkowaniem deszczowi. Szczególnie, że sterowanie jego pracą odbywało się za pośrednictwem aplikacji w telefonie. Aby było to możliwe, stacja z elektrozaworami na polu wyposażona była w mały panel słoneczny oraz sterownik z kartą SIM. Również pompa dozująca zasilana była energią z dwóch paneli fotowoltaicznych.

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO: anna.wilczynska

Stężoną pożywkę do fertgacji przygotowywano w mauserach ustawionych na przyczepie. Do każdego 1000-litrowego zbiornika wysypywano 200 kg nawozów tworząc bardzo stężoną pożywkę (20%). Były pewne obawy o to, czy przy tak dużym zagęszczeniu pożywki nawozy dobrze się rozpuszczą, okazały się one jednak bezzasadne. Pierwsze nawadniania wykonano czystą wodą. Fertygację rozpoczęto od fazy 4. liścia właściwego, co wypadało ok. 22.-23. tygodnia roku według programu przedstawionego w tabeli. Program ten pozwolił uzyskać w minionym roku plon dobrej jakości cebuli do przechowywania na poziomie 64 t/ha.

- Spodobała mi się uprawa "na kropelce", dlatego chcę ją kontynuować, mimo, że wiąże się z tym dużo dodatkowej pracy i wydatków, ale widzę w tym potencjał. Same taśmy to spory koszt na ha, do tego rozprowadzenie, które jest jeszcze droższe, ale wystarcza na dłużej niż jeden sezon - informował P. Galas.

FOTO:

Takie projekty są godne naśladowania. Już najwyższy czas zadbać o retencję wody w Polsce. Trochę wstyd, że Cystersi przed wiekami potrafili regulować wodę na polach, a my dzisiaj w dobie tak rozwiniętych technologii, mamy z tym problem…

• Zeskanuj kod QR
• Dokonaj szybkiej rejestracji i podaj podstawowe informacje na temat swojej uprawy
• Obrysuj na mapie kontury swojego pola

Na serwisie YouTube dostępne są również krótkie filmiki instruktażowe w języku polskim pokazujące proces instalacji oraz wyjaśniające jak interpretować zdjęcia satelitarne (linki pod artykułem). Zdjęcia satelitarne NDVI umożliwiają wykrywanie problemów związanych z nawadnianiem, nawozami, chorobami oraz innych komplikacji, nawet zanim staną się widoczne gołym okiem. Aplikacja ReelView pomaga wykrywać małe problemy zanim staną się dużymi. Najbardziej obrazowym przykładem może być zatkana linia kroplująca. Wyschnięty pas gleby będzie zaznaczony na zdjęciu kolorem czerwonym. Dzięki temu przede wszystkim dowiesz się o problemie, a miejsce uszkodzenia szybko zlokalizujesz dzięki zdjęciu satelitarnemu.

Ponadto po zaznaczeniu swojego pola uzyskujemy dostęp do danych historycznych dotyczących wegetacji i nawodnienia do kilku lat wstecz, co również pomaga nam w odkryciu anomalii powtarzających się co sezon. Zdjęcia satelitarne wykonywane są co 5 dni, a ich rozdzielczość określona jest pikselem 10 x 10 m. Jedynym ograniczeniem dla aplikacji mogą być dni pochmurne uniemożliwiające wykonanie zdjęcia obszaru z satelity. Minimalny obszar pola jaki można zaznaczyć to 0.1 Ha, a maksymalny w darmowej wersji promocyjnej to 50 Ha. W aplikacji można obrysować kilka pól, natomiast muszą one znajdować się w promieniu maksymalnie 100km. Aplikacja przysyłam alerty SMS informujące o dostępności aktualnego zdjęcia oraz o ekstremalnych zjawiskach pogodowych.

Aplikacja REELVIEW jest uproszczoną darmową wersją bardziej kompleksowego, płatnego oprogramowania MANNA. W odróżnieniu of REELVIEW, aplikacja Manna wykonuje zdjęcia satelitarne codziennie oraz daje rekomendacje dotyczące nawadniania analizując dzienną ewapotranspirację, typ gleby, rodzaj uprawy oraz dane historyczne konkretnego pola. (https://manna-irrigation.com/)

Aplikację REELVIEW można pobrać również po zeskanowaniu kodu QR znajdującego się poniżej. Kod znajduje się również na każdej etykiecie rolki linii i taśmy kroplującej firmy RIVULIS (T-Tape, D1000, D5000, Hydro PC, Hydrogol).

FOTO:

Link do strony z kodem QR: https://www.rivulis.com/reelview/polska/

Linki do filmików instruktażowych:

• Filmik instruktażowy 1 - https://youtu.be/1thNHYRDlMY
• Filmik instruktażowy 2 - https://youtu.be/mU-NCGFDDfM

O ile z niedoborami makroelementów dość łatwo sobie poradzić (najlepiej wykonać analizę gleby na zawartość form dostępnych dla roślin) to z niedoborami mikroelementów już nie jest tak łatwo. Warto pamiętać podstawowe prawo obowiązujące w nawożeniu, mianowicie Prawo Minimum Liebiga, które stwierdza, że wzrost i rozwój roślin jest ograniczany przez składnik będący w niedoborze. Innymi słowy brak nawet jednego składnika powoduje ograniczenie wzrostu i rozwoju roślin, pomimo tego, że inne składniki występują w wystarczającej ilości. Szczególnie często mamy z tą sytuacją do czynienia w przypadku mikroelementów.

O niepokojące objawy, jak przebarwienia i plamy na liściach, więdnięcie roślin czy zahamowanie ich wzrostu, zazwyczaj podejrzewamy chorobę grzybową lub szkodnika. Często jednak przyczyną mogą być po prostu błędy w nawożeniu roślin i związane z tym niedobory makro- i mikroelementów. Koniecznością już stało się stosowanie nawozów dolistnych w celu dostarczenia roślinom warzywnym potrzebnych składników.

Od lat w użyciu w uprawach ogrodniczych są nawozy dolistne mikroelementowe. Współczesny rynek oferuje wiele ich rodzajów. Przełomem w nawożeniu mikroelementami stało się wprowadzenie chelatów, które zapobiegały krystalizacji form soli nawozów i poprawiły wnikanie mikroelementów do roślin. Należy jednak pamiętać, że nawozy mikroelementowe zastosowane w formie oprysków szybko wysychają na liściu, a ilość nawozu wykorzystana przez roślinę, jak podają źródła naukowe, wynosi od kilkunastu do 30-40%. Straty więc są dość duże, a biorąc pod uwagę że rośliny, które pozostają przez dłuższy czas pod wpływem wysokich temperatur i słońca są mocno nagrzane. Nawet w godzinach popołudniowych i wieczornych szybko odparowuje z nich aplikowany nawóz, zmniejszając jeszcze bardziej jego wykorzystanie.

 Firma Agrarius posiada w swojej ofercie innowacyjne i nowoczesne nawozy żelowe z serii SOLER dedykowane do różnych upraw (SOLER Red do warzyw wykształcających owoce takich jak: pomidor, ogórek, papryka, dyniowate i inne; SOLER Brown do warzyw korzeniowych, cebuli i czosnku oraz SOLER Green do warzyw kapustowatych i innych liściowych). Dodatkowo w ofercie znajduje się SOLER L do roślin strączkowych (groch, fasola, bób).

Nawozy te cieszą się bardzo dobrymi opiniami producentów, ponieważ są łatwe w mieszaniu, stosowaniu, mają specjalnie skomponowany skład pod konkretne uprawy, bardzo dobrze wchłaniają się do roślin i szybko działają.

Nawozy dolistne SOLER są preparatami skoncentrowanych mikroelementów w żelu dla zwiększenia przyczepności do roślin w bardzo dużej dawce bez balastu makroskładników (nie zawierają azotu, fosforu i potasu), co odróżnia je od innych podobnych produktów na rynku. Działają długo i wydajnie, pobudzają roślinę do obrony, wspomagają jej zdrowotność i odporność na choroby, intensyfikują wzrost, zwiększają plon, zawierają bor, miedź, mangan, molibden, cynk w ilościach dostosowanych do konkretnych upraw oraz wysoką zawartość siarki, co wzmaga zdrowotność roślin i zabezpiecza je przed niedoborami tego plonotwórczego pierwiastka. Nawozy te nie zawierają chlorków, nie są szkodliwe dla roślin. Zastosowana konsystencja żelowa wydłuża czas działania nawozu i zwiększa jego wchłanialność. Nowoczesna technologia SILEVEL^TM zastosowana do stworzenia nawozów opiera się na formie mikroelementów (sole, które są szybciej wchłaniane do roślin, ponieważ mają mniejsze cząsteczki niż chelaty), a poprzez umieszczenie ich w specjalnych kieszeniach krzemowych, które mają właściwości higroskopijne (pochłaniające wilgoć) zapewniono prawie 100 % - ową wchłanialność nawozu do rośliny. Zastosowany nawóz pozostawia na liściu warstwę żelową, która zawiera zawieszone w niej mikroelementy. Po wyschnięciu na liściu nie jest szybko spłukiwana z opadami jak inne nawozy, ale ponownie nawilżona dostarcza roślinie składniki odżywcze do momentu ich wyczerpania.

Dla zminimalizowania kosztów stosowania nawozu przez ogrodnika SOLERY zawierają wyłącznie niezbędne mikroelementy oraz siarkę, przez co działają dezynfekująco – przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo. Zawarty w nawozach kompleks QM6^TM pobudza roślinę do wzmożonego pobierania substancji pokarmowych zarówno przez liście, jak i przez korzenie sprzyjając wzrostowi rośliny, poprawiając jej wigor i odporność na stresy.

Bardzo ważną cechą nawozów SOLER jest bezpieczeństwo dla roślin i konsumenta. Nawozy te nie posiadają żadnych szkodliwych pozostałości, które mogły by się kumulować w roślinach i są bezpieczne w stosowaniu, nie wywołują poparzeń roślin.

Dla roślin, szczególnie tych wytwarzających owoce, równie ważne jak dożywianie mikroelementami jest odżywienie roślin wapniem. W ofercie Agrarius znajduje się innowacyjny i niepowtarzalny nawóz dolistny Calory. Jest to nowoczesny preparat kompleksowo dostarczający roślinom wapń potrzebny do zagwarantowania wysokiej jakości owoców. Nawóz ten to nie tylko wapń (w niespotykanej łatwo wchłanialnej formie jonowej), ale także odpowiednio dobrane mikroelementy – zapewniające przemieszczenie i prawidłowe działanie wapnia w roślinie. Nawóz ten zawiera ponadto miedź, która działa fitosanitarnie oraz kwasy humusowe, które pomagają w bezpośrednim wnikaniu nawozu do rośliny oraz działają wspomagająco i antystresowo, gwarantując doskonały efekt działania Calory.

Więcej na stronie: AGRARIUS

FOTO:

Wsparcie można otrzymać na wykonanie nowego nawodnienia, ulepszenie istniejącej instalacji nawadniającej oraz ulepszenie instalacji nawadniającej wraz z powiększeniem nawadnianego obszaru. Poza tym dofinansowanie obejmuje koszty wykonania ujęć wody, zakupu nowych maszyn i urządzeń wykorzystywanych do nawadniania w gospodarstwie, budowy albo zakupu elementów infrastruktury technicznej niezbędnych do nawadniania.

Maksymalna kwota pomocy, jaką można otrzymać w całym okresie realizacji PROW 2014-2020 w tym obszarze, to 100 tys. zł. Wsparcie przyznawane jest w postaci refundacji części kosztów kwalifikowanych. Standardowo wynosi 50 proc., a w przypadku gdy o środki finansowe ubiega się młody rolnik, poziom dofinansowania sięga 60 proc.

Dokumenty przyjmują biura powiatowe i odziały regionalne Agencji do 27 maja 2022 r. Dokumenty można składać osobiście, przekazywać za pośrednictwem platformy ePUAP, a także wysyłać rejestrowaną przesyłką pocztową nadaną w placówce Poczty Polskiej.

W ramach PROW 2014-2020 ok. 40,5 tys. rolników podpisało z ARiMR umowy o przyznaniu wsparcia na „Modernizację gospodarstw rolnych” a do beneficjentów trafiło ponad 5,73 mld zł.

Źródło: gov.pl

Sałata jest jednym z najczęściej uprawianych warzyw.  Jak w przypadku wielu innych roślin o zielonych liściach, charakteryzuje ją płytki system korzeniowy. Nie potrzebuje dużo wody, ale także niewskazane jest nadmierne podlewanie. Zbyt mokre podłoże powoduje gnicie rośliny, gdy jest zbyt suche, sałata traci jędrność i smak. Uzyskanie optymalnych warunków uprawy wymaga zastosowania precyzyjnego systemu nawadniania i kontroli. Zarządzanie nawadnianiem przez cały okres wegetacyjny jest krytycznym czynnikiem w produkcji sałaty, ponieważ nawet krótkie okresy niedostatecznego nawilżenia mogą niekorzystnie wpływać na zbiory.

Stres wodny, to zjawisko występujące w uprawie, gdy wilgotność gleby jest nadmierna lub niedostateczna. Prowadzi do znacznego zmniejszenia plonów poprzez spowolnienie procesów życiowych roślin. W przypadku sałaty, stres wodny wpływa na jędrność, wielkość główki oraz kolor. Powoduje także procesy gnilne. W każdym z przypadków prowadzi do zmniejszenia plonów i osłabienia jakości produktu. Wydajne wykorzystanie wody czyli planowanie nawadniania, wysoka równomierność dystrybucji wody i niewielkie natężenie opadów, eliminują warunki stresowe. Uprawa pod osłonami, a co za tym idzie kontrola systemu nawadniania, są skuteczną metodą zapobiegania stresowi wodnemu. W przypadku sałaty, najkorzystniejsze rozwiązanie to nawadnianie kroplowe połączone z mikrozraszaniem.

Hadar 7110 jako optymalny wybór do upraw pod osłonami

Produkcja roślin zielonych to wysokie koszty inwestycyjne. Szklarnie i tunele poprawiają warunki uprawy sałaty i innych roślin zielonych. Wybór optymalnego systemu nawadniania i efektywne zarządzanie nim ma kluczowe znaczenie dla sukcesu inwestycji. W przypadku upraw sałaty pod osłonami, dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie mikrozraszaczy Hadar 7110 dostępnych w ofercie firmy Budmech. Hadar to mikrozraszacz pracujący w pozycji odwróconej. Montowany jest na wężyku pod sklepieniem tunelu lub szklarni. Jest wykorzystywany do intensywnego nawadniania lub chłodzenia roślin. W czasie upałów pozwala na nawadnianie pulsacyjne w celu zachowania wysokiej wilgotności. Dzięki zastosowaniu antykapacza LPD możliwe jest jednoczesne uruchomienie i zamknięcie instalacji w jednym momencie, bez konieczności opróżniania instalacji między cyklami nawadniania. Woda zostaje w rurach i nie wycieka przez zraszacze niszcząc podłoże i powodując powstawanie kałuż. Zaletą mikrozraszacza Hadar jest drobna kropla i niska intensywność opadu, co eliminuje ryzyko mechanicznego uszkodzenia roślin oraz negatywnego wpływu nawadniania na strukturę gleby.

FOTO:

Hadar 7110 – uniwersalny mikrozraszacz do upraw pod osłonami

Zraszacze Hadar to uniwersalne modułowe mikrozraszacze pracujące w szklarniach i tunelach w pozycji odwróconej. Wysokość instalacji w najwyższym miejscu to 200 cm nad poziomem uprawy. Charakteryzuje je wysoka jakość i niezawodność. Modułowa budowa pozwala na dobór przepływu oraz średnicy zraszania w zależności od zastosowania odpowiedniej dyszy. Wkładka „wirnik odwrócony”, przystosowana do pracy w pozycji odwróconej, jest kompatybilna z ośmioma dyszami (filetową, czerwoną, pomarańczową, zieloną, niebieską, żółtą, jasnozieloną i białą) o średnicach od 1,0 mm do 2,0 mm. Poprzez zastosowanie odpowiedniej dyszy, średnica zraszania może wynieść od 8,4 m do 11,0 m. Szeroki zakres natężenia przepływu dostosowany jest do wymaganego natężenia opadu zgodnie z optymalnym czasem nawadniania. Wkładka „wirnik odwrócony” jest dedykowana do warunków szklarniowych i tunelowych w celu uzyskania maksymalnej jednorodności (jedn. 88 -95%) projektu. W dużych szklarniach i tunelach można zamontować dwie linie mikrozraszaczy.

? Poznaj szczegóły techniczne mikrozraszacza Hadar 7110 - Pobierz kartę produktu pdf

Smak nawodnionej sałaty

Sałata jest delikatna – zarówno pod względem smaku, jak i wymagań uprawy. Niedostateczne nawodnienie skutkuje pogorszeniem smaku warzywa – staje się zdecydowanie bardziej gorzkie i mniej delikatne. Dlatego planowanie i projektowanie systemu nawadniania w uprawach pod osłonami stanowi kluczowy parametr sukcesu inwestycji.

? Zastanawiasz się nad instalacją mikrozraszaczy? Chciałbyś uzyskać szczegółowe informacje? Porozmawiaj z Andrzejem Szerszeniewskim, Inżynierem ds. Projektów w firmie Budmech:

Andrzej Szerszeniewski

Inżynier ds. Projektów

☎️ +48 22 765 65 78

andrzej.szerszeniewski@budmech.pl

FOTO:

Firma Budmech dostarcza rozwiązań gwarantujących niezbędne warunki do prawidłowego wzrostu oraz rozwoju owoców, warzyw, a także utrzymania obszarów zieleni. Nasi specjaliści projektują systemy nawadniania odpowiadające indywidualnym potrzebom Klientów oraz wspierają fachową wiedzą i doświadczeniem w wyborze skutecznych rozwiązań.

W artykule wykorzystano materiały firmy NaanDanJain.

Odmiana

Katarzyna Tykarska-Duchovska reprezentująca markę De Ruiter w firmie Bayer wyjaśniała jakie odmiany pomidora w jakich terminach i obiektach warto sadzić. Polecała m.in.: sprawdzone pomidory malinowe: Mei Shuai oraz Pink ID, a także plenne czerwone – Partova i Matissimo. Z pomidorów o ciekawych, sakiewkowatych owocach zachęcała do wypróbowania mieszańca Aurea. Wśród polecanych odmian szklarniowych oprócz Tomimaru Muchoo, Hakumaru i Yarimaru, znalazła się Organza – żółta śliwka.

Monika Buława zajmująca się w firmie Bayer głównie ogórkiem i papryką polecała ogórki Pacto, Quintus oraz Britanos, a także Madeira.

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

Nie tylko nawozy

Jan Gurzyński z firmy Intermag polecał wiele różnych produktów, wspierających rośliny, np. Planticine oraz Chitoshell, które wzmacniają odporność roślin na patogeny. Podkreślał, że ważna jest odpowiednia technika zabiegów opryskiwania, którą można poprawić wykorzystując ProAqua Trio, w celu poprawy właściwości wody. Przypomniał też o znanych już produktach z oferty firmy jak Tytanit czy Optysil.

Grzegorz Ożarek również z firmy Intermag informował o nawozach i produktach mikrobiologicznych. Polecał np. serię Mikrochelat. A z gamy produktów Bactim – Bactim Vigor i Bactim Receptor.

FOTO:

Nawadnianie

Specjaliści od nawodnień upraw Jarosław Kopeć i dr inż. Sławomir Sositko z firmy Milex wyjaśniali, jakie rozwiązania są najlepsze do upraw pod osłonami. Zwrócili uwagę m.in. na dobór właściwych filtrów oraz linii kroplujących. Zachęcali do inwestowania w automatyzację w nawadnianiu i fertygacji. Polecali również zbiorniki retencyjne na wodę z blachy falistej.

FOTO:

Folia folii nie równa

Bartosz Kłyk z firmy Geo Polska zaprezentował różne rodzaje folii tunelowych. Interesująco wyjaśniał czym się różnią i jakie do jakich upraw warto wybrać. Mówił m.in. o folii serii EVO AC z efektem antykondensacyjnym, dzięki czemu przepuszcza więcej światła. Wyjaśniał, że rozproszenie światła, które jest bardzo korzystne latem, wiosną „zabiera” światło i dlatego planując tylko bardzo wczesne uprawy warto wybrać inną folię. Zwrócił też uwagę na stosowania podchlorynu czy siarki, które uszkadzają folię skracając jej żywotność. Polecał specjale folie o podwyższonej odporności chemicznej. Zaznaczył też, że wymagania świetlne warzyw są inne niż owoców miękkich i pod te uprawy powinno się dobierać również odpowiednie folie.

Więcej szczegółów z tego spotkania już w wkrótce na łamach STO i Warzyw.

FOTO:

Najważniejszą zaletą kropelkowego nawadniania upraw szklarniowych jest możliwość dostarczania każdej roślinie odpowiedniej ilości wody oraz nawozów. Aby tak było, konieczne jest korzystanie z dobrze działającej instalacji nawodnieniowej. Warto pamiętać, że wraz z biegiem lat, jakość instalacji może znacząco się pogorszyć: materiały, z których jest wykonana, zużywają się, a w labiryntach kroplowników, wężykach i kroplospływach odkładają się zanieczyszczenia, utrudniające przepływ wody. W rezultacie, kroplowniki nie nawadniają uprawy tak równomiernie, jak na początku, co przekłada się na zmniejszenie kontroli nad ilością dostarczanej roślinom pożywki - a to prowadzi do strat w uprawie. Aby temu zapobiec, konieczna jest okresowa wymiana ciągów nawodnieniowych na nowe.

FOTO:

Jak często należy wymieniać linie nawodnieniowe? 

Częstotliwość wymiany linii nawodnieniowych różni się od siebie w różnych gospodarstwach i jest zależna od wielu czynników. Na żywotność linii wpływa jakość wody do nawadniania, a także rodzaj stosowanych nawozów oraz częstotliwość płukania instalacji.

Aby przekonać się, czy linie nawodnieniowe w Twoim gospodarstwie nadają się do wymiany, przeprowadź krótki przegląd instalacji. Przyjrzyj się kroplownikom, sprawdź czy ich stopki (kroplospływy) oraz wężyki nie stały się bardziej kruche i podatne na uszkodzenia mechaniczne, oceń intensywność przepływu oraz stopień zakamienienia w miejscach wypływu wody. Pogorszenie parametrów kroplownika oznacza, że linia nadaje się do wymiany.

FOTO:

Oprócz oceny kroplowników, warto przyjrzeć się także zaworkom, korkom na końcach linii oraz pozostałym elementom podłączeniowym, takim jak kolanka czy złączki. Jeśli stan tych elementów pogorszył się w stosunku do pierwotnego – wymień je wraz z kroplownikami.

Kończąc przegląd całej instalacji warto również podsumować wymiany i naprawy, dokonywane w poprzednich latach. Jeśli z roku na rok wymieniasz coraz więcej pojedynczych kroplowników, ponieważ ich zły stan widocznie odbija się na kondycji poszczególnych roślin, to wyraźny znak, że konieczna jest wymiana linii.

Kiedy wymienić linie nawodnieniowe?

Najlepszym momentem na wymianę linii nawodnieniowych jest okres jesienno-zimowy. Kiedy produkcja w szklarni jest już zakończona, a sam obiekt uprzątnięty i opróżniony z roślin, rozpoczynają się przygotowania do nowego sezonu uprawowego. To właśnie odpowiedni moment na bezpieczną i bezstresową wymianę linii. Aby szybko i wygodnie przeprowadzić wymianę, zamów gotowe nitki, dopasowane długością i rozstawem kroplowników do Twojej szklarni. Ich instalacja nie jest czasochłonna - wystarczy rozwinąć je, podwiesić i podłączyć do istniejącego systemu nawadniania. Dzięki tak przeprowadzonej wymianie zyskasz pewność, że wraz z rozpoczęciem nowej produkcji uprawa będzie nawadniana w najbardziej optymalny i wydajny sposób.

Jeśli planujesz wymienić kroplowniki w swoim gospodarstwie, skontaktuj się ze specjalistą z firmy Royal Brinkman, który pomoże Ci zaplanować wymianę kroplowników oraz dobierze odpowiednie produkty dla Ciebie.

Grzegorz Borowski:

? grzegorz.borowski@royalbrinkman.pl

Czytaj także: To był udany dzień papryki w gospodarstwie Szatanów w miejscowości Długie [VIDEO]

Stosowanie preparatów mikrobiologicznych należy wykonywać systematycznie w odpowiednim terminie i warunkach – podkreślał ekspert z firmy Intermag. Na etapie produkcji rozsady, tuż po przepikowaniu roślin do wielodoniczek, warto rozpocząć stosowanie preparatów mikrobiologicznych, w tym przypadku Bactim Radinet w dawce 200 g/1000 roślin. Kolejnym krokiem jest stosowanie mikrobiologii w chwili posadzenia roślin na miejsce stałe w tunelu foliowym. By ograniczyć występowanie uwiądów roślin powodowanych przez obecność szkodliwych nicieni glebowych zachęcam do stosowania Bactim Receptor w dawce 2 kg/ha. Zabieg należy wykonać podczas 2 lub 3 nawadniania roślin poprzez fertygację. Aplikację preparatu należy powtórzyć za 30 dni od podania pierwszej dawki, również w ilości 2 kg/ha. Łączną dawka Preparatu Bactim Receptor powinna wynosić 4 kg/ha – kontynuował specjalista.

W przypadku stanowisk, gdzie zastosowano odkażanie chemiczne gleby, J. Wcisło zachęcał do zastosowania Bactim Vigor w dawce 2-4 kg/ha powierzchni upraw (40 tuneli foliowych). Z kolei w przypadku ograniczenia chorób odglebowych można zastosować preparat Bactim Fertimax. Aplikację tego preparatu w dawce 0,5 kg/ha należy rozpocząć po przyjęciu się rozsady na miejscu stałym. Czynność tą należy powtórzyć wielokrotnie w całym cyklu produkcyjnym - łączna dawka Bactim Fertimax powinna wynosić 2 kg/ha.

Czytaj także: Narastający problem nicieni glebowych w uprawie papryki pod osłonami – wywiad z dr Anetą Chałańską, 31.01.2021 [VIDEO]

FOTO:

W bardzo podobny sposób jak stoły zalewowe, działają nawy zalewowe przeznaczone do produkcji rozsady w kostkach z wełny mineralnej. Nawy szklarni wylane są precyzyjnie wyprofilowanym betonem. Pod posadzką nawy znajduje się instalacja do pompowania pożywki i zbierania drenażu. Napełnianie nawy wymaga użycia dużych objętości wody. Na każde 100 m³ pożywki wykorzystanej do napełnienia nawy, ponad 50 proc. odpływa po zakończeniu nawadniania do zbiorników i wymaga ponownego zagospodarowania.

FOTO:

W każdym systemie wykorzystującym zamknięty obieg pożywki pojawia się konieczność sterylizacji i oczyszczenia drenażu przed jego ponownym wykorzystaniem. – Jeżeli w jakimś miejscu w uprawie pojawi się czynnik chorobotwórczy, to przy gospodarowaniu wodą w obiegu zamkniętym bardzo łatwo go rozprzestrzenić z pożywką na całą uprawę. W związku z tym niezbędna jest sterylizacja zbieranego drenażu brudnego (tj. przed oczyszczeniem i dezynfekcją). Najczęściej wykorzystuje się do tego celu promieniowanie UV, jednak lampy emitujące to promieniowanie są zaledwie jednym z wielu elementów całego systemu do oczyszczania pożywki. Składa się on z pompy wprowadzającej pożywkę w ruch, filtrów żwirowych i dyskowych usuwających zanieczyszczenia stałe, lamp UV i dozownika kwasu do płukania lamp oraz komputera sterującego wszystkimi procesami. Przykładem takiego systemu jest Sterylizator UV VitaLite o wydajności 0,5–50 m³/h. Jest on wyposażony w filtry żwirowe do oczyszczania drenażu brudnego i automatyczną kontrolę pH pożywki. Skuteczną dezynfekcję zapewnia emitowana przez lampy UV radiacja na poziomie 250 mJ/cm.² Radiacja to bardzo istotny parametr, od którego zależy bezpieczeństwo fitosanitarne uprawy. Pełną dezynfekcję, tj. likwidację 99 proc. organizmów żywych w pożywce, zapewniają lampy o promieniowaniu wynoszącym 250 mJ/cm². Jeżeli urządzenie do dezynfekcji ma niższą radiację, jego skuteczność również będzie mniejsza. Sterylizator UV VitaLite wyposażony jest w komputer sterujący. Możliwa jest jego synchronizacja z programem Synopta – wyjaśniał R. Łukowicz.

FOTO:

Standardowy system nawadniania w uprawie szklarniowej pomidora składa się ze zbiornika na czysta wodę, pompy, mieszalnika nawozowego, elektrozaworów i linii kroplujących. Aby zbudować zamknięty system obiegu pożywki należy do standardowej instalacji dołożyć kilka dodatkowych elementów (rysunek).

FOTO:

Pierwszym z nich jest przepompownia (zbiornik przejściowy z pompą), do której spływa nadmiar pożywki z rynien uprawowych. Jej wielkość musi być dostosowana do wydajności mieszalnika i kroplowników, ponieważ elementy te decydują jakiego spływu drenażowego można się spodziewać. Następnym elementem systemu zamkniętego jest zbiornik na drenaż brudny. Trafia do niego pożywka przekazana z przepompowni. Jego pojemność musi odpowiadać objętości drenażu gromadzonego w ciągu całego dnia. Kolejnym elementem systemu jest opisywany wcześniej układ do dezynfekcji pożywki, z którego przepompowywana jest ona do zbiornika na drenaż czysty. Jego pojemność powinna być taka sama jak pojemnika na drenaż brudny.

FOTO:

Do stworzenia systemu z zamkniętym obiegiem pożywki potrzebny jest jeszcze jeden element – tj. zawór wstępnego mieszania, który instaluje się przed pompą tak, aby do mieszalnika nawozów trafiała woda z dwóch różnych źródeł – ze zbiornika na wodę i ze zbiornika na czysty drenaż. Zazwyczaj łączy się 70% czystej wody z 30% oczyszczonego drenażu. Zawór wstępnego mieszania wyposażony jest w funkcję precyzyjnego dobierania proporcji wody i drenażu w taki sposób, aby uzyskać zadane EC roztworu, który trafia do mieszalnika, tam jest on mieszany z koncentratami nawozów i kwasem, po czym gotowa pożywka jest podawana na linie kroplujące.

FOTO:

Jak w każdej inwestycji, tak również w przypadku budowy instalacji nawadniającej z zamkniętym obiegiem pożywki bardzo istotna jest kwestia kosztów oraz okres zwrotu nakładów. Specjalista firmy Adviser przedstawił jako przykład istniejącą 3-hektarową produkcję pomidora na rynnach uprawowych nawadnianą w układzie otwartym, której system nawadniający przebudowano tworząc układ zamknięty. Linie kroplujące i inne elementy systemu otwartego były już zainstalowane. Kolejnym krokiem była budowa przepompowni i zbiorników na drenaż brudny i czysty. Dla 3-hektarowej uprawy zbiorniki te miały pojemność 100 m³ każdy. Dla przewidywanych 100 m³ drenażu na dobę należało dobrać układ sterylizacyjny o wydajność ok. 5 m³/godz. W przypadku budowy układu zamkniętego konieczne było również sprawdzenie czy system komputerowy sterowania fertygacją ma możliwość zarządzania recyklingiem.

Zakres i koszt modernizacji systemu nawadniania dla 3-hektarowego gospodarstwa:

• Przepompownia drenażu 20 000 zł
• Instalacje przesyłowe 20 000 zł
• Zbiornik na drenaż brudny (100 m³) 20 000 zł
• Zbiornik na drenaż czysty (100 m³) 20 000 zł
• Sterylizator UV z układem filtrującym (przepływ 5 m³/godz.) 200 000 zł
• Układ wstępnego mieszania 10 000 zł
• Rozbudowa systemu 10 000 zł

RAZEM 300 000 zł

Instalując obieg zamknięty w uprawie pomidorów na powierzchni 3 ha, oszczędza się rocznie 15 tys. m³ wody i 50 t nawozów, które dzięki recyklingowi nie trafiają do kanalizacji i cieków wodnych. Wartość tych oszczędności to 60 tys. zł w skali roku.

Woda i pożywka w liczbach w 3-hektarowej uprawie pomidora w skali roku (na podstawie cen i danych z gospodarstwa pracującego w obiegu zamkniętym z sezonu 2020):

• Zużycie roczne wody 45 000 m³
• Objętość drenażu (30%) 15 000 m³
• Zawartość nawozów w drenażu 50 000 kg
• Wartość oszczędności w przypadku układu zamkniętego 60 000 zł

Mając na uwadze, że wysokość kosztów netto na modernizację wynosi 300 000 zł, a roczne koszty eksploatacyjne zawierają się w kwocie 10 000 zł, to przy rocznych oszczędnościach wody i nawozów wynoszących 60 000 zł okres zwrotu inwestycji wynosi sześć lat.

Artykuł pochodzi z czasopisma "Szklarnie Tunele Osłony" 3/2021.

Tutaj zakupisz prenumeratę: [LINK]

FOTO:

Przykład gospodarstwa w Okopach 

W miejscowości Okopy w gminie Łambinowice (woj. opolskie) zlokalizowane jest kilkusethektarowe gospodarstwo, w którym uprawiane są zboża, rzepak, kukurydza i ziemniaki. Obecnie Andrzej Lesiak zarządza nim od 2018 r. Już w momencie zakupu tych ziem właściciel planował nawadnianie upraw.

FOTO:

Cały projekt nawodnień został przygotowany we współpracy z firmą NDS Nawadnianie. Firma ta dostarczyła również agregat pompowy do pompowania wody ze stawu do rurociągów na polach. Warto zaznaczyć, że firma NDS Nawadnianie specjalizuje się m.in. w melioracjach wodnych. Ma ona w ofercie szeroki asortyment produktów z zakresu melioracji i zarządzania zasobami wodnymi.

FOTO:

Jak informował właściciel gospodarstwa jest to rejon, w którym występuje spora ilość opadów, sięgająca 650 mm rocznie. Niestety są one nieregularnie rozłożone w ciągu roku. Na przykład w 2019 r. panowała susza, która wpłynęła na redukcję plonów, natomiast w 2020 r. opadów było zbyt dużo. Sytuacja ta pokazała wiele wad melioracji pól w obrębie gospodarstwa, które wynikały głównie z braku konserwacji. Są to instalacje z różnych okresów. Część z nich pochodzi jeszcze z czasów przedwojennych, ale są też późniejsze – z lat 60., 70. oraz z kilku ostatnich. Właściciel gospodarstwa zdecydował o naprawie systemów melioracyjnych. Na niektórych polach całą meliorację wykonano od nowa, tak żeby system ten był skuteczny. Warto wiedzieć, że prace te nie dość, że są kosztowne, to jeszcze przed ich rozpoczęciem trzeba uzyskać stosowne zgody na odprowadzenie wody z pola do rowów melioracyjnych. Wody Polskie muszą wydać decyzję w sprawie melioracji danego pola, nawet jeśli jest to własność prywatna. Projekt melioracji był przygotowany przez specjalistów z zakresu hydrologii, którzy zaplanowali cały system melioracyjny. Część sieci melioracyjnej naprawiana jest przez firmy zewnętrzne, a część we własnym zakresie za pomocą urządzenia zawieszanego na ciągniku, wyposażonego w specjalną dyszę, przez którą pompowana jest woda ze zbiornika pod wysokim ciśnieniem.  

Zaplanowane nawadnianie 

Przygotowane zostały kolejne etapy projektu nawadniania. Zaczęto od uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z wody ze studni głębinowej, która znajdowała się już na terenie gospodarstwa. Wydajność tej studni wynosi ok. 40 m³ wody/godz., ale to za mało na nawodnienie dużych powierzchni, dlatego właściciel gospodarstwa zdecydował o budowie zbiornika retencyjnego. W czasie prac związanych z budową zbiornika retencyjnego okazało się, że jest możliwość uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z wody z rowu melioracyjnego, który przebiega przez pola należące do gospodarstwa, jednak to źródło wody w czasie suszy nie jest wystarczające do nawodnienia upraw.

FOTO:

Wybudowano zbiornik o kubaturze 22 tys. m³ wody. W zależności od wysokości napełnienia jest w nim magazynowane od 12 do 16 tys. m³ wody. Taka ilość powinna wystarczyć na jednorazowe nawodnienie pola dawką 12–16 litrów/m² o powierzchni ok. 100 ha. Zbiornik oraz ujęcie wody zostały zbudowane od podstaw na podstawie projektu przygotowanego przez biuro projektowe Hydrofar. Jego lokalizację zaplanowano tak, aby napełnienie zbiornika wodą z rowu było grawitacyjne. Ponadto wykonano zabezpieczenia, żeby w przypadku np. obfitych opadów, móc odprowadzić nadmiar wody z powrotem do rowu. Andrzej Lesiak podkreślił, że dzięki właściwemu i starannemu przygotowaniu dokumentacji projektu, uzyskano pozwolenie wodnoprawne wydane przez Wody Polskie w ciągu miesiąca. Przez kolejny miesiąc udało się otrzymać pozwolenie na budowę w Starostwie Powiatowym w Nysie.

FOTO:

Brzegi zbiornika zostały umocnione specjalną geowłókniną, tzw. geokratą z tworzywa sztucznego oraz kamieniami. Taki zbiornik nie wymaga specjalnej konserwacji, ale trzeba pamiętać, aby w okresach, gdy się nie nawadniania był on napełniony wodą, żeby nie doprowadzić do erozji skarpy i zarastania jej roślinnością. Górna część skarpy jest obsiana trawą. Dookoła zbiornika wysiano trawę z mieszanką kwitnących roślin. Koszt tej inwestycji łącznie z budową rurociągu ciśnieniowego przekroczył 1 mln zł netto. Najbardziej kosztowna jest sama budowa zbiornika. Ze względu na dużą powierzchnię, gospodarstwo ma ograniczone możliwości pozyskiwania dofinansowania na tego typu projekty.

FOTO:

Alternatywą dla budowa zbiornika retencyjnego byłaby budowa kolejnych studni głębinowych, ale na takie źródło coraz trudniej pozyskać pozwolenie (na budowę i potem na korzystanie z wody do nawodnień), ponadto czerpanie wody ze studni jest droższe niż ze zbiornika. Decydując się na tę inwestycję plantator kierował się również względami ekologicznymi. Gdyby powstawało więcej takich zbiorników retencyjnych byłaby szansa na poprawę warunków gospodarowania w wielu rejonach naszego kraju.

Nowe technologie w uprawach 

Woda ze zbiornika retencyjnego w Okopach jest wykorzystywana do nawadniania uprawy ziemniaków z przeznaczeniem na frytki. Nawadnianie jest realizowane za pomocą deszczowni szpulowej marki Ocmis wyposażonej w działko ze zraszaczem. Takie rozwiązanie jest praktyczne, ponieważ deszczownię można łatwo przemieścić na wybrane pole. W przyszłości być może zainstalowana zostanie deszczownia mostowa. Obecnie w gospodarstwie infrastruktura przygotowana jest do nawodnienia 150 ha. Na pola są już doprowadzone rurociągi z hydrantami, co pozwala na nawodnienie tej powierzchni. Aktualnie plantator nawadnia uprawy ziemniaków, a w przyszłości planuje rozszerzenie działalności o inne uprawy specjalistyczne np. cebulę.

FOTO:

Oprócz instalacji nawodnieniowej na terenie gospodarstwa znajduje się stacja firmy Metos do wsparcia decyzji o wykonaniu zabiegów agrotechnicznych szczególnie ochrony roślin. W tym sezonie testowany jest serwis ochrony ziemniaka. Już w tym roku mimo zimnej wiosny na wykresach z sygnalizacji w tym rejonie można było zaobserwować zwiększoną presję zarazy ziemniaka po 24 maja. Stacja ta wyposażona jest również w sondę do pomiarów wilgotności gleby, która będzie wykorzystywana jako wsparcie w opracowaniu bilansu wodnego i potrzeb nawadniania roślin. Zdaniem A. Lesiaka nowoczesne narzędzia pozwalają na magazynowanie i analizę danych dotyczących danej uprawy. Analiza takich informacji przyczynia się do lepszego zarządzania uprawami i pełniejszego wykorzystania potencjału plonotwórczego roślin.

Artykuł opublikowano także w miesięczniku "Warzywa" (7/2021).

Tutaj zamówisz prenumeratę: Prenumerata "Warzywa"

FOTO:

Propozycje nowych cen wpływają do Wód Polskich, które jako regulator mają za zadanie sprawdzić czy proponowane przez samorządy taryfy są racjonalne i rzeczywiście dotyczą kosztów dostarczania wody i odprowadzania ścieków.

Do tej pory wpłynęło łącznie 2548 wniosków, w tym 2403 proponujących wzrost cen za wodę i ścieki (94 proc.), 81 dotyczących utrzymania cen (3 proc.) i 64 proponujących obniżenie dotychczasowych cen (2,5 proc.).

Prezes Wód Polskich Przemysław Daca poinformował podczas konferencji prasowej, że na półmetku ustalania opłat średnia podwyżka wynosi 7 proc. To są indywidualne wnioski. Każdy musi być rozpatrzony, wszystkie czynniki muszą być wzięte pod uwagę - inwestycje, amortyzacja. Ale można powiedzieć, już teraz, że jest to nasz wspólny sukces, ponieważ na początku średnia podwyżek planowanych to była 20 procent. W tej chwili to 7 procent, więc już to zupełnie inaczej wygląda - powiedział. 

Źródło: PGW, dziennik.pl, next.gazeta.pl, msn.com

W warunkach laboratoryjnych zbadaliśmy szybkość wchłaniania wody, efekt podsiąkowy oraz zjawisko przemywania profilu glebowego, wykorzystując czysty roztwór wodny oraz z proporcjonalną dawką  produktu Aqualink.

Efekty doświadczenia w poniższym materiale filmowym:

Większość produktów fotosyntezy roślin w naturalny sposób trafia do owoców. W następnej kolejności asymilaty lokowane są w wierzchołku roślin i jej części nadziemnej, a system korzeniowy znajduje się na końcu tej „drabiny pokarmowej”. Sytuacja staje się dla korzeni jeszcze trudniejsza, gdy słabnie nasłonecznienie ?, a z nim intensywność fotosyntezy.

FOTO:

Po pierwszych zbiorach ? i zdecydowanym zmniejszeniu obciążenia roślin owocami – po zbiorze 1. i 2. grona – ma miejsce krótki okres na wzmocnienie, odbudowę systemu korzeniowego.

FOTO:

Za kilka tygodni maksymalne natężenie radiacji słonecznej ? osiągnie nawet 1000 W/m2 i w tej sytuacji silny i aktywny system korzeniowy będzie niezwykle potrzebny. Pomimo różnego rodzaju biostymulatorów i innych środków wzmacniających rośliny, główną rolę w utrzymaniu kondycji systemu korzeniowego odgrywa strategia nawadniania. Co ważne, jej prawidłowe stosowanie nie wiąże się z dodatkowymi kosztami, a raczej je ogranicza.

? Warto pamiętać o praktycznej zasadzie, że korzenie dla swojego prawidłowego wzrostu potrzebują powietrza. Troszczymy się o nie zwłaszcza w dni słoneczne, w tym o wysoki poziom wilgotności podłoża (WC), jednak powietrze i zawarty nim tlen ma istotne znaczenie dla kondycji systemu korzeniowego. Zdecydowana większość niepowodzeń w ukorzenianiu i rozbudowie systemu korzeniowego jest powodowana zbyt wysoką wilgotnością podłoża (jego zalaniem), ale lepiej opisywać taką sytuację, jako zbyt słabe napowietrzenie strefy korzeniowej.

Strategia nawadniania: czas rozpoczęcia podlewania, czas zakończenia, wielkość dawki, odstępy pomiędzy cyklami – decyduje o warunkach wodno-powietrznych w strefie korzeniowej.

W nadchodzących tygodniach, przy stale rosnącym natężeniu radiacji słonecznej ?, czas przed pierwszym podlewaniem jest kluczowy dla kondycji korzeni. Nocny spadek pojemności wodnej podłoża (WC), a przede wszystkim spadek, który ma miejsce po wschodzie słońca może okazać się decydujący. Przy wykorzystaniu odpowiednich urządzeń pomiarowych można łatwo monitorować zmiany WC podłoża i podjąć właściwą decyzję co do czasu pierwszego nawodnienia. Jeżeli po wschodzie słońca sensor urządzenia (GroSens)  pokaże obniżenie WC maty o 1-2 procent (p.p.) możemy przystąpić do pierwszego nawadniania roślin. Jest oczywiste, że w dniu pochmurnym i w dniu słonecznym ten moment wypadnie o innej porze, jednak to parametry podłoża, a nie zegar decydują o rozpoczęciu podlewania.

FOTO:

Zarządzanie nocnym spadkiem pojemności wodnej maty (∆WC) jest również doskonałym narzędziem w sterowaniu generatywno-wegetatywnym równoważeniem uprawy. Przyjmuje się, że spadek większy niż 12% (p.p.) jest dla uprawy silnym bodźcem generatywnym, a przy mniejszym niż 10% uprawa wzmacnia się wegetatywnie. Zazwyczaj po pierwszych zbiorach, uprawy wymagają bodźców wegetatywnych. Czas zakończenia i czas rozpoczęcia nawadniania decydują o ∆WC. Warunki, które muszą być spełnione do rozpoczęcia nawadniania, są dość dobrze opisane, m.in. wspomniany wcześniej spadek WC po wschodzie słońca. Podobnie jest w przypadku czynników decydujących o zakończeniu podlewania, jednak w praktyce są one znacznie trudniejsze do zrealizowania. Z tego powodu, platforma wspomagająca decyzje uprawowe e-Gro potrafi przewidywać zmiany wilgotności podłoża - przebieg krzywej WC na podstawie realizowanej strategii nawadniania.

FOTO:

Dzięki temu, po każdym cyklu nawodnieniowym, ogrodnik otrzymuje symulację, jak będzie zachowywać się przebieg WC maty, gdyby był to cykl ostatni. Jest to nieoceniona funkcja pozwalająca dopasować strategię nawadniania (∆WC, STOP) do potrzeb uprawy ?.

dr inż. Krzysztof Fatel, Grodan

W każdym punkcie handlowym od 1 lutego sprzedawca ma prawo wymagać od rolnika podpisania oświadczenia, w którym to kupujący nawozy, zawierające powyżej 16% azotanu amonu, deklaruje na jakie cele będzie ten nawóz zużywać. Należy ponadto okazać numer dowodu osobistego.

Sprzedawca może odmówić sprzedaż nawozu azotowego, w przypadku, gdy rolnik nie będzie chciał okazać swojego nr dowodu osobistego.

Waldemar Treder: Wszystkie te aspekty są ważne. Z punktu widzenia bezpieczeństwa dla konsumenta woda używana do nawadniania nie powinna zawierać mikroorganizmów ani substancji szkodliwych dla jego zdrowia. Mowa tu o zanieczyszczeniach biologicznych bakteriami, wirusami i pierwotniakami.

FOTO:

Chemiczne wskaźniki zanieczyszczenia wody, które mogą wskazywać na zanieczyszczenie wody fekaliami, a więc nieść ze sobą zagrożenie zakażenia drobnoustrojami pochodzenia jelitowego, to zawartość w wodzie Cl¯, NO₂¯, NO₃¯, NH₄⁺. Wracając do zanieczyszczeń bakteriami – w wodzie mogą występować trzy grupy mikroorganizmów: właściwe bakterie wodne oraz bakterie glebowe, które są zazwyczaj nieszkodliwe dla człowieka, a także drobnoustroje ściekowe, w tym chorobotwórcze dla człowieka.

FOTO:

W wodach powierzchniowych stwierdzono także występowanie wirusów powodujących żółtaczkę zakaźną. Niebezpiecznym dla konsumentów świeżych owoców (np. truskawek) może być deszczowanie plantacji wodą zawierającą bakterie chorobotwórcze. Wskaźnikiem biologicznego skażenia wody jest wykrycie bakterii pałeczki okrężnicy (Escherichia coli), która może wywołać biegunki. Wskaźnik coli to liczba bakterii grupy coli w 100 ml wody. W wodzie pitnej wskaźnik ten nie powinien przekroczyć 0. Wskaźnik coli w wodzie do nawadniania roślin jagodowych, których owoce są spożywane w stanie świeżym, nie powinien przekraczać 10. Zamiast wskaźnika coli podaje się często tzw. miano coli, określające najmniejszą ilość wody, w której znajduje się jedna bakteria. Analizy wody do nawadniania powinny być przeprowadzone w jednostce do tego uprawnionej, np. stacji sanitarno-epidemiologicznej.

FOTO:

Mówiliśmy o bezpieczeństwie wody dla konsumenta. Czy zanieczyszczona woda może także być toksyczna dla roślin? Czy chodzi tylko o nadmierne zasolenie, czy także o obecność niektórych pierwiastków?

W.T.: Wysokość zasolenia wody może zdyskwalifikować jej przydatność do nawadniania. Ocenę zasolenia wody przeprowadza się za pomocą konduktometru, który określa przewodność elektryczna wody (EC). Im wyższe jest zasolenie wody, tym wyższa jej przewodność elektryczna, którą określa się za pomocą jednostek mS/cm lub μS/cm. W Polsce zazwyczaj nie ma problemu ze zbyt wysokim zasoleniem wody. Większość ujęć zakwalifikowana jest do poziomu zasolenia niskiego lub średniego, co nie powoduje ograniczeń przy nawadnianiu roślin (tabela 1). Woda o zasoleniu powyżej 2 mS/cm praktycznie nie nadaje się do nawadniania. Jednak w wielu krajach (np. w Hiszpanii) rośliny nawadnia się nawet wodą o jeszcze wyższym zasoleniu. Jeśli jednak do nawadniania jest używana woda o wysokim EC, to wraz z upływem czasu rośnie zasolenie podłoża, a to może negatywnie wpłynąć na wzrost roślin. W wypadku zasolonej wody (o wysokim EC) trudnością jest skomponowanie odpowiedniego składu pożywki i jednoczesne utrzymanie jej zalecanego EC, co daje się we znaki ogrodnikom uprawiającym rośliny wrażliwe na wysokie zasolenia pożywki. Woda o niskim zasoleniu jest także niezbędna przy podlewaniu i zraszaniu wysiewów oraz ukorzenianiu sadzonek. Roślinami szczególnie wrażliwymi na wysokie zasolenie wody są min. storczyki i anturium.

Tab. 1. Klasyfikacja zasolenia wody stosowanej do nawadniania

Pierwiastki, które w wyższych stężeniach mogą być toksyczne dla roślin, to przede wszystkim: chlor, sód i bor. Odporność poszczególnych gatunków roślin na zawyżone stężenia tych pierwiastków w wodzie nawodnieniowej jest bardzo różna. Przykładowo pomidory znoszą wysoki poziom chloru, a truskawki wykazują obniżenie plonowania już kiedy stężenie chloru w pożywce przekroczy 30 mg/l.

Orientacyjne dane dotyczące ograniczenia użycia wody do nawadniania o różnych parametrach jakościowych przedstawiono w tabeli 2. Dane te nie uwzględniają warunków uprawy oraz specyficznych wymagań i odporności poszczególnych gatunków roślin. Woda o pH zbliżonym do 7 nadaje się bez ograniczeń do nawadniania pod warunkiem, że jest możliwość jej zakwaszenia. Wysoka zawartość azotanów w wodzie też nie jest problemem w uprawach, które wymagają wysokich dawek azotu.

Tab. 2. Ocena jakości wody do nawadniania roślin pod osłonami

* dane nie uwzględniają specyficznych wymagań uprawy konkretnego gatunku roślin

Poszczególne jony mogą być toksyczne dla korzeni roślin, ale w przypadku stosowania zraszania mogą także powodować uszkodzenia liści. Zraszanie wodą o stosunkowo niskiej zawartości boru (na poziomie 1,0 mg/l) może już powodować nekrozy na liściach wielu gatunków roślin. Uszkodzenia liści podczas deszczowania mogą być spowodowane także podwyższoną zawartością Na i Cl. Zawartość sodu powyżej 70 mg/l lub chloru powyżej 100 mg/l w wodzie do deszczowania może początkowo nie wpływać toksycznie na systemy korzeniowe roślin, ale powodować nekrozy na młodych liściach. W przypadku roślin jagodowych, których owoce są spożywane w stanie świeżym, deszczowanie wodą o bardzo wysokiej zawartości żelaza (ponad 10 mg/l) może powodować wytrącanie się wodorotlenku żelaza na owocach.

A jak jakość wody wpływa na przygotowanie pożywki nawozowej?

W.T.: Aby można było wyznaczyć prawidłowy skład pożywki nawozowej, musimy znać optymalny skład pożywki dla danej fazy wzrostu roślin i warunków uprawy oraz parametry jakościowe wody. Niezbędna jest informacja o zasoleniu i odczynie wody oraz stężeniu wodorowęglanów (HCO₃^-) i zawartości makro- i mikroelementów. Dane o zawartości wodorowęglanów są potrzebne do określenia ilości kwasu niezbędnego do zakwaszenia pożywki. W praktyce można przyjąć pozostawienie w roztworze 43 mg/l (0,7 mmol/l) wolnych jonów wodorowęglanowych, pozostałą ich ilość (w zależności od zawartości w wodzie) należy zneutralizować odpowiednim kwasem – azotowym, fosforowym, lub siarkowym. Ilość wprowadzanego wraz z kwasem składnika należy uwzględnić w dalszych obliczeniach. Zawartości wszystkich makro- i mikroelementów znajdujących się w wodzie nawodnieniowej powinny być odjęte od wyjściowego składu pożywki. Do obliczeń pomocna może być aplikacja komputerowa.

Najczęściej w wodzie występują stosunkowo wysokie stężenia wapnia i magnezu. Wody głębinowe w Polsce mają zazwyczaj stosunkowo wysoki poziom żelaza. Niestety, ze względu na zapychanie się kroplowników producenci są zmuszeni najpierw do obniżenia zawartości żelaza w wodzie (za pomocą odżelaziacza), a następnie uzupełnianie jego zawartości przez dodanie wraz z nawozami. W nawozach żelazo występuje w formie schelatowanej, dzięki czemu jest dostępne dla roślin w szerokim zakresie pH (w zależności od rodzaju chelatu).

Rozmawiała

Dorota Łabanowska-Bury

Artykuł pochodzi z archiwalnego wydania czasopisma "Szklarnie Tunele Osłony"

FOTO:

FOTO:

Kategoria Zrównoważony Rozwój: Van der Ende Groep z produktem Nexus High Performance Reverse Osmosis (HPRO). Jest to system odsalania wody, który zużywa mniej energii i zapewnia wyższy współczynnik odzysku niż konwencjonalny system RO.

FOTO:

Kategoria Koncept: CE-Line BV z produktem CELINE to system do pomiaru zawartości składników odżywczych w pożywce w sposób ciągły, w czasie rzeczywistym. Te dane w czasie rzeczywistym, w połączeniu z indywidualnym systemem dozowania składników odżywczych, umożliwiają stworzenie idealnej pożywki do nawadniania, która jest zawsze stabilna i możliwa do kontrolowania, niezależnie od okoliczności. Wzrost plonów o 5%, lepsza jakość plonów, zmniejszenie zużywanej ilości wody i nawozów, zdalne sterowanie - to zalety tego innowacyjnego produktu, który jest dużym krokiem do precyzyjnego nawożenia.

FOTO:

fot. GreenTech

Dobór podłoża

Przy wyborze rodzaju podłoża do produkcji rozsady należy się kierować przede wszystkim możliwościami sterowania jego wilgotnością. Zakres ten powinien być bardzo szeroki, a podłoże powinno bez problemów uzyskiwać powtórne pełne nawodnienie. Warto wziąć również pod uwagę objętość kostek, gdyż częste nawadnianie jest czynnikiem wegetatywnym. W przypadku podłoża rozsadowego o małej objętości (np. kostki 10/10/6,5 cm) wymagana jest większa częstotliwość nawadniania. Również typ rozsady (jedno- lub dwupędowa rozsada) odgrywa znaczącą rolę przy wyborze kostki.

Pierwsza saturacja kostek

Ten proces powinien być wykonany z dużą starannością. Niedokładne pierwsze nasączenie podłoża skutkować będzie bardzo nierównomiernym rozprowadzeniem wody w całej objętości kostek. W takich warunkach nie można oczekiwać prawidłowo rozwiniętego i rozbudowanego sytemu korzeniowego.

Nawadnianie = bodziec wegetatywny

W całym okresie produkcji rozsady, strategia nawadniania powinna być oparta o pomiar wilgotności podłoża (kostek). Nawadnianie należy rozpocząć w momencie uzyskania przez kostki minimalnej wartości WC (%). Jest ona rożna dla różnych typów kostek z wełny kamiennej W zależności od rodzaju kostek minimalna wilgotność przy jakiej powinno nastąpić nawadnianie, wynosi około 45%. Zmierzyć ją można za pomocą przyrządów mierzących wartości bezwzględne WC (WCM, GroSens), lub za pomocą wagi.

Zbyt częste nawadnianie kostek będzie prowadzić do nadmiernego wzrostu wegetatywnego roślin. Również system korzeniowy nie będzie się rozwijał prawidłowo. Dlatego też z punktu widzenia fizjologii rośliny lepszym rozwiązaniem są kostki duże 10x15x6,5 cm, w porównaniu z kostkami standardowymi 10x10x6,5 cm. Kostki duże nawadnia się rzadziej. Stymuluje to roślinę do intensywniejszego rozwoju generatywnego.

FOTO:

Nawadnianie oparte na pomiarze wilgotności podłoża stosowane powinno być w całym okresie produkcji rozsady. Nie tylko w mnożarkach, ale także po wniesieniu roślin na miejsce stałe i umieszczeniu ich obok otworów w matach (szklarnia). Do momentu rozkwitnięcia gron kwiatowych nawadnianie może odbywać się tylko w nocy lub też w dzień. Jednakże należy przestrzegać kilku zasad:

• Nawadnianie należy rozpoczynać nie wcześniej niż dwie godziny po wschodzie słońca i kończyć nie później niż trzy godziny przed zachodem słońca.
• Nawadnianie nocne wykonuje się po schładzaniu przednocnym (23.00 –1.00 w nocy).
• Zawsze należy nawadniać kostki do pełna (do uzyskania przelewu).

W momencie rozpoczęcia kwitnienia pierwszego grona kwiatowego co najmniej jedno nawadnianie powinno przypadać w porze dziennej. Jeżeli zajdzie konieczność nawadniania więcej niż cztery razy dziennie, to oznacza, że rośliny muszą zostać posadzone na miejsce stałe. Jak wspomniałem wcześniej, zbyt intensywne nawadnianie roślin rosnących w kostkach uprawowych prowadzi do nadmiernego wzrostu wegetatywnego. Wpływa to negatywnie na rozwój gron kwiatowych oraz jakość systemu korzeniowego.

Wielkość dawek nawodnieniowych

Jest ona uzależniona przede wszystkim od objętości kostek uprawowych. Stosowanie zbyt krótkich cykli nawodnieniowych będzie skutkować bardzo szybkim i dużym różnicowaniem się wilgotności podłoża pomiędzy kostkami w uprawie. Natomiast zbyt długie cykle nawodnieniowe będą obniżać zbyt mocno zasolenie (EC), co może skutkować nadmiernym wzrostem wegetatywnym i w konsekwencji osłabianiem gron kwiatowych.

Zawsze nawadniamy jednorazowo do „pełna”

Jeżeli wystąpi sytuacja, w której wilgotność pomiędzy kostkami uprawowymi się mocno zróżnicuje, wtedy należy wykonać dwa długie cykle w porze nocnej w odstępach około 35 minut w celu wyrównania WC kostek.

Marcin Włodarczyk 

Grodan

Krok pierwszy: utrzymanie dobrej kondycji gleby

Proces optymalizacji zabiegu nawadniania roślin w gospodarstwie zaczyna się od pracy nad kondycją gleby, czyli nad jej właściwymi cechami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi. Dzięki tym cechom gleba zyskuje odpowiednią pojemność sorpcyjną, a co za tym idzie, zdolność do magazynowania wody w dłuższym okresie czasu. To warunek niezbędny do  efektywnego nawadniania i generowania istotnych oszczędności w zasobach wodnych, a także w kosztach tego zabiegu. Jak o jakość swojej gleby dba Farm Frites Poland Dwa? Oto najważniejsze praktyki rolnictwa zrównoważonego, jakie stosuje gospodarstwo:

• dostarczanie materii organicznej glebie za pomocą zmianowania, stosowania poplonu (rzodkiew oleista), przyorywania słomy i nawożenia obornikiem;
• zapobieganie erozji wodnej i wietrznej poprzez odpowiedni dobór roślin uprawnych, utrzymanie pasów zieleni jako naturalnego buforu oraz przez uprawę mechaniczną odpowiadającą ukształtowaniu powierzchni pól;
• zapewnienie właściwej struktury gleby poprzez tworzenie ścieżek technologicznych, łączenie prac polowych, stosowanie odpowiednich prędkości roboczych oraz właściwego ogumienia kół maszyn, a także przez regulacje ciśnienia w oponach i głęboszowanie szczególnie utwardzonych miejsc.

Krok drugi: precyzyjny pomiar wilgotności gleby

Proces decyzyjny dotyczący precyzyjnego nawadniania ziemniaków w Farm Frites Poland Dwa głównie opiera się na komputerowemu systemowi wspierania decyzji (DSS). Dzięki niemu gospodarstwo prowadzi stały monitoring bieżącej dostępności wody dla upraw na konkretnych poziomach profilu glebowego. Posiada ono również własną stację meteorologiczną, za pomocą której prognozuje rozwój lokalnej sytuacji hydrologicznej. Może więc reagować na czas, adekwatną do potrzeb gleby ilością wody, unikając tym samym jej niedoborów, ale też ryzyka zalania upraw, czy wymywania z gleby substancji odżywczych.

„Efektywność działania systemu wspierania decyzji w dużej mierze zależy od właściwego montażu czujników pomiaru wilgotności w polu. Aby dostarczane przez system informacje były dokładne i miarodajne, w rozmieszczeniu sensorów uwzględniamy różnorodność, jakość i topografię terenu. Im bardziej precyzyjne dane otrzymuje system DSS, tym nasze decyzje związane z czasem reakcji i ilością aplikowanej wody, są trafniejsze. Użyteczność tego programu zależy więc w dużej mierze od naszej wiedzy i doświadczenia.

Kluczowy jest również czas umieszczenia sensorów w polu. W naszym gospodarstwie montujemy je wczesną wiosną, na etapie obserwacji wschodów, gdy system korzeniowy roślin ziemniaka nie jest jeszcze w pełni ukształtowany. To moment, w którym zyskujemy czas na kalibrację sprzętu poprzez monitoring reakcji gleby na pojawiające się ilości opadów. Na podstawie tych obserwacji ustalamy dolny limit wilgoci w glebie, oznaczający jej niedobór. Jeśli wykres pokazuje zasób wody oscylujący w granicy tego limitu, rozpoczynamy nawadnianie. Trzeba też jednak pamiętać o tym, że czujniki pomiaru wilgotności gleby mogą zawodzić, dlatego na bieżąco, samodzielnie kontrolujemy poziom stresu roślin na polach. ” – mówi Karol Piekutowski, Farm Manager w Farm Frites Poland Dwa.

Krok trzeci: precyzja wykonania zabiegu

Farm Frites Poland Dwa posiada 5 deszczowni obrotowych przęsłowych oraz 18 deszczowni szpulowych. Obsługa i funkcjonowanie tego sprzętu w trakcie sezonu wiąże się z dużymi kosztami, ale nawadnianie ziemniaka jest tu konieczne dla uzyskania jego odpowiedniej jakości. Dlatego gospodarstwo stara się jak najbardziej optymalizować ten zabieg, opierając decyzje dotyczące terminu nawadniania oraz stosownej dawki wody o system wspierania decyzji. Umożliwia to bardziej precyzyjne podlewanie pól, a więc równomierną aplikację wody w  dawce odpowiadającej potrzebom roślin, dostarczaną we właściwym czasie. W ten sposób ziemniak ma stały dostęp do wilgoci w całym okresie wegetacyjnym. Proces optymalizacji polega tu przede wszystkim na precyzyjnej ocenie wilgotności gleby, określeniu właściwego czasu reakcji i kontroli wykonania zabiegu na wszystkich jego etapach. Dzięki temu gospodarstwo unika przypadkowych decyzji, a co za tym idzie niepotrzebnego wzrostu nakładów oraz bezrefleksyjnego zużycia zasobów wodnych. W przyszłym roku Farm Frites Poland Dwa zamierza powiększyć zasób narzędzi w zarządzaniu uprawami o zdjęcia satelitarne, obrazujące status wodny roślin. Taka ocena kondycji upraw w stanie rzeczywistym z pewnością pozwoli gospodarstwu na szybsze identyfikowanie problemów w polu i sprawniejsze ich rozwiązywanie.

Opracowanie: Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego „ASAP” na podstawie wywiadu z Karolem Piekutowskim, Farm Managerem w gospodarstwie Farm Frites Poland Dwa Sp. z o.o. w Bobrownikach.

Maksymalna wysokość pomocy, udzielonej jednemu beneficjentowi i na jedno gospodarstwo rolne, na operacje związane z nawadnianiem, pozostaje na tym samym poziomie i nie może przekroczyć 100 tys. zł.

Do kosztów kwalifikowalnych zaliczane są między innymi koszty wykonania ujęć wody na potrzeby nawadniania w gospodarstwie, koszty zakupu nowych maszyn i urządzeń, w szczególności do poboru, mierzenia poboru, magazynowania, uzdatniania, odzyskiwania lub rozprowadzania wody, a także nowych instalacji do rozprowadzania wody oraz instalacji nowych systemów nawadniających i systemów do sterowania nawadnianiem.

Od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, wnioskodawca ma możliwość realizacji operacji i ponoszenia kosztów kwalifikowalnych na własne ryzyko.

Formularze dotyczące wniosków: o przyznanie pomocy (WoPP), o płatność (WoP) wraz z  instrukcjami ich wypełniania oraz umowy o przyznaniu pomocy są udostępnione na stronie internetowej ARiMR: https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/poddzialanie-41-modernizacja-gospodarstw-rolnych-obszar-nawadniania-w-gospodarstwie.html.

Źródło: ARiMR

 Minister przypomniał, że opóźnienie w wypłacie wszystkich, należnych rolnikom pieniędzy wynikało z sytuacji związanej z pandemią koronawirusa.

– Mogę tylko przeprosić rolników za to opóźnienie, ale najważniejsza była realizacja działań związanych z ratowaniem życia i zdrowia Polaków w obliczu pandemii – podkreślił minister.

Paweł Piętka: Hydrożele to polimery, których celem działania jest wchłanianie dużych ilości roztworów wodnych. Możemy spotkać je w pieluchach, odświeżaczach powietrza czy opatrunkach medycznych. Wszystkie te produkty nie mogą jednak być stosowane w środowisku naturalnym ponieważ fakt ze chłoną wodne roztwory to nie wszystko. Dlatego o superabsorbentach wytwarzanych przez ArtAgro Polska mówimy „NanoGel” by poprzez nazwę własną podkreślić szereg cech, które można znaleźć w zastosowaniu naszego produktu takich jak: retencja wodna, biodegradowalność, pozytywny wpływ na mikroorganizmy glebowe czy brak metali ciężkich bądź środków rakotwórczych, które spotykamy w hydrożelach „przemysłowych”.

W jakiej formie występuje oferowany przez Państwa produkt i jak najlepiej zaaplikować go do gleby?

Paweł Piętka: Mamy gamę produktów które możemy zastosować na różnym etapie rozwoju roślin. Potrafimy otoczkować nasiona nanogelem, można go stosować także w substratach przy produkcji rozsad, mieszać z glebą, bądź otaczać korzenie sadzonek lub wstrzykiwać w ziemię w system korzeniowy już rosnących roślin.

Dwa najpopularniejsze NanoGele to te, które mieszamy z glebą przed założeniem uprawy dzięki temu tworzymy magazyn wody dla roślin, oraz ten, który otacza korzenie sadzonych krzewów i drzew poprawiając ich przyjmowanie się.

Produkt stanowiący magazyn wody ma formę kryształków (granulat), które możemy zaaplikować siewnikiem, podczas zabiegów głęboszowania bądź przy pomocy strip till. Produkt musi być zmieszany z ziemią by spełniał swoją rolę w ziemi przez kilka lat.

FOTO:

W jakich działach produkcji roślinnej wykorzystuje się obecnie najczęściej hydrożele?

Paweł Piętka: Najczęściej wykorzystuje się nasze produkty w uprawach rolnych takich jak kukurydza, burak, ziemniak czy rzepak. Efekty zastosowania są naprawdę spektakularne, gdyż w czasach suszy można zwiększyć plonowanie oszczędzając jednocześnie wodę i nawozy. Jednak stosowanie superabsorbentów w produkcji warzyw, owoców czy przy zakładaniu zieleni miejskich również nie jest nam obce. Dziś celem oszczędzania wody NanoGel powinien być wykorzystywany niemalże w każdym obszarze gdzie występują warzywa, owoce czy rośliny ozdobne.

Jakie są możliwości wykorzystania hydrożeli w uprawie polowej warzyw i czy można je również stosować w produkcji pod osłonami. Czy jest zainteresowanie takim rozwiązaniem ze strony plantatorów warzyw?

Oczywiście! Uprawy polowe są jak wspominałem ze względu na skalę największym z obszarów adresowanych przez spółkę. W tunelach czy szklarniach, w których uprawa prowadzona jest w glebie produkt ma również  zastosowanie, gdyż czy w szklarni roślinki nie potrzebują wody ? potrzebują – nawet więcej. A zamknięcie wody w krysztale zapewnia efektywniejsze wykorzystanie dostępnej wody gdyż jest w systemie korzeniowym na żądanie rośliny, która sama pobiera roztwór glebowy kiedy jest jej potrzebny.

Ile hydrożelu należy zastosować na jednostkę powierzchni, aby uzyskać oczekiwany efekt i w jakim zakresie kształtuje się koszt stosowania tego produktu?

Jak zawsze wszystko „zależy od” – najważniejsza jest klasa i typ gleby, sposób aplikacji oraz oczywiście rodzaj uprawy. Pod uprawy jagodowe (jak borówka ) wystarczy kilka gramów na roślinę, przy uprawie polowej zakres dawkowania to od 50 do 200 kg na hektar. Przypomnijmy jednocześnie, że produkt działa w ziemi kilka lat.

Koszt stosowania jak zawsze zależy od ilości – w większości przypadków zwraca się z nawiązką użytkownikom.

FOTO:

Co w przypadku gdy przewidując suchy rok zdecydujemy się na zastosowanie hydrożeli, a sezon okaże się deszczowy, co z nadmiarem wilgoci w glebie? Czy hydrożele mogą zaszkodzić uprawie?

Nie, produkt nie zaszkodzi uprawie – jedną z jego cech jest właśnie to, że broni rośliny również przed stresami wodnymi. Jest to jedna z obserwacji w winnicach. Przy obfitych opadach winogrona szczepu Brunello pękały plantatorowi, gdyż starały się wchłonąć wodę bardzo szybko. Zbiory tych owoców są opłacalne i drogie, a stały się lepsze dzięki temu że NanoGel przejął funkcje wchłaniania nadmiaru wody i powoli oddawał wodę krzewom. Gdy produkt osiągnie swoją maksymalną chłonność zostanie w tej formie do czasu gdy roślina ponownie zacznie pobierać wodę z kryształu.

Jak długo produkt utrzymuje swoje właściwości w glebie po jego zastosowaniu?

Produkt w ziemi pracuje 3-5 lat, biodegradacja mechaniczna i biologiczna z reguły kończy się po 10 latach. Jest to jedyny produkt który ma udokumentowaną pełną biodegradację.

Rozmawiała Aleksandra Czerwińska-Nowak

fot. ArtAgro

FOTO:

Susza 2020 jest faktem i już teraz szacuje się, że będzie jedną z największych susz w ciągu ostatnich 30 lat. Czy o tej porze roku wpływ suszy na tegoroczne uprawy rolne jest jeszcze odwracalny?

Z punktu widzenia upraw rolniczych wpływ suszy na rośliny niestety nie zawsze jest odwracalny po nadejściu opadów. Wszystko zależy od tego, jak długo trwały niedobory wody, w jakiej fazie wegetacyjnej wystąpiły i czy już wówczas wpłynęły na rozwój rośliny na tyle mocno, że nawet pojawienie się opadów nie spowodowało znaczącego przyrostu plonu.

Woda jest roślinie potrzebna do życia. Gdy jej zabraknie, ograniczone są m.in. procesy przyrostu biomasy, gdyż roślina ma utrudnione pobieranie składników pokarmowych. Rośliny oczywiście w pewnym stopniu potrafią bronić się przed suszą – w ich organizmach mogą zachodzić różne przemiany metaboliczne związane ze stresem suszy (dla roślin susza to sytuacja stresowa), a to z kolei może mieć wpływ na ich dalszy rozwój, jeżeli problem z niedoborem wody będzie się pogłębiał.

Jak może się to objawiać w uprawach rolniczych?

Niestety skutki widoczne są już w tegorocznych uprawach. W wielu regionach Polski rośliny uprawne, przede wszystkim jare (zboża, rzepak, buraki), borykały się z problemem niedoboru wody, który był związany z bezśnieżną, suchą zimą i brakiem zapasów wody w glebie. W wielu sytuacjach uprawy te wschodziły z opóźnieniem i nierównomiernie, zwłaszcza na glebach lekkich. Majowe opady, choć nieco wspomogły rośliny, były zbyt krótkotrwałe, by możliwe było odbudowanie zasobów wodnych.

Możemy zatem stwierdzić, że susza trwa nadal i w dodatku może się pogłębić wraz z nadejściem upałów. Co prawda wówczas często występują też opady nawalne, jednak z punktu widzenia upraw nie są one korzystne, gdyż paradoksalnie, zwłaszcza jeśli ziemia jest spieczona, nie nawadniają gleby w dostatecznym stopniu, lecz spływają i tylko niewielka ilość wody przenika do gleby na głębokość większą niż 10 cm. Uratować sytuację może spokojny, jednostajny i wielodniowy deszcz.

Jakie są skutki suszy dla rolnictwa?

Susza to stres nie tylko dla roślin, ale i dla całego rolnictwa. Jest to bowiem sytuacja, która wpływa na bardzo wiele obszarów działalności rolniczej. Po pierwsze z suszą związane są straty finansowe dla gospodarstw – wynikające ze spadku poziomu plonów i ich gorszej jakości. Po drugie – niższe plony oznaczają mniejszą podaż paszy dla zwierząt. Po trzecie – pojawiają się problemy z wywiązaniem się z umów kontraktacyjnych. Po czwarte – trzeba liczyć się z większym ryzykiem pojawienia się chorób i szkodników lubiących takie warunki oraz z obniżeniem się skuteczności niektórych zabiegów chemicznej i biologicznej ochrony roślin. W wielu przypadkach konieczne będzie nawadnianie pól, co wiąże się z dodatkowymi kosztami, m.in. zakupu odpowiedniej aparatury, założenia studni głębinowych lub deszczowni, a także z koniecznością przejścia całej ścieżki urzędowej, związanej z uzyskaniem odpowiednich dokumentów i zezwoleń. Susza nie jest też obojętna dla gleby.

W jaki sposób na nią wpływa?

Życie w glebie zależy od wilgotności. Przy jej niedoborach ograniczone może zostać oddziaływanie wielu drobnoustrojów, które uczestniczą np. w procesach próchnicotwórczych, w stymulacji wzrostu roślin, albo rozkładaniu pozostałości środków ochrony roślin. Ponadto susza zwiększa degradację wietrzną i wodną gleby. Coraz częstszym widokiem w okresie wiosennym są np. zamiecie pyłowe, a spalona słońcem gleba (zwłaszcza jej wierzchnia warstwa organiczna) po wiosennych nawałnicach ulega szybkiemu wypłukaniu. Brak wody w glebie utrudnia pobieranie składników odżywczych, dlatego rośliny mogą wykazywać niedobory pewnych makro- i mikroskładników, nawet pomimo tego, że zostały one wprowadzone do gleby.

Wiele się słyszy o tym, że susza to także problem całego społeczeństwa. W jaki sposób się to przejawia?

Mniejsza podaż surowców rolno-ogrodniczych na rynku to oczywiście wyższe ceny. Pamiętajmy, że problemy z brakiem opadów są dotkliwe nie tylko dla Polski, ale i całej Europy, więc import nie zawsze pozwala utrzymać ceny na akceptowalnym poziomie. O tym, jak susza może diametralnie zmieniać choćby ceny warzyw, np. cebuli czy pietruszki, można się było przekonać w ostatnich latach. Wyższe ceny płodów rolnych to z kolei wyższe koszty dla przetwórstwa, więc wzrastają ceny produktów przetworzonych, co każdy z nas odczuwa w swoim budżecie domowym. Bezpośrednio w rolników, a pośrednio w konsumentów płodów rolniczych uderza również problem rosnących cen materiału siewnego, którego produkcja jest mocno skorelowana z odpowiednim nawodnieniem.

Które rośliny w polskim rolnictwie w największym stopniu są wrażliwe na suszę?

Spośród roślin rolniczych szczególnie narażone na wiosenną suszę są uprawy jare, gdyż ozime – zwykle już dobrze zakorzenione – lepiej wychwytują wodę z gleby. Wśród upraw jarych w ostatnich latach szczególnie mocno ucierpiały: zboża, ziemniaki, buraki i kukurydza. Wiele jednak zależało od regionu (nie wszystkie województwa w jednakowym stopniu były dotknięte suszą), a także od rodzaju gleby, stosowanych odmian oraz technologii upraw.

Czy susza wpływa też na zagrożenie ze strony agrofagów?

Susza wpływa negatywnie na część organizmów szkodliwych, zasiedlających rośliny. Jednak nie każdy gatunek reaguje spadkiem liczebności i szkodliwości w takich warunkach. Na przykład chwasty, w zdecydowanej większości przypadków, w warunkach suszy radzą sobie lepiej niż rośliny uprawne. Tak reagują np.: chwastnica jednostronna, komosa, zaślaz pospolity, palusznik krwawy, rdesty, szczawik żółty, szarłat szorstki, psianka czarna żółtlica, włośnice i inne.

Również niektóre szkodniki lepiej się rozwijają, w dodatku wysokie temperatury sprzyjają rozwojowi dodatkowych pokoleń, np. u mszyc. Spośród fitofagów (roślinożerców) z suszą dobrze radzą sobie: przędziorki, wciornastki, mszyce, pchełki ziemne, skrzypionki zbożowe, rolnice, piętnówki, słonecznica orężówka, szarek komośnik, zmieniki, skoczki i wiele innych.

Czyli okres suszy pod względem zagrożenia ze strony agrofagów wcale nie jest bezpieczny?

Nie. Często się uważa, że aby doszło do porażenia roślin przez patogeny, warunkiem niezbędnym jest woda. Nie jest tak do końca, gdyż niektóre mikroorganizmy infekują rośliny nawet przy niewielkiej wilgotności. Przykładem takich patogenów są wirusy, ale i grzyby chorobotwórcze wywołujące np.: głownie, mączniaka, czy też rdze. Musimy też pamiętać, że wysokie temperatury podczas letniej suszy mogą sprzyjać pojawieniu się w Polsce nowych gatunków agrofagów. Przykładem jest słonecznica orężówka nalatująca okresowo do Polski, ale także skoczek kukurydziany, czy skośnik buraczany, które już się pojawiły.

Co ważne – w warunkach suszy połączonej z wysokimi temperaturami możliwe są pewne zmiany w biologii agrofagów. Zmieniają się terminy ich pojawów, a w konsekwencji optymalny czas ich zwalczania. Niektóre agrofagi, jak wspomniana mszyca, mogą rozwijać dodatkowe pokolenia, inne – jak stonka kukurydziana oraz omacnica prosowianka na kukurydzy – pojawiają się znacznie wcześniej niż dotąd. Są także agrofagi wędrujące, które przechodzą z uschniętych w czasie suszy roślin (np. zbóż), na inne uprawy (kukurydza). Takie zjawisko obserwowaliśmy w 2019 roku, kiedy chrząszcze skrzypionki zbożowej masowo szukały alternatywnego dla zbóż pokarmu i pojawiły się na kukurydzy w dotychczas nienotowanej liczebności.

Czy długotrwała susza może wpłynąć na skuteczność środków ochrony roślin stosowanych w rolnictwie?

Niestety tak, w dodatku na większość z nich. Nie wynika to z tego, że preparaty źle sobie radzą w takich warunkach, ale np. z tego, iż rośliny uprawne – będące w stresie suszy – mogą wykazywać mniejszą wrażliwość na stosowane substancje czynne. W czasie suszy następuje spadek jędrności tkanek roślin, co może wpływać na słabsze pobieranie związków biologicznie czynnych wnoszonych przez zabieg ochronny (zwłaszcza tych wnikających do komórek i razem z sokami krążących po całej roślinie). Niektóre rośliny o większych blaszkach mogą je zwijać (aby ograniczyć transpirację wody), a to oznacza mniejszą powierzchnię chłonną liści, a więc mniejszy obszar działania preparatu. Poza tym część roślin wytwarza więcej wosków powierzchniowych, co także ogranicza skuteczność wchłaniania środków ochrony roślin.

Jeśli gleba nie jest wilgotna, w okresie wiosennym może pojawić się problem z efektywnością działania herbicydów doglebowych. Częściowo z pomocą przychodzą tu nowoczesne formulacje i substancje dopełniające, tzw. wypełniacze, jednak w praktyce zdarza się, że konieczne jest powtórzenie zabiegu środkiem nalistnym.

Nie można także zapominać o tym, że chemiczne środki ochrony roślin ulegają degradacji w glebie, m.in. pod wpływem działania mikroorganizmów. Niestety susza powoduje, że to działanie jest wolniejsze. Taka sytuacja może z kolei wpływać na płodozmian, a właściwie uniemożliwić jego planową realizację.

Część preparatów ochrony roślin jest też wrażliwa na wysokie temperatury, więc w czasie upałów ich użycie nie jest rekomendowane. Przykładem są m.in. owadobójcze pyretroidy, skuteczne do 20^o C. Niska wilgotność gleby wpływa także na skuteczność działania herbicydów doglebowych, dlatego zdarzają się sytuacje, że zabieg zwalczania chwastów należy powtarzać, ale już preparatem nalistnym. Susza może oddziaływać również na biopreparaty, zwykle obniżając ich skuteczność. Nicienie, preparaty mikrobiologiczne zawierające grzyby oraz bakterie, np. owadobójcze, do efektywnego działania wymagają bowiem wilgotności.

Rozmawiała: Andromeda Wróbel

Prezydent Andrzej Duda podkreślił, że problemy z suszą mamy od lat i dlatego zostanie przygotowana specjalna ustawa, która pomoże je rozwiązać. W ocenie prezydenta musi zostać poprawiony poziom retencji wodnej, gdyż obecnie wynosi on około 6,5 procent, a np. w Hiszpanii jest to 45 procent.

– Chcemy, aby w perspektywie 2027 roku zwiększyć poziom retencjonowanych wód przynajmniej do 15 procent – poinformował Prezydent RP.

Minister Ardanowski przedstawił proponowane przez resort rolnictwa zmiany do przygotowywanej z inicjatywy Głowy Państwa specustawy, w której znajdą się rozwiązania prawne ułatwiające i upraszczające działania rolników, samorządów, spółek wodnych, i innych interesariuszy w zakresie retencji i przeciwdziałania suszy.

– Oprócz już realizowanych programów wspierających retencję - dotacje na inwestycje w nawadnianie, pakiety 1 i 2 działań rolno-środowiskowo-klimatycznych, wsparcie zalesień, program wapnowania gleb, wsparcie dla spółek wodnych - proponujemy również zmiany legislacyjne, które umożliwią legalizację studni, ułatwienia w zatrzymywaniu wody w urządzeniach melioracyjnych i wykonywania urządzeń wodnych – zaznaczył minister.

Propozycje resortu obejmują również duże zmiany związane z działalnością spółek wodnych oraz tworzenie tzw. partnerstw wodnych na poziomie powiatu, które zbiorą do wspólnej pracy wszystkich zainteresowanych gospodarowaniem wodą.

– Niezależnie od zdecydowanej poprawy sytuacji związanej z zagrożeniem suszą - kilkanaście deszczowych dni w ostatnim czasie przynosi zbawienne skutki dla naszych upraw - to chwilowa poprawa nie może wstrzymać naszych prac strategicznych nad racjonalnym gospodarowaniem wodą – podkreślił minister Ardanowski.

MRiRW

Woda – podstawa plonu

Specjaliści obliczyli, że zapotrzebowanie ziemniaków na wodę w trakcie dorastania bulw może sięgać 25 mm na tydzień. Jednocześnie gatunek ten jest wrażliwy zarówno na zbyt małe, jak i za duże dawki wody, ponieważ jego system korzeniowy jest stosunkowo płytki. Sprawia to, że roślina ziemniaka nie ma możliwości czerpania wody i składników pokarmowych z głębszych warstw gleby. Wrażliwość bulw na zagniwanie powoduje, że dawki wody nie mogą być zbyt duże. To wszystko powoduje, że precyzyjne zarządzanie nawadnianiem jest kluczowym elementem osiągnięcia najlepszych plonów. Utrzymanie poziomu wilgotności gleby blisko jej pojemności wodnej jest możliwe za pomocą nawadniania kroplowego, które pozwala na aplikowanie małych dawek wody w odpowiedniej częstotliwości. Badania wskazują, że ten sposób nawadniania pozwala uzyskać wzrost plonów nawet o 25% w porównaniu z plantacją, która również była nawadniania, ale przy pomocy deszczowni, a oszczędności wody sięgają nawet 50%.

FOTO:

Oprócz zalet wynikających z utrzymania właściwej wilgotności gleby zaletą kroplowego systemu nawadniającego jest możliwość aplikacji nawozów w czasie nawadniania (fertygacja). Sposób ten pozawala ograniczyć zabiegi za pomocą opryskiwacza na polu. Specjaliści zwracają też uwagę, że przy nawadnianiu kroplowym, nawadnianie realizowane jest tylko w rzędach roślin, co ogranicza nieco wzrost chwastów w redlinach. Sporą zaletą nawadniania kroplowego jest to, że część nadziemna roślin pozostaje sucha, co zapobiega rozwojowi chorób grzybowych.

Przemyślana instalacja nawodnieniowa

Zalety nawadniania kroplowego są przekonujące, ale instalacja tego systemu wymaga odpowiedniego przemyślenia i zaplanowania całości. Dlatego ciągle najpowszechniejszym sposobem nawadniania ziemniaków w Polsce jest deszczowanie. Zaletą deszczowni jest na pewno możliwość prostego doprowadzenia wody do pola np. za pomocą przenośnych rurociągów. Dysponując jednak dużym areałem własnych gruntów i planując na nich uprawę warzyw czy ziemniaków warto rozważyć nawadnianie kroplowe.

FOTO:

Jednym z przykładów dużej instalacji nawadniania kroplowego jest inwestycja prowadzona w jednym z dużych gospodarstw rolnych na Dolnym Śląsku. Gospodarstwo to od wielu lat zajmuje się produkcją warzyw polowych oraz ziemniaków, przeznaczanych do przetwórstwa, głównie na chipsy i frytki. Realizację tego przedsięwzięcia prowadzi firma Milex, która przygotowała kompleksowe rozwiązanie. Jak informował Łukasz Głuszcz, specjalista ds. nawodnień w firmie Milex, przy realizacji tego projektu firma korzystała ze sprawdzonych już rozwiązań stosowanych poza granicami Polski. Konsultowano się z plantatorami z różnych państw. Inwestorzy wraz z wykonawcą zdecydowali o zainstalowaniu systemu nawadniania kroplowego, na powierzchni 98 ha. W nawadnianiu tym zdecydowano o wykorzystaniu taśm T-Tape marki Rivulis.

W marcu br. rozpoczęto dla całego obszaru budowę sieci magistrali o łącznej długości ok. 6200 mb. Cała infrastruktura wodociągowa będzie zaopatrywana z kilku niezależnych ujęć wody.

Zakres prac w ramach inwestycji

Łukasz Głuszcz informował o infrastrukturze niezbędnej do funkcjonowania całego systemu. Zaplanowano wybudowanie magistrali PE 100 Ø 160 PN 10, o łącznej długości 6216 mb. oraz wybudowanie hydrantów czerpalnych obejmujących łącznie 24 komplety DN 100 z zaworami 4”. Ponadto konieczne jest wybudowanie kolektorów sekcyjnych i magistrali Lay-Flat 4” i 3”. Firma Milex dostarczy i zamontuje rozdzielnię główną zabezpieczenia nadprądowego oraz przepięciowego. Montowane również będą pompy głębinowe wyposażone w pełną automatykę wraz z falownikami. Inwestycja obejmuje też dostarczenie i montaż elektrozaworów sekcyjnych aż dla 22 grup zaworowych. Do nawadniania w tym gospodarstwie zaplanowano taśmę kroplującą T-Tape 712/30/250. Średnica nominalna wynosi 22 mm. Ścianki mają grubość 12 mil (0,305 mm). Emitery w tym modelu linii rozmieszczone są co 30 cm z wydatkiem wody 0,75 l/godz., co daje 250 l/100 m. Maksymalna długość ciągu przy 0,55 barach na płaskim terenie wynosi 315 m.

FOTO:

Instalacja ta wymaga również dostarczenia i montażu zestawów mobilnej stacji filtracji siatkowej automatycznej – hydraulicznej o przepływie do 130 m³/godz. Specjalista podkreślił, że stacja ta jest przystosowana do dalszej rozbudowy. Dostarczona także zostanie mobilna stacja dozowania nawozów wraz z filtrami sekcyjnymi 4”.

Taśma na lub pod powierzchnią gleby

Warto wiedzieć, że taśma kroplująca działa zarówno na powierzchni, jak i pod powierzchnią gleby dzięki wyjątkowej szczelinie wylotowej. Emitery T-Tape są integralną częścią taśmy, spadek ciśnienia (Kd) spowodowany tarciem wody o powierzchnię wewnętrzną jest minimalny, w przeciwieństwie do taśm z kroplownikami wtapianymi, które zaburzają przepływ i powodują starty ciśnienia. Pozwala to emiterom na pracę nawet przy bardzo długich ciągach, zapewniając jednocześnie dokładny i jednolity wypływ z każdego emitera nawet przy niskim ciśnieniu (0,55 barów).

Wylot w postaci szczeliny zapobiega przedostawaniu się gleby do wewnątrz. Kiedy do systemu doprowadzone jest ciśnienie, szczelina wylotu otwiera się umożliwiając wypływ wody z emitera. Kiedy zamykany jest przepływ, a ciśnienie spada, szczelina zamyka się, uniemożliwiając przedostawanie się gleby do wnętrza taśmy. Sprawia to, że T-Tape jest dobrym rozwiązaniem do zastosowania w systemach podziemnych instalowanych zarówno na krótki, jak i na długi okres.

Opracowała

Aleksandra Andrzejewska

zdjęcia A. Andrzejewska, firmowe

– Na dziś mamy ponad 40 osobową kolejkę oczekujących. To bardzo dużo, z własnego doświadczenia wiem, że to praktycznie 2 miesiące pracy – kontynuuje. Często jest tak, że praca w jednym miejscu trwa dłużej niż zakładamy. Trafiamy na niesprzyjające do odwiertów podłoże. Często okazuje się, że robimy pierwszy, następnie drugi odwiert,

a wody nie ma – dodaje. Wszystko to wpływa na opóźnienia, które wydłużają czas oczekiwania umówionych ludzi. Z tego względu w tym momencie nie są przyjmowane już nowe zlecenia. A codziennie otrzymuje teraz kilka telefonów z zapytaniem o możliwość wykopania studni głębinowej.

Jak jednak wyjaśnia, nie można powiedzieć, że akurat  tym sezonie zainteresowanie jest szczególnie duże. Zwiększony popyt na usługi obserwuje od 2015 roku. Zainteresowanie jest na dość stałym poziomie. – Najdłuższe kolejki oczekujących na wywiercenie studni miałem wiosna 2016 roku i teraz – dodaje.

Z rozmów z sadownikami dowiaduje się, że prowadzenie nowoczesnego sadu, na karłowych podkładkach przy aktualnych warunkach pogodowych, bez nawodnienia jest niemożliwe.

– Kolejna sprawa dotyczy typowo mojej branży. Sytuacja hydrologiczna w Polsce jest bardzo zła. Mówi się o tym, że mamy mniej wody niż Egipt. Wody szukam coraz głębiej. Lustro wód gruntowych, niestety stale się obniża. Dla moich klientów to z kolei większe koszty – podsumowuje.

Jak obserwuje, również wymagania administracyjne stają się coraz większe. Niestety, jeśli sytuacja hydrologiczna nie będzie się poprawiać, wymagań będzie coraz więcej,

a wywiercenie studni coraz trudniejsze.

Studnia głębinowa jako inwestycja budowlana podlega określonym przepisom. Zarówno pod względem technicznym jak i minimalnych norm odległościowych między studniami. Gdy pobór wody jest większy niż 5 m³ na dobę, głębokość studni głębinowej przekracza 30 m,

a woda pobierana jest na cele gospodarcze, trzeba już uzyskać pozwolenie wodnoprawne,

a także opracować projekt robót geologicznych i zatwierdzić w starostwie w przypadku wykorzystywania wód głębinowych do innych celów niż potrzeby gospodarstwa domowego.

Szczegółowe informacje dotyczące zasad dofinansowania znajdują się w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. Pomoc jest kierowana do rolników mających gospodarstwa o obszarze do 300 ha (bez względu na wielkość ekonomiczną gospodarstwa). Na inwestycje związane z nawadnianiem będą mogli otrzymać dotację w wysokości do 100 tys. zł na jednego beneficjenta i na jedno gospodarstwo.

Niestety nie można ubiegać się o wsparcie wspólnie np. z sąsiadem, gdyż może być ono otrzymane na inwestycje indywidualne.

Minimalny poziom kosztów kwalifikowanych wynosi 15 tys. zł. Przewiduje się, że zwrot kosztów kwalifikowanych będzie do 50%, a w przypadku młodego rolnika – do 60%.

W przypadku operacji realizowanej w ramach obszaru nawadniania w gospodarstwie wsparcie można otrzymać na inwestycję, tj.:

1) dotyczącą ulepszenia istniejących instalacji nawadniających lub elementu infrastruktury nawadniającej na stanie wód co najmniej dobrym (art. 46 ust. 4 akapit jeden i dwa rozporządzenia 1305/2013),

2) w istniejącą instalację, która wpływa jedynie na efektywność energetyczną, lub polegającą na utworzeniu zbiornika, lub prowadząca do wykorzystywania odzyskanej wody, która nie wpływa na jednolitą część wód podziemnych lub powierzchniowych (art.46 ust. 4 akapit trzeci rozporządzenia 1305/2013),

3) która doprowadzi do powiększenia netto nawadnianego obszaru:

• na stanie wód co najmniej dobrym (art. 46 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia 1305/2013),
• i jest połączona z inwestycją w istniejącą instalację nawadniającą, na stanie wód mniej niż dobrym (art. 46 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia 1305/2013).

W związku z powyższym mogą zostać objęte wsparciem następujące rodzaje operacji:

• wykonanie nowego nawodnienia,
• ulepszenie istniejącej instalacji nawadniającej,
• ulepszenie instalacji nawadniającej wraz z powiększeniem nawadnianego obszaru.

Każde takie przedsięwzięcie będzie się musiało łączyć z zainstalowanym systemem pomiaru ilości zużywanej wody. A ponadto w przypadku inwestycji powiększających nawadnianie obszaru inwestycji ulepszających istniejące instalacje trzeba będzie wykazać, że przyczyni się ona do oszczędności zużycia wody na poziomie przynajmniej 10%. Operacje w obszarze nawadniania w gospodarstwie powinny być realizowane maksymalnie w 24 miesiące od dnia zawarcia umowy o przyznaniu pomocy, ale nie dłużej niż do 30 czerwca 2023 r. W operacjach tych rolnicy nie mogą nabywać rzeczy będących przedmiotem leasingu.

Prawo wodne

W listopadzie 2019 r. weszła w życie nowelizacja Prawa wodnego, która wprowadziła zmiany w zakresie przepisów odnoszących się do poboru i korzystania z wód podziemnych lub powierzchniowych na potrzeby nawadniania.

Pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych:

• zwykłe korzystanie z wód - w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę jest traktowany jako,
• szczególne korzystanie z wód - korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w ilości większej niż średniorocznie 5 m³

Wiele przedsięwzięć będzie wymagało pozwolenia wodnoprawnego, a niektóre z nich zgłoszenia wodnoprawnego (o czym w dalszej części artykułu).

Zgłoszenia wodnoprawnego wymaga:

• wykonanie stawów, które nie są napełniane w ramach usług wodnych, ale wyłącznie wodami opadowymi lub roztopowymi lub wodami gruntowymi o powierzchni nieprzekraczającej 1000 m² i głębokości nieprzekraczającej 3 m od naturalnej powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem;
• wykonanie pomostu o szerokości do 3 m i długości całkowitej do 25 m
• przebudowa rowu polegająca na wykonaniu przepustu lub innego przekroju zamkniętego na długości nie większej niż 10 m.

W 2020 r. opłata za przyjęcie zgłoszenia wodnoprawnego wynosi 90,16 zł. Stawka opłaty za wydanie oceny wodnoprawnej wynosi 899,53 zł

Pozwolenie wodnoprawne

Jeśli planuje się np. przeprowadzić pobór wody lub odwodnienie swoich gruntów, to powinno się uzyskać pozwolenie wodnoprawne. Wniosek składa się do nadzoru wodnego, a ten przekazuje go do właściwego organu (zarządu zlewni Wód Polskich, regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wody Polskie). Do wniosku dołącza się operat wodnoprawny, w niektórych przypadkach decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, a inne dokumenty wskazane przez Wody Polskie w np. przypadku dużego poboru wód podziemnych. Czas rozpatrzenia wniosku to miesiąc.

Co wymaga pozwolenia?

Działaniami wymagającymi pozwolenia wodnoprawnego są m.in. (art. 389 ustawy Prawo wodne¹):

*usługi wodne (np. pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych; piętrzenie, magazynowanie lub retencjonowanie wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz korzystanie z tych wód; uzdatnianie wód podziemnych i powierzchniowych oraz ich dystrybucja; odbiór i oczyszczanie ścieków; wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi);

*szczególne korzystanie z wód (np. odwadnianie gruntów i upraw; użytkowanie wód znajdujących się w stawach i rowach);

*długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej;

*rekultywacja wód powierzchniowych lub wód podziemnych;

*wprowadzanie do wód powierzchniowych substancji hamujących rozwój glonów;

*wykonanie urządzeń wodnych (np. kanały i rowy, sztuczne zbiorniki usytuowane w wodach płynących);

*regulacja wód, zabudowa potoków górskich oraz kształtowanie nowych koryt cieków naturalnych;

*zmiana ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mająca wpływ na warunki przepływu wód;

*prowadzenie przez wody powierzchniowe płynące oraz przez wały przeciwpowodziowe obiektów mostowych, rurociągów, przewodów w rurociągach osłonowych lub przepustów.

Ostateczną decyzję, czy pozwolenie jest wymagane, podejmie właściwa jednostka Wód Polskich.

Opłaty za pozwolenie

W 2020 r. opłata za wydanie pozwolenia wodnoprawnego wynosi 224,88 zł (w 2019 r. było 221,34, a w 2018 r. to 217 zł). W przypadku, gdy w jednej decyzji jest wydanych kilka pozwoleń wodnoprawnych, które nie są tożsame rodzajowo, opłatę (224,88 zł) mnoży się przez liczbę pozwoleń – maksymalna wysokość opłaty nie może przekroczyć 4426,80 zł (w 2018 r. było to 4340 zł). Gdy wykonano urządzenie wodne bez pozwolenia wodnoprawnego można je zalegalizować i należy złożyć do Wód Polskich wniosek o legalizację, ale wówczas trzeba ponieść maksymalną opłatę – 4497,63 zł (w 2019 r. było to 4426,80 zł). Opłaty wnosi się na rachunek Wód Polskich. Stawki opłat zmieniają się co roku, a Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej ogłasza je w obwieszczeniu²⁾.

Jeżeli Wody Polskie nie rozpoczną postępowania w sprawie pozwolenia wodnoprawnego, to można złożyć wniosek o zwrot uiszczonej opłaty. Na złożenie takiego wniosku jest 5 lat – licząc od końca roku, w którym dokonano wpłaty.

Czas obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego to nie dłużej niż 30 lat (art. 400 Prawa wodnego). Od tej reguły jednak są wyjątki – nie dłużej niż 20 lat obowiązuje pozwolenie na szczególne korzystanie z wód. Ponadto nie dłużej niż (art. 414 ust. 7 Prawa wodnego):

*10 lat – obowiązuje legalne pozwolenie dotyczące wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi;

*4 lata – obowiązuje pozwolenie na wprowadzanie ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe do urządzeń kanalizacyjnych będących własnością innych podmiotów;

*5 lat – wiąże pozwolenie na wydobywanie z wód powierzchniowych, w tym z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami wewnętrznymi Zatoki Gdańskiej oraz wód morza terytorialnego, kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu.

Okresy te liczone są od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Obowiązek ustalenia okresu, na jaki wydaje się pozwolenie wodnoprawne, nie dotyczy pozwoleń wodnoprawnych na wykonanie urządzeń wodnych, pozwoleń wodnoprawnych na regulację wód oraz pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie robót lub obiektów budowlanych mających wpływ na zmniejszenie naturalnej retencji terenowej.

Wniosek o ustalenie kolejnego okresu obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego np. na usługi wodne, szczególne korzystanie z wód należy złożyć w terminie 90 dni przed upływem terminu, na który było wydane pozwolenie (art. 414 ust. 2 Prawa wodnego). Do wniosku dołącza się operat wodnoprawny, na podstawie którego wydano dotychczasowe pozwolenie, oraz oświadczenie, że zawarte w nim informacje zachowały aktualność. W tym przypadku opłata jest taka sama jak za wydanie pierwszego pozwolenia (kilku pozwoleń). Gdy informacje zawarte w operacie wodnoprawnym np. nie są aktualne Wody Polskie, w drodze decyzji, odmawiają przedłużenia okresu obowiązywania pozwolenia.

Ponadto Wody Polskie mogą zwiększyć wysokość opłaty. Będzie tak, jeśli nie pokrywa ona rzeczywistych kosztów przeprowadzenia postępowania. Wtedy – razem z pozwoleniem wodnoprawnym – otrzymamy postanowienie informujące o wysokości kosztów postępowania oraz terminie i sposobie ich zapłaty. Na postanowienie możemy złożyć zażalenie. Jeśli nie zapłacimy, to opłata zostanie ściągnięta w trybie egzekucyjnym.

Dodam, że jeśli bez wymaganego zezwolenia korzysta się z usług wodnych to trzeba się liczyć z opłatą podwyższoną np. za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych, ta opłata wyniesie 500% opłaty zmiennej za pobór wspomnianych wód.

Operat wodnoprawny

Operat wodnoprawny sporządza się w formie opisowej i graficznej. Oprócz formy papierowej, obowiązkowe jest jego przygotowanie na elektronicznych nośnikach danych, jako dokument tekstowy, a część graficzną operatu (art. 408 Prawa wodnego) w formie plików typu rastrowego np. pliki JPEG, TIFF, GIF, PNG. Szczegółowe wskazówki co musi zawierać każda forma operatu określa art. 409 Prawa wodnego. Przy czym trzeba liczyć się z dodatkową zawartością niektórych operatów, na których podstawie wydaje się konkretne pozwolenie wodnoprawne. Będzie tak w przypadku operatów na:

*pobór wód;

*wprowadzanie ścieków do wód, ziemi lub do urządzeń kanalizacyjnych;

*rolnicze wykorzystanie ścieków;

*odprowadzanie do wód – wód opadowych lub roztopowych, ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo w systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast;

*wykonywanie na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m² robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem, mających wpływ na zmniejszenie naturalnej retencji terenowej przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej.

Nie ma konieczności, aby osoba wykonująca operat wodnoprawny posiadała jakiekolwiek uprawnienia (brak w tym zakresie przepisów). Najlepiej, aby to robił hydrolog, geolog, osoba z przygotowaniem merytorycznym w zakresie gospodarki wodno-ściekowej oraz Prawa wodnego.

Ta różnorodność operatów ma odzwierciedlenie w kosztach ich sporządzenia. Firmy wyceniają indywidualnie operaty zależnie od charakteru i rodzaju przedsięwzięcia. Na stronach internetowych takich raczej wycen nie znajdziemy (szukając informacji trafiłam tylko na jedną firmę podającą widełki ceny netto: w 2020 r.: „3000–5000 netto w cenie: wniosek o wydanie decyzji wodnoprawnej wraz z opieką do czasu wydania decyzji.” (w 2019 r. było to „2500–4000 zł netto, w cenie: wniosek o wydanie decyzji wodnoprawnej wraz z opieką do czasu wydania decyzji”).

Moim zdaniem celem operatu wodnoprawnego powinno być uzasadnienie naszych (użytkowników wód ubiegających się o wydanie pozwolenia wodnoprawnego) potrzeb. W praktyce różnie to bywa. Operat wodnoprawny to narzędzie wspomagające podjęcie decyzji organu wydającego pozwolenie wodnoprawne, stąd musi zawierać cały dostępny materiał dowodowy wraz z dogłębną analizą wszystkich uwarunkowań prawnych, technicznych, środowiskowych itp. Powinien rozwiązywać dany problem i zagadnienie w sposób kompleksowy z uwzględnieniem wszystkich stron, narażonych na oddziaływanie zamierzonego korzystania z wód.

Podstawa prawna

¹Ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 310 z późn. zm.)

²Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 719)

³Obwieszczenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 16 października 2019 r. w sprawie wysokości stawek opłat za udzielenie zgód wodnoprawnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2020 r. (M.P. z 2019 r. poz. 1031)

⁴Obwieszczenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 16 października 2019 r. w sprawie wysokości stawki opłaty legalizacyjnej obowiązującej od dnia 1 stycznia 2020 r. (M.P. z 2019 r. poz. 1030)

⁵Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487 z późn. zm.)

Katarzyna Rosińska

Współpraca Plantpress

Bezpośrednio dotknięty przez tegoroczną suszę może być eksport o ubiegłorocznej

wartości 5 mld EUR (m.in. warzywa, owoce, zboża i przetwory z nich, tytoń), co stanowi

blisko 16 proc. całego polskiego eksportu rolno-spożywczego.

Obecnie trudno oszacować skutki tegorocznej suszy, w tym także możliwe straty powstałe w jej wyniku. Zdaniem eksperta z zakresu sektora rolno-spożywczego z PKO BP,

pojawiająca się trzeci rok z rzędu susza może spowodować większe straty niż rok

temu. Jeśli nadal utrzyma się niedobór wody w glebie, to najbardziej mogą ucierpieć na polach te uprawy, przy których rzadziej są stosowane systemy nawadniania, a więc przede

wszystkim uprawy zbóż i warzyw. Relatywnie więcej producentów owoców dokonało inwestycji w systemy nawodnieniowe, toteż u nich problem suszy może okazać się nieco

mniejszy. Mniejsza podaż krajowych zbóż, roślin paszowych oraz warzyw i owoców może przełożyć się nie tylko na spadek polskiego eksportu produktów rolno-spożywczych,

ale także na wzrost cen żywności w kraju. Zapewne więc skutki suszy odczują również

konsumenci. Jeśli warunki agrometeorologiczne w Polsce w najbliższym czasie nie poprawią się, to w 2020 r. – w opinii analityków Credit Agricole – ceny wyrobów w kategorii

„żywność i wyroby bezalkoholowe” wzrosną wobec ubiegłorocznych o 5,2 proc. Na

świecie już obserwuje się wzrost cen. Ceny pszenicy w marcu br. były wyższe o 8 proc.,

a ceny ryżu o 25 proc. w porównaniu z cenami z marca ubiegłego roku. Wygląda na to, że dalszy wzrost cen w nadchodzącym sezonie jest nieunikniony, choć może mu przeciwdziałać wysoki poziom światowych zapasów.

Światowe zapasy zbóż, jak informuje FAO są nadal duże, bliskie rekordowym. Dotycząca

ich prognoza FAO na koniec sezonu uprawowego 2019/2020 została podniesiona w marcu

o 2,4 mln ton, do niemal 866 mln ton. Zapewnia to relację globalnych zapasów zbóż do

zużycia na bezpiecznym poziomie 30,9 procent. Oczekuje się, że światowe zbiory zbóż

będą w tym roku dobre. Wstępna prognoza FAO wskazuje na globalną produkcję pszenicy na poziomie 763 mln ton w 2020 r., prawie niezmienionym w porównaniu z wysokim poziomem w 2019 r. 

Tygodnik Gospodarczy Polskiego Instytutu Ekonomicznego

Susza w rzekach nie przekłada się w prosty sposób na ilość wody w glebie. To opady majowe decydują o suszy w rolnictwie, więc za kilka tygodni będziemy wiedzieć, czy będzie ogromna klęska czy tylko zmniejszenie zbiorów – powiedział minister rolnictwa Jan Krzysztof Ardanowski w TVP Info.

Z uwagi na utrudnienia spowodowane  rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 termin naboru wniosków o przyznanie pomocy  z PROW 2014-2020 na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych”  w obszarze nawadniania w gospodarstwie  został wydłużony o trzy miesiące.

FOTO:

Formularze: wniosku o przyznanie pomocy (WoPP), wniosku o płatność (WoP) wraz z instrukcjami ich wypełniania oraz formularz umowy o przyznaniu pomocy są udostępnione na stronie www.arimr.gov.pl w zakładce „Pobierz wniosek”.

Zachęcamy do podawania we wniosku numerów telefonów oraz adresów e-mail i wyrażania zgody na ich wykorzystanie poprzez zaznaczanie pól w sekcji VII.B. „Zgoda podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy na przetwarzanie danych osobowych” oraz sekcji VII.C „Zgoda pełnomocnika na przetwarzanie danych osobowych”. Ułatwi to i przyspieszy ewentualny kontakt w sprawach dotyczących złożonego wniosku.

W związku z obowiązującym stanem epidemii Agencja obecnie przyjmować będzie towarzyszące wnioskowi dokumenty w formie kopii niepotwierdzonej lub niepoświadczonej za zgodność z oryginałem (nie dotyczy to dokumentów składanych, zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem, w oryginale - te dokumenty niezmiennie należy składać w takiej właśnie formie). W terminie późniejszym, gdy będzie to już możliwe, ARiMR wezwie do uzupełnienia prawidłowo potwierdzonych lub poświadczonych za zgodność kopii dokumentów.  

Wnioski  wraz z towarzyszącymi dokumentami należy przekazywać do oddziałów regionalnych ARiMR w następujący sposób: w formie dokumentu elektronicznego na elektroniczną skrzynkę podawczą, za pośrednictwem platformy ePUAP lub pocztą tradycyjną. Wnioski można również dostarczyć do specjalnych wrzutni, które ustawione są w placówkach terenowych Agencji.

źródło ARiMR

Minister rolnictwa zwraca uwagę, że na rozmiar skutków suszy ma wpływ postawa każdego z nas.

– Dziś nie ma warunków do tego aby podlewać trawniki czy przydomowe ogródki. Dziś musimy zastanawiać się nad wykorzystaniem każdej kropli wody w sposób racjonalny – podkreślił minister.

W warunkach niedoboru wody bardzo istotne jest jej oszczędzanie na każdym kroku oraz zatrzymywanie do celów gospodarczych wód opadowych.

– Każdemu z osobna wydaje się, że to niewielkie oszczędności i zasoby, ale w skali całego kraju są to miliony, dziesiątki milionów litrów wody, która może być wykorzystana gospodarczo – dodał minister Ardanowski.

Minister zwrócił uwagę, że jednym z dotykających każdego skutków suszy jest wzrost cen żywności. Duży spadek produkcji roślinnej, a wraz z nim ograniczona dostępność pasz oznacza w konsekwencji spadek produkcji zwierzęcej. Dlatego, w interesie nas wszystkich minister apeluje o maksymalne ograniczanie zużycia wody i jednocześnie o zatrzymywanie wód opadowych.

– Rolnikom przypominam, że są środki na urządzenia nawadniające i zatrzymujące wodę w gospodarstwach. Warto i należy z nich korzystać. Całkowicie suszy nie zapobiegniemy, ale możemy ograniczyć jej skutki – podkreślił minister.

źródło MRiRW

FOTO:

*Firma Agro Jurek oferuje deszczownie szpulowe firmy Irriland. Do nawadniania kilkuhektarowych areałów przeznaczony jest np. model Irriland Sport oraz Comfort o średnicy węża od 32 do 75 mm i długości od 80 do 300 m, a na kilkunastohektarowe powierzchnie – modele Irriland Silver lub Compakt z wężami o długości od 300 do 450 m. Do nawadniania największych upraw służy model Diamant oraz Superstar z wężami o długości w zakresie 400–700 m. Urządzenia oferowane są z bogatym wyposażeniem standardowym. Wytrzymałość konstrukcji zapewnia ogniowe cynkowanie ramy oraz mocny ocynkowany bęben z blachy profilowanej, a następnie spawanej, oparty na dużych łożyskach. Turbina wykonana jest z żeliwna o bardzo dużej wydajności (deszczownia zaczyna zwijać wąż przy 1,5 atm.). Skrzynia przekładniowa w kąpieli olejowej z wyjściem na WOM. Ponadto urządzenie wyposażono w wąż PE odporny na ścieranie i promieniowanie UV.

FOTO:

*Bauer Group Polska jest wyłącznym dystrybutorem produktów austriackich zakładów Bauer, jednego z największych producentów systemów nawadniania upraw rolniczych na świecie. Oferuje pełen asortyment deszczowni szpulowych: od modeli Rainstar A oraz Rainstar T32/T42 przeznaczonych dla małych, kilkuhektarowych gospodarstw, przez maszyny serii Rainstar T51/61 dedykowane dla kilkunastohektarowych pól, aż do największych deszczowni serii Rainstar E oraz EXL – pracujących na dużych, kilkudziesięciohektarowych obszarach. Na największych areałach pracują deszczownie mostowe typu Pivot lub Linestar. Produkowane deszczownie szpulowe charakteryzują się mocną i wytrzymałą konstrukcją – ocynkowany ogniowo jest bęben deszczowni, a także rama. Duże i stabilne są stopy podporowe zapobiegające przestawieniu deszczowni w trakcie pracy. Wózek zraszacza ma duży prześwit, dzięki czemu istnieje możliwość swobodnego nawadniania wysokich roślin. Ponadto deszczownie mają możliwość symetrycznego lub asymetrycznego prowadzenia węża PE. Dużym ułatwieniem pracy jest samoczynne podnoszenie wózka deszczowni do pozycji transportowej. Ponadto maszyny te posiadają pełnoprzepływową turbinę o dużej sprawności, dzięki czemu straty ciśnienia są niewielkie. Deszczownie szpulowe Bauer przystosowane są do pracy z konsolami niskociśnieniowymi. Deszczownie marki Bauer mają możliwość efektywnej pracy już przy ciśnieniu wejściowym wody od 3,5 bara.

FOTO:

Firma Faktor oferuje deszczownie szpulowe włoskiej marki – Casella. Firma ta zajmuje się konstruowaniem i budową maszyn i urządzeń do nawadniania pól i dystrybucji ścieków. W ofercie oprócz maszyn nawadniających ma również pompy silnikowe, bębny do transportu węży doprowadzających wodę do deszczowni. Ramy i bębny szpuli w deszczowniach szpulowych Casella wykonane są z wysokiej jakości materiałów, co zapewnia im odpowiednio długą bezawaryjną pracę. Rama jest ocynkowana ogniowo, a powłoka lakiernicza z połyskiem metalicznym. Urządzenia te posiadają bogate wyposażenie standardowe. W ofercie firmy znajduje się wiele różnych modeli deszczowni. Na przykład model HY-Turb S obejmuje aż 10 deszczowni różniących się długością (od 210 m do 400 m) i średnicą węża (od 63 mm do 90 mm). Ten model deszczowni ma turbinę napędową zwijania z 4-biegową przekładnią, a przepływ wody mieści się w zakresie od 24 do 48 m³ godz. Kolejny model – HY-Turb M obejmuje kilkanaście deszczowni o długości węża od 270 m do 500 m oraz średnicy od 82 mm do 120 mm. Turbina napędowa zwijania w tym modelu deszczowni ma również 4-biegową przekładnię, ale przepływ wody mieści się w zakresie od 39 do 75 m³ godz. Model HY-Turb L – to największa seria obejmująca wiele różnych modeli, wyposażonych w węże o długości nawet do 620 m i średnicy do 160 mm. Turbina napędowa zwijania w tym modelu deszczowni ma także 4-biegową przekładnię, ale przepływ wody mieści się w zakresie od 48 do 93 m³ godz. Oferta obejmuje bogaty asortyment wyposażenia dodatkowego, obejmujący m.in. zawory, komputer sterujący, różne wyposażenie wózków zraszaczy.

FOTO:

*Firma Hortech Marcin Jędraszak oferuje włoskie deszczownie szpulowe Irrimec. Oferta tej firmy skierowana jest do małych i dużych producentów rolnych. Wyposażenie dodatkowe pozwala skonfigurować deszczownię szpulową dla każdego klienta. Od kilku lat klienci często decydują się na zakup deszczowni z komputerem Irrimec DOSIDIS, który pozwala precyzyjnie sterować deszczownią. Do pracy na dużych areałach dedykowana jest seria Master, wyposażona w długie węże o dużej średnicy. Maszyna w pozycji roboczej wsparta jest na centralnej stopie, o dużej średnicy, ocynkowana platforma zapewniająca praktyczną, stabilną i bezpieczną pracę w każdych warunkach, a jednocześnie umożliwiająca 360° obrotu bębna. Wysoki prześwit umożliwia łatwy transport deszczowni nawet w najtrudniejszych warunkach gruntowych. Centralna hydrauliczna jednostka sterująca do podnoszenia i opuszczania kół, nóg stabilizujących i wózka oraz obracania bębna umożliwia obsługę przez jednego operatora. Opatentowana turbina Irrimec z aluminium oznacza, że straty tarcia (spadku ciśnienia) są ograniczone do minimum przy jednoczesnym zagwarantowaniu dużego zakresu prędkości nawijania (10–100 m/godz.) i przepływów od 10 m³/godz. do 130 m³/godz. Skrzynie biegów mają wbudowane WOM-y i automatyczne hamowanie bębna, gdy wózek jest wyciągany.

FOTO:

*Firma Invest-Rol ma w swojej ofercie pełną gamę produktów marki Ocmis, obecnie jednego z największych producentów deszczowni szpulowych w Europie. Ocmis od wielu lat jest liderem w produkcji tego typu maszyn. Ma on w asortymencie zarówno małe modele, np. MR 40/130 posiadający wąż o średnicy 40 mm i długości 130 m, przez średnie modele, np. R3 A 82/500 z wężem o średnicy 82 mm i długości 500 m lub model VR 4 90/540 z innowacyjną przekładnią firmy Ocmis VarioRain do modeli największych – FV 10 w rozmiarze np. 125/890 z wężem o średnicy 125 mm i długości 890 m. Firma Invest-Rol może przygotować konfigurację odpowiednią dla danego gospodarstwa, łącznie z agregatami spalinowymi nabudowanymi na maszynie. Nowością w ofercie firmy Ocmis jest system Pivot. W swojej ofercie Invest-Rol ma również agregaty pompowe spalinowe i elektryczne oraz wszelkie akcesoria do deszczowania pól. Poza sprzedażą maszyn oferuje także serwis oraz części do maszyn marki Ocmis.

FOTO:

*Firma KMK ma w swojej ofercie włoskie deszczownie marki RM. Do nawadniania kilkuhektarowych areałów przeznaczona jest deszczownia RM Speedy Rain o średnicy węża 50 mm i długości 170 m, a na większe powierzchnie np. model RM Super Rain GX 540 o długości węża 250 m oraz RM Super Rain GX 560, którego wąż ma długość 330 m. System zwijania węża w urządzeniach Super Rain jest realizowany za pomocą zablokowanych turbin oraz reduktora o wysokiej sprawności. Zmianę prędkości zwijania węża uzyskuje się przez regulację zaworem by-pass po wybraniu jednego z czterech przełożeń. Wąż PE zwijany jest przez turbinę z wykorzystaniem bardzo niskiego ciśnienia, w połączeniu z wysoko wydajną skrzynią biegów z automatycznym hamulcem, urządzeniem do zwijania awaryjnego oraz urządzeniem automatycznego wyłączania napędu szpuli, daje to pewność niezawodnego działania bez obawy o uszkodzenie bębna (zgniecenie go). Po zakończeniu zwijania następuje automatyczne rozłączanie reduktora napędu z jednoczesnym przygotowaniem go do trybu rozwijania. Niektóre modele wyposażone są w hydrauliczne podnoszenie wózka zraszacza. Części bardziej wyeksponowane na proces utleniania, takie jak instalacja wlotowa, wózek, podpory i rama są produkowane ze stali ocynkowanej, a bęben deszczowni malowany jest farbą antykorozyjną.

FOTO:

*Łukomet od 30 lat oferuje doradztwo dla inwestorów i wykonawców, a także opracowuje koncepcje nawadniania. Zajmuje się również dostawą zarówno poszczególnych urządzeń, jak i kompletnych systemów nawadniających wszystkich rodzajów oraz produkcją i sprzedażą importowanych deszczowni, pomp, rurociągów przesyłowych oraz wielu akcesoriów niezbędnych do właściwego dostarczania wody dla roślin w uprawach polowych. Oferowane deszczownie szpulowe polskie (model Łukoma) i włoskie (Irtec) dostępne są w wielu różnych typach i rozmiarach, dzięki czemu można je dostosować do nawadniania niemal każdego areału. Przepustowość oferowanych urządzeń wynosi od 4 do 160 m³ wody/godz., a zakres ciśnienia roboczego wynosi 0,4–1,2 MPa. Długość węża może wynosić od 110 do 850 m, a ich średnica od 40 do 160 mm. Zakres nawadnianych powierzchni za pomocą jednej deszczowni szpulowej wynosi od 4 do 70 ha (w polskim klimacie przy braku opadów i pracy deszczowni non stop). Firma Łukomet prezentowała podczas targów szeroki wybór zraszaczy i działek wodnych Sime i Asper do deszczowni szpulowych, rurowych i przeciwprzymrozkowych. Urządzenia te mogą mieć średnicę dyszy od 3 do 44 mm, a zapotrzebowanie na wodę może wynosić od 0,7 do 200 m³/godz. Działka te pracują przy ciśnieniu roboczym w zakresie 0,2–1,0 MPa. Firma ma również w ofercie pompownie ciągnikowe i spalinowe, elektryczne lądowe oraz głębinowe i pływające. Ponadto firma jest importerem najnowszych deszczowni firmy Irtec, wielkoobszarowych deszczowni mostowych (frontalnych i centrycznych).

FOTO:

*NDS Nawadnianie oferuje włoskie deszczownie szpulowe marki Marani, a także motopompy oraz inne akcesoria do nawadniania. W ofercie znajduje się szeroki asortyment maszyn (ok. 100), które mogą być wyposażone w wiele akcesoriów. Marani oferuje także szeroki zakres pomp z napędem od ciągnika rolniczego, jak również pompy odśrodkowe i elektryczne. Dla małych gospodarstw polecany jest np. model Marani GT015B o długości węża 200 m do nawadniania powierzchni do 7 ha, a dla średnich gospodarstw – np. Marani GT026B oraz GT030B o długości węża 300 m. Na większych areałach (30–60 ha) sprawdza się np. model Marani GT50B o średnicy węża 100 mm i długości 500 m, a na powierzchnie ok. 70 ha – model Marani GTS80B o średnicy węża 110 mm i długości 600 m. Ponadto deszczownie są sterowane nowoczesnym komputerem deszczującym Odra Rain 2010. Firma NDS Nawadnianie oferuje również deszczownie mostowe (Valley oraz Pivot) przeznaczone na duże areały. Ponadto ma w ofercie deszczownie szpulowe niemieckiej marki Hüdig. Oferta tej marki obejmuje pięć typów Iromat różniących się wielkością oraz wyposażeniem. Najmniejszy z typów – Iromat I to modele o długości węża do 440 m i średnicy 110 mm. Warto podkreślić, że oś ta jest rozkładana hydraulicznie, dzięki czemu można dostosować rozstaw kół do konkretnej uprawy. Iromat II – to seria, w której długość węża wynosi 550 m, a średnica 120 mm. Bęben tych deszczowni, podobnie jak kolejnych trzech typów, montowany jest już na podwozu wyposażonym w dwie osie (również regulowane). Iromat III ma węże o długości do 600 m i średnicy 125 mm. Dedykowane są do nawadniania upraw o powierzchni ok. 60 ha. Iromat IV oraz Iromat V – to deszczownie, których węże mogą sięgać 700 i 840 m długości, przy średnicy 125 mm. Deszczownie są wyposażone w pełne sterowanie pracą. Opcjonalnie deszczownie mogą być wyposażone w moduł do sterowania za pomocą telefonu komórkowego.

FOTO:

*Perrot Polska oferuje deszczownie Tornado, wyróżniające się niezawodnością i precyzją nawadniania. W ofercie znajduje się ok. 140 modeli o różnych długościach i średnicach węża. Dla małych gospodarstw poleca deszczownię Tornado F1 40/125, do nawadniania pól o powierzchni do 4 ha oraz Tornado F2 50/150 – na powierzchnię do 8 ha. Natomiast do deszczownia średnich areałów – np. model Tornado TB 63/300, który przeznaczony jest na powierzchnię ok. 14 ha, zaś do deszczowania areałów do 70 ha np. model Tornado TF 125/400. Konstrukcja oraz wózek zraszacza tych deszczowni są ocynkowane ogniowo. Posiadają one napęd turbinowy zintegrowany ze skrzynią przekładniową, napędzający bęben deszczowni. Mechaniczne podnoszenie i opuszczanie wózka; stopy oporowe wysuwane mechanicznie (w większych modelach wszystko sterowane jest hydraulicznie przez pompę ciągnika). Komfortową pracę zapewnia bęben deszczowni zamontowany na obrotnicy (360°). Modele deszczowni wyposażone są w skrzynię przekładniową, czterobiegową z automatycznym wyłączaniem pracy. Istnieje możliwość awaryjnego zwijania węża od WOM-u ciągnika. Ponadto maszyny wyposażone są w urządzenie do układania węża oraz elektroniczny licznik prędkości w standardzie. Po zakończeniu zwijania węża następuje automatyczne zatrzymanie wózka. Ponadto do każdego modelu istnieje możliwość zamówienia niskociśnieniowej belki zraszającej oraz wyposażenia dodatkowego, takiego jak komputer sterujący, hydrauliczna obrotnica bębna, hydrauliczny podnośnik wózka itp.

FOTO:

*Firma Polger oferuje deszczownie Irriland. Ciekawym rozwiązaniem tej firmy jest model E-Sport – zasilany bateriami żelowymi, które zamontowane są w konstrukcji deszczowni, ładowanie baterii odbywa się przez panele słoneczne. W ciągu dnia deszczownia jest zasilana energią pochodzącą z paneli słonecznych. Do zwijania deszczowni nie jest wymagana turbina wodna tylko zainstalowany jest silnik elektryczny 24V. Deszczownia ma 4 biegi do sterowania prędkością (w zakresie 5–24 m/godz.). Zaletą tego modelu jest to, że nie wymaga on tak dużego ciśnienia wody jak w klasycznej deszczowni, aby napędzić turbinę wodną (wystarczą 2 m³ wody/godz.). Wadą tego modelu jest to, że sprawdza się jedynie w małych gospodarstwach warzywniczych (maksymalna średnica węża 63 mm, a długość do 200 m). Spośród pozostałych modeli z oferty marki Irriland warto podkreślić, że całe urządzenia są galwanizowane, co chroni je przed korozją. Do najpopularniejszych modeli sprzedawanych na południu Polski należą Silver i Confort. Model Confort charakteryzuje się kompaktową konstrukcją, ma obrotnicę 360° oraz sterownik, który pozwala on utrzymanie jednakowej prędkości zwijania. Przekładnia jest 1-biegowa, maksymalna prędkość zwijania wynosi 40 m/godz. Najbardziej popularny model to 50/200. Model Silver przystosowany do grubszych i dłuższych węży (o minimalnej średnicy 20 mm, a maksymalnej 75 mm). Ma przekładnię 3-biegową. Controller GSM przy zamontowaniu karty SIM można sterować deszczownią zdalnie, przyspieszając i zwalniając ją oraz można uzyskać informacje o czasie do końca zwijania.

FOTO:

Opracowała

Aleksandra Andrzejewska

Zdjęcia: A. Andrzejewska, firmowe

Właściwy sposób montażu czujników do pomiaru wilgotności gleby uwzględnia jej różnorodność i jakość oraz topografię terenu. Wilgoć lepiej i dłużej utrzymuje się na równinach, w glebie cięższej, bogatej w materię organiczną, o dużej zdolności do infiltracji, natomiast szybciej wypłukuje się z gleb lekkich, zagęszczonych i mniej żyznych oraz położonych na wzniesieniach. Ta wiedza w połączeniu ze znajomością gleb, jakimi zarządzamy w gospodarstwie, pomaga w podjęciu decyzji o najbardziej optymalnym rozmieszczeniu sensorów oraz w ocenie potrzeb wodnych naszych pól. Im dokładniejsze dane dostarczymy systemowi DSS, tym decyzje związane z czasem reakcji i ilością aplikowanej wody, będą bardziej precyzyjne. Użyteczność tego programu jest więc w dużej mierze zależna od wiedzy i doświadczenia rolnika.

Kluczowy jest również czas umieszczenia sensorów w polu. Należy je montować wczesną wiosną, na etapie obserwacji wschodów, gdy system korzeniowy roślin nie jest jeszcze w pełni ukształtowany. To moment, w którym zyskujemy czas na kalibrację sprzętu poprzez monitoring reakcji gleby na pojawiające się ilości opadów. Na podstawie tych obserwacji ustala się dolny limit wilgoci w glebie, oznaczający jej niedobór. Wykres pokazujący zasób wody oscylujący w granicy tego limitu będzie oznaczał konieczność rozpoczęcia nawadniania. Sam system nie generuje jeszcze informacji, jaką ilość wody w danym momencie potrzebują nasze uprawy, aczkolwiek firmy dostarczające wspomniane oprogramowania, często oferują takie doradztwo. Korzystając z niego, należy jednak pamiętać o tym, aby uzyskane informacje odnieść do indywidulanych warunków glebowych w naszym gospodarstwie.

Nawadnianie z dronem

Jeszcze nie tak dawno temu oblatujący przestrzeń powietrzną dron był niecodziennym zjawiskiem, a już dzisiaj pewne jest, że stanie się istotnym narzędziem pracy rolnika, dzięki któremu zyska on większą kontrolę nad rozwojem swoich upraw. Zdjęcia wykonane uprawom przez to urządzenie oraz zdjęcia satelitarne pozwolą rolnikowi na bieżąco monitorować całe pole, kontrolować kondycję nawet pojedynczych roślin i tym samym szybciej reagować na pojawiające się problemy związane z rozwojem chwastów, atakiem szkodników, występowaniem chorób czy niedoboru wody. Nawadnianie upraw w niedalekiej przyszłości będzie więc oparte nie tylko na pomiarze wilgotności gleby, ale również ocenie stanu roślin w danym miejscu i czasie. O ile dzisiaj pomiar taki sprowadza się tylko do konkretnych punktów w polu, o tyle jutro obejmie swoim zakresem cały jego obszar.

Dzięki takim obrazom możliwe będzie stworzenie zdigitalizowanej mapy pola, przedstawiającej dokładny rozkład potrzeb wodnych uprawy. Wykonany na jej podstawie zabieg nawadniania będzie jeszcze bardziej precyzyjny, bo pozwalający na zastosowanie zmiennych dawek aplikowanej wody we właściwych miejscach na polu. Tym sposobem zyskamy większą kontrolę nad wykorzystaniem jej zasobów oraz nad kosztem wykonania zabiegu.

Opracowanie: Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego ASAP

Uprawa ziemniaków, a oczekiwania rynku

W większości krajów świata produkcja ziemniaków ukierunkowana jest na sprostanie oczekiwaniom odbiorcy końcowego. Od samego początku trwania uprawy należy opracować plan wzrostu, w taki sposób, aby spełnić rygorystyczne wymagania rynkowe.

Na świeżym rynku preferuje się duży lub średni kalibraż bulw, ich wyrównany kształt, gładką skórkę, niezbyt wysoką zawartość suchej masy, aby zapobiec obtłukiwaniu i dla łatwiejszego gotowania. W przypadku surowca dla rynku przetwórczego wymagany jest: Frytki - duży kalibraż bulw, większa zawartość suchej masy, jednolita barwa miąższu;

Chipsy - średni i duży kalibraż bulw, wysoka zawartość masy suchej, niska zawartość cukrów, aby zapobiec brązowieniu w trakcie obróbki termicznej;

Konserwy - mały kalibraż bulw, niska zawartość suchej masy.

FOTO:

Aplikacja właściwej dawki wody ma kluczowe znaczenie

Zapotrzebowanie ziemniaków na wodę w trakcie wzrostu bulw może wynosić do 25 mm/tydzień. Jednocześnie jest to uprawa bardzo wrażliwa zarówno na zbyt małe jak i zbyt duże dawki wody. Istnieją dwie przyczyny takiej wrażliwości:

• Ziemniaki mają bardzo płytki system korzeniowy, przez co nie mają możliwości pobierania wody i składników odżywczych z głębszych warstw gleby.
• Bulwy w fazie wzrostu są bardzo podatne zarówno na uszkodzenia, jak i na choroby.

Precyzyjne zarządzanie nawadnianiem jest kluczowym elementem do osiągnięcia najlepszych plonów, a nawadnianie kroplowe umożliwia utrzymywanie poziomu wilgotności gleby blisko jej pojemności wodnej, dzięki podawaniu małych i częstych dawek wody.

Niewłaściwa ilość wody może uszkodzić uprawę

Zbyt duże dawki wody prowadzą do wydłużenia czasu saturacji, co zwiększa ryzyko uszkodzenia korzeni, porażenia uprawy chorobami oraz pogorszenia jakości bulw. Skutkiem stosowania zbyt małych dawek wody lub niedostatecznej częstotliwości nawadniania jest stres wodny ograniczający wzrost bulw. Z kolei znaczne wahania wilgotności gleby zwiększają ryzyko deformacji i wad bulw;

Wskazówki dotyczące optymalnego wyboru właściwej linii lub taśmy kroplującej Rivulis opisane są w broszurze – do pobrania TUTAJ.

https://www.youtube.com/watch?v=Y3FZ6Aj5jnM&t=51s

Precyzyjna chemigacja dzięki nawadnianiu kroplowemu

Podawanie N, P, K, Ca, Mg, S, B, Mn oraz Zn ma bezpośredni wpływ na wielkość plonów, kaliber, ilość bulw, masę suchą, wewnętrzną strukturę, skórkę, potencjał magazynowania, potencjał spożywczy oraz wytrzymałość bulwy.

Aby uzyskać plon zgodny ze specyfikacją rynku docelowego, należy dozować wszystkie z powyższych składników w odpowiedniej ilości, w odpowiednim czasie i w we właściwym miejscu. Na przykład zbyt duża ilość azotu może spowodować szybszy rozrost liści, a jednocześnie zmniejszyć zawartość masy suchej i skrobi.

Jedną z największych zalet nawadniania kroplowego jest umożliwienie przeprowadzania bardzo precyzyjnej i efektywnej chemigacji (podawania nawozów i środków ochrony roślin) poprzez system nawadniania. Mogą one być w prosty sposób dostarczone bezpośrednio do strefy korzeniowej przy 90% równomierności, bez potrzeby wykorzystania zasobów ludzkich czy maszyn polowych.

Zraszacze nie zapewniają takiej elastyczności i dokładności. Aby zastosować nawozy i odżywki potrzebne jest wykorzystanie traktora, co wymaga więcej zasobów (paliwo, sprzęt i robocizna), a zarazem jest mniej efektywne. Ponadto zraszacze zwiększają wilgotność powietrza, zwilżają rośliny i glebę, co sprawia, że rośnie ryzyko wystąpienia czarnej nóżki.

Zraszacze nawadniają również przestrzenie pomiędzy rzędami i redlinami, co oznacza konieczność zapobiegania wzrostowi chwastów w tych miejscach. Zraszanie liści może doprowadzić również do ich porażenia przez grzybopodobne lęgniowce. ponadto zraszacze spłukują fungicydy, które zostały zastosowane, tak więc rośliny nie są w pełni chronione, a  środki spływają do gleby i są marnowane.

Mniejsze zużycie wody i jednocześnie większe plony?

Z taśmami kroplującymi Rivulis to możliwe !!!

FOTO:

Dzięki nawadnianiu taśmą kroplującą Rivulis T-Tape 510-30-340,

Peter Grayson z Queensland (Australia) zredukował zużycie wody o 50% i zwiększył plony o 25% w porównaniu do bloków nawadnianych zraszaczami.

Uwagi dotyczące zastosowanego rozwiązania:

- Ciągi o długości 180 m, 1% spadek terenu

- Rozstaw pomiędzy rzędami: 0.8 m

- 1 ciąg taśmy kroplującej na rząd

- dawka aplikacji wody: 4,5 mm na godzinę przy ciśnieniu 1 bar

Poniższa fotografia przedstawia porównanie pól testowych: część pola po lewej nawadniany z zastosowaniem rozwiązania Rivulis T-type, część pola po prawej nawadniane zraszaczami.

Taśmy kroplujące Rivulis odznaczają się wyjątkową wytrzymałością i trwałością. Dowiodły tego nasze testy.

https://www.youtube.com/watch?v=2zdBv8MqzoY&feature=youtu.be&fbclid=IwAR2_j0825AZU2Hr-h0EKMKdy_-O0QeWgT36qVMIMV5fonLFlOj4WHuv_Eeo

Obszerniejsze informacje dotyczące wyboru właściwej linii lub taśmy kroplującej Rivulis opisane są w broszurze – do pobrania TUTAJ

Więcej informacji o dotacjach na inwestycje w nawadnianie gospodarstw dostępnych jest TUTAJ 

FOTO:

Po oczyszczeniu instalacji możemy przystąpić do spuszczenia z niej wody. Czynność tę możemy wykonać na trzy sposoby, poprzez:

- ręczne odwodnienie,

- automatyczne odwodnienie,

- wydmuchiwanie wody sprężonym powietrzem.

Odpowiednio zabezpieczony system nawadniania na okres zimowy, będzie działał bez zarzutu w kolejnym sezonie.

FOTO:

Chcesz być na bieżąco z istotnymi informacjami na temat systemów nawadniania i nie tylko?

Polub fanpage firmy Milex