Alternarioza. Wróg plonu i jakości

Jednym z największych wyzwań, z którym obecnie mierzą się plantatorzy, pozostaje alternarioza. Choroba grzybowa, atakująca nie tylko pomidory, ale także ziemniaki i inne warzywa, rozwija się szczególnie intensywnie w warunkach wysokiej wilgotności i temperatury, co czyni obecne warunki idealnymi dla patogena. Skutki występowania choroby są poważne. O czym mowa?

Na liściach i pędach pojawiają się plamy, dochodzi do zasychania i mumifikacji owoców, co prowadzi do spadku plonu i osłabienia roślin. Co gorsza, plamy na owocach dyskwalifikują je w przetwórstwie, co przekłada się na straty ekonomiczne. Podstawą skutecznej ochrony jest profilaktyka, która ze względu na duże natężenie powinna opierać się na kilku zabiegach przeprowadzanych co 7-10 dni.

Skuteczna broń w walce z chorobami grzybowymi

Jednym z rekomendowanych rozwiązań jest połączenie boskalidu i piraklostrobiny (Signum 33 WG - 1,5 kg/ha). Kombinacja działa interwencyjnie i zapobiegawczo, skutecznie ograniczając rozwój chorób grzybowych. Drugą opcją jest mieszanina azoksystrobiny z difenokonazolem (Scorpion 325 SC - 1 l/ha), która może być aplikowana jako jedna formulacja lub dwa oddzielne produkty. Działa powierzchniowo i systemicznie, chroniąc zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne części roślin. W sytuacjach wymagających szybkiego działania, szczególnie skuteczna jest sama azoksystrobina (Strobe 250 SC - 0,8 l/ha), która działa wgłębnie i układowo, zapewniając efektywną ochronę interwencyjną i zapobiegawczą. Aby ograniczyć ryzyko powstawania odporności patogenów, kluczowe jest stosowanie substancji czynnych naprzemiennie, zgodnie ze strategią przeciwdziałania odporności.

Bakterioza. Zagrożenie od liści po owoce

Obecna pogoda sprzyja również występowaniu bakteriozy. Choroba bakteryjna może wyrządzić poważne straty, objawiając się na liściach, łodygach, a co najbardziej niepokojące, także na owocach. Aby skutecznie wzmocnić, odżywić i zabezpieczyć tkanki rośliny przed tym zagrożeniem, zaleca się dodawać do fungicydów dwa pierwiastki – miedź i siarkę w postaci bioaktywnych cząsteczek. Warto przy tym zwrócić uwagę na preparat IonBlue w stężeniu 1,5-3 ml/l wody.

Bioaktywne cząsteczki miedzi i siarki, wnikając do rośliny i krążąc z sokami, działają układowo, co zapewnia znacznie dłuższą ochronę niż tradycyjna miedź kontaktowa. Stosowanie jest stosunkowo proste. Pierwiastki należy traktować jako dodatek do każdego zabiegu ochrony fungicydowej.

Sucha zgnilizna wierzchołkowa

Poza chorobami grzybowymi i bakteryjnymi, plantatorzy często mierzą się z chorobą fizjologiczną – suchą zgnilizną wierzchołkową pomidorów. Związane jest to z niedoborem wapnia w szybko rosnących owocach. Co więcej, konsekwencje są poważne - uszkodzenie owoców, spadek ich jakości, brak możliwości spożycia, obniżenie plonu oraz ryzyko wtórnych infekcji, co ostatecznie prowadzi do strat ekonomicznych. Wapń jest pierwiastkiem, który wolno przemieszcza się w roślinach.

W warunkach niskiej wilgotności i wysokich temperatur, nawet jeśli w glebie jest go pod dostatkiem, nie przemieszcza się on wystarczająco szybko, aby optymalnie odżywić rosnące owoce. Aby zapobiec tym uszkodzeniom, należy regularnie dostarczać wapń i krzem dolistnie (Barrier Si-Ca – 1 l/ha). Dobrym rozwiązaniem będzie również wapń z dodatkiem aminokwasów (Aminoquelant Ca – 2 l/ha).

Szczególnie korzystne w walce z suchą zgnilizną wierzchołkową jest wykorzystanie do zabiegu wspomnianego preparatu Barrier S-Ca, czyli krzemu i wapnia. Krzem wzmacnia tkanki rośliny, czyniąc ochronę bardziej efektywną. Regularne stosowanie krzemu tworzy również warstwę krzemionki na owocach, co ogranicza utratę wody z rośliny. Dodatkowo krzem niweluje negatywne skutki stresu, takie jak nadmierne przegrzewanie i oparzenia słoneczne. Wobec dużych problemów z suchą zgnilizną wierzchołkową, które występują obecnie na plantacjach, regularne stosowanie krzemu i wapnia niezwykle efektywnie zabezpiecza pomidory przed groźną chorobą fizjologiczną.

Jest to poważna choroba w uprawie ogórków, która może ujawnić się w najmniej spodziewanym okresie. Sprawcą choroby jest organizm grzybopodobny Pseudoperonospora cubensis. Jest to pasożyt obligatoryjny – nie przeżywa na resztkach roślinnych, tylko na żywych gospodarzach.

Na trzonkach konidialnych tworzą się zarodniki sporangialne, które dokonują infekcji wtórnej za pośrednictwem prądów powietrza. Infekcja roślin zachodzi poprzez wrastanie strzępek kiełkowych do tkanek rośliny przez szparki oddechowe liści. W sprzyjających warunkach rozwój patogenu następuje dosyć szybko – już po 5–7 dniach od infekcji wytwarzane są zarodniki.

Objawy mącznika rzekomego na górnej stronie liści, fot.: J. Sobolewski

FOTO:

Ponieważ patogen wywodzi się ze środowiska wodnego, zarodniki te w obecności wody przekształcają się w zarodnie pływkowe, w których tworzy się 5–15 pływek.

Zarodnikowanie mączniaka rzekomego – dolna strona liści, fot.: J. Sobolewski

FOTO:

Źródłem pierwotnym choroby w Polsce są ogórki porażone przez P. cubensis, uprawiane w cyklu całorocznym pod osłonami. Mączniaka rzekomego głównie rozwlekają zarodnie sprawcy, przenoszone z wiatrem z chorych ogórków rosnących w południowych krajach Europy. Wykazały to badania prowadzone w latach 80., kiedy choroba po raz pierwszy pojawiła się w Polsce. W tym czasie autor przypadkowo wykrył mączniaka rzekomego na ogórkach w tunelu foliowym w rejonie Skierniewic. Analiza mikrobiologiczna potwierdziła trafność diagnozy.

Mączniak rzekomy na górnej stronie liścia ogórka

FOTO:

Analiza mikroskopowa, wykrywająca obecność grzybni lub zarodnikujących trzonków konidialnych, jest najbardziej pewnym działaniem diagnostycznym obecności sprawcy mączniaka rzekomego na ogórku.

Bakteryjna kanciasta plamistość liści ogórka

Chorobę powoduje gatunek bakterii Pseudomonas syringae pv. lachrymans. Źródłem pierwotnej infekcji są porażone nasiona oraz resztki roślinne. Infekcja roślin następuje przez zranienia mechaniczne, miejsca uszkodzone przez szkodniki, a także przez przetchlinki i naturalne spękania.

Bakteryjna kanciasta plamistość liści – objawy na górnej stronie liścia, fot.: J. Sobolewski

FOTO:

Wektorami choroby mogą być owady, aktualnie będące szkodnikami ogórka. Najczęściej infekcje roślin następują w godzinach porannych, kiedy liście są zwilżone rosą.

Dolna strona liścia porażonego przez bakteryjną kanciastą plamistość, fot.: J. Sobolewski

FOTO:

Porażeniu ulegają wszystkie nadziemne części rośliny w ciągu całego okresu uprawy. Bakteryjna kanciasta plamistość ogórka występuje we wszystkich rejonach Polski, a szczególnie obserwowana jest na terenie województwa podkarpackiego i wielkopolskiego, zarówno na ogórkach, jak i innych roślinach dyniowatych, np. dyni i melonie.

Owoc ogórka z objawami bakteriozy

FOTO:

Objawy mączniaka rzekomego i bakteryjnej kanciastej plamistości

W początkowym stadium chorób trudno ustalić sprawcę, gdyż pierwsze plamki na pojedynczych liściach – będące oznaką opanowania roślin przez chorobę – mogą być spowodowane także przez inne czynniki, na przykład nieinfekcyjne.

Sugeruje się unikanie obserwacji objawów chorobowych przy pełnym nasłonecznieniu, a raczej prowadzenie lustracji przy świetle rozproszonym, co ułatwia zauważenie subtelnych zmian na liściach.

Porównanie cech objawowych mączniaka rzekomego i bakteryjnej kanciastej plamistości ogórków

Porównanie zwalczania mączniaka rzekomego i bakteryjnej kanciastej plamistości na ogórkach w gruncie

Wskazania od zwalczania chemicznego

• Choroby te występują na ogórkach zarówno w polu, jak i pod osłonami, dlatego też informacja o obecności którejkolwiek z nich pod osłonami staje się sygnałem do rozpoczęcia ochrony ogórków uprawianych pod osłonami. Nie należy ich lekceważyć, ponieważ choć nieczęsto obserwowane w uprawach osłonowych, mogą wywołać ogromne straty.
• Precyzyjne określenie sprawcy choroby znacząco zwiększa szansę skutecznej ochrony, pozwala również uniknąć nietrafionych zabiegów środkami grzybobójczymi. W związku z tym sugeruje się, by plantatorzy, którym trudno postawić jednoznaczną diagnozę, przekazali próbki do profesjonalnych placówek laboratoryjnych zajmujących się diagnostyką chorób roślin.
• Zgodnie z sygnalizacją zagrożenia lub z chwilą pojawienia się pierwszych symptomów choroby, należy niezwłocznie rozpocząć intensywne zwalczanie chemiczne, wykorzystując aktualnie dopuszczone środki ochrony roślin (fungicydy).
• Najczęściej pierwsze informacje o występowaniu mączniaka rzekomego pojawiają się w południowej i centralnej części Polski pod koniec trzeciej dekady czerwca.
• Chorób tych można się spodziewać w optymalnych warunkach temperatury i wilgotności powietrza, co powinno być istotnym sygnałem ostrzegawczym dla plantatora.
  • Dla mączniaka rzekomego (P. cubensis):
    • temperatura nocna: 10–16°C,
    • temperatura dzienna: 23–25°C,
    • wysoka wilgotność powietrza.
  • Dla bakteryjnej kanciastej plamistości:
    • temperatura: 24–27°C,
    • częste, intensywne nawadnianie roślin sprzyja rozwojowi choroby.

Ważne

Zarówno mączniak rzekomy, jak i bakteryjna kanciasta plamistość ogórka, należą do chorób, których obecność w uprawie wymaga szybkiej i precyzyjnej reakcji. Kluczem do skutecznej ochrony jest wczesna diagnostyka, znajomość warunków sprzyjających infekcji oraz regularne lustracje plantacji.

Nawet pojedyncze ogniska mogą przerodzić się w poważne zagrożenie ekonomiczne. Stąd potrzeba czujności, fachowego podejścia i współpracy z laboratoriami, które pomogą ustalić sprawcę i dobrać odpowiednią strategię ochrony.

Autor: dr Jan Sobolewski, Skierniewice

Artykuł pochodzi z numeru 6/2025 czasopisma “Warzywa”

Rozpoznanie mączniaka rzekomego we wczesnych stadiach pozostaje niezwykle ważne pod kątem skutecznej interwencji i uniknięcia strat. Na co więc zwrócić uwagę? Pierwsze symptomy pojawiają się w postaci oliwkowozielonkawych plam, które są wyraźnie ograniczone nerwami liścieni i liści.

Szczególnym znakiem ostrzegawczym okazuje się obecność obfitego, brunatnofioletowego nalotu zarodników konidialnych. Nalot występuje na spodniej stronie liści, a konkretnie w obrębie przebarwień tkanki, szczególnie w warunkach wysokiej wilgotności powietrza oraz zwilżenia liści rosą.

W miarę postępu choroby możemy zaobserwować stopniowe brązowienie i zamieranie roślin. Ostatecznie prowadzi to do całkowitego braku owocowania, co zagraża rentowności uprawy.

Pogoda dyktuje warunki. Co to znaczy?

Rozwój epidemii mączniaka rzekomego jest ściśle powiązany z warunkami środowiskowymi, co czyni go patogenem silnie uzależnionym od kaprysów pogody. Optymalne warunki do infekcji obejmują zwilżenie liści przez krople wody lub obfitą rosę, utrzymujące się przez 3 do 5 godzin, a także długo utrzymującą się mgłę. Jakie temperatury sprzyjają rozwojowi choroby? Nocą powinny wynosić od 10 do 16°C, natomiast w ciągu dnia zagrożeniem jest słoneczna pogoda z temperaturami 23-24°C.

Co ciekawe, rozwój mączniaka rzekomego dyniowatych może zostać znacząco zahamowany przy braku opadów i utrzymującej się przez kilka dni, konkretnie od 7 do 10, upalnej pogodzie.

Zarodniki infekcyjne tego groźnego sprawcy są przenoszone z wiatrem na duże odległości, co sprawia, że choroba może szybko rozprzestrzeniać się między plantacjami, nawet tymi oddalonymi od siebie. Warto również wyszczególnić, że w klimacie Polski patogen Pseudoperonospora cubensis może zimować na roślinach ogórka uprawianych w całorocznym cyklu w szklarniach.

Arsenał przeciwko mączniakowi rzekomemu. Co konkretnie?

Jedną z podstawowych strategii jest uprawa odmian odpornych, co rzecz jasna zmniejsza ryzyko infekcji i minimalizuje szkody. Kluczowa jest również odpowiednia lokalizacja plantacji - teren przewiewny, daleko od zbiorników wodnych oraz miejsc, gdzie często występują zastoiska mgieł, takich jak łąki czy skupiska krzewów i drzew. Pozwala to ograniczyć wilgotność wokół roślin, co jest niekorzystne dla patogenu. Ważną zasadą jest również unikanie deszczowania roślin.

W gospodarstwach coraz większą rolę odgrywają biostymulatory indukujące odporność, a także dolistne preparaty fosforynowe, które stymulują wzrost roślin oraz zwiększają ich tolerancję na patogeny. W sytuacjach, gdy spodziewana jest wysoka presja choroby, uzasadniona staje się chemiczna ochrona zapobiegawcza. W takim przypadku zaleca się stosowanie środków przemiennie z różnych grup chemicznych, aby zapobiec rozwojowi odporności patogenu i poprawić skuteczność.

Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Na Platformie Sygnalizacji Agrofagów pojawiły się pierwsze wzmianki o bakteryjnej cętkowatości pomidora. Choroba ta jest wywoływana przez patogen Pseudomonas syringae pv. tomato. To istotny problem, który może znacząco wpłynąć na uprawy pomidora gruntowego, obniżając plon handlowy.

Pierwsze objawy bakteryjnej cętkowatości pomidora zostały stwierdzone w dniu 2 czerwca 2025 roku. Plantacja pomidora gruntowego, na której zaobserwowano te symptomy, zlokalizowana jest w województwie łódzkim. Precyzując, plantacja znajduje się w powiecie zgierskim, w miejscowości Głowno. Rolnicy powinni ocenić skalę zagrożenia, zwłaszcza we wskazanym regionie.

Symptomy chorobowe – czego szukać?

Głównymi obserwowanymi objawami na liściach były drobne, brunatne plamki. Charakterystyczną cechą tych plamek była obecność żółtej otoczki. Co więcej, symptomy chorobowe nie ograniczały się jedynie do liści. Objawy bakteryjnej cętkowatości były również widoczne na pędach oraz kwiatostanach roślin pomidora. Choroba może doprowadzić do zamierania roślin i utraty plonu.

Pojawienie się wspomnianych symptomów chorobowych na plantacji stanowi sygnał do niezwłocznego rozpoczęcia ochrony roślin przed sprawcami choroby. Plantatorzy nie mogą dopuścić do rozprzestrzeniania się bakterii na sąsiadujące rośliny. Wówczas ochrona będzie bardziej wymagająca.

Chorobę tę wywołuje patogen Stemphylium vesicarium. Jest to grzyb, który powoduje specyficzne symptomy widoczne na nadziemnych częściach rośliny. Warto dodać, że symptomy porażenia przez Stemphylium mogą pojawiać się na plantacji nawet wcześniej niż w przypadku alternariozy.

Początkowe objawy manifestują się jako żółtawe, wodniste, wydłużone plamy na liściach. Charakterystyczne jest również zasychanie końcówek szczypioru, co może występować nawet pomimo chłodnej i wilgotnej pogody. W miarę postępu choroby obserwuje się zamieranie całych liści od wierzchołka. Porażone liście mogą przybierać białawy odcień. Skutkiem silnego porażenia jest przedwczesne zasychanie szczypioru, co bezpośrednio prowadzi do zmniejszenia plonu cebuli.

Rozwój choroby

Rozwój patogenu Stemphylium jest optymalny w określonych warunkach środowiskowych. Najkorzystniejsza temperatura dla rozwoju to 18–25°C. Wymagana jest również wysoka wilgotność względna powietrza, najlepiej w zakresie 85–90%. Jednakże, do zakażenia i rozwoju sprawcy choroby może dojść już w temperaturze poniżej 10°C. Szczególnie sprzyjające warunki tworzy wysoka wilgotność powietrza w nocy połączona z suchym i gorącym powietrzem w ciągu dnia.

Ochrona i zwalczanie

Podstawą jest przestrzeganie prawidłowego zmianowania upraw, co pomaga ograniczyć nagromadzenie patogenu w glebie. Ważne jest także zapewnienie roślinom optymalnych warunków wzrostu poprzez prowadzenie racjonalnej agrotechniki. Obejmuje to właściwe nawożenie, nawadnianie i pielęgnację, które wzmacniają rośliny i czynią je mniej podatnymi na atak. Co ciekawe, skuteczne zwalczanie mączniaka rzekomego i alternariozy ogranicza również występowanie Stemphylium.

Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Rozpoznanie mączniaka rzekomego w porę jest kluczowe dla skutecznej ochrony. Choroba objawia się na liściach cebuli (szczypiorze) i może prowadzić do zahamowania wzrostu roślin oraz stopniowego wyginania się liści ku dołowi. Jednym z najbardziej charakterystycznych symptomów jest pojawienie się na liściach białoszarego nalotu grzybni. Nalot ten jest widoczny podczas warunków sprzyjających rozwojowi patogenu. Przykładowo, na cebuli z siewu letniego nalot ten może pojawiać się pod koniec maja, zwłaszcza podczas ciepłych i wilgotnych nocy. Na cebuli z siewu wiosennego nalot obserwowany jest zazwyczaj od lipca do sierpnia, gdy pogoda jest chłodniejsza i deszczowa.

W początkowych stadiach lub w okresach mniej sprzyjających rozwojowi sprawcy, objawy mogą przybierać formę lokalnych rozjaśnień tkanki liści, objawiających się jako jasnozielone plamy.

Cykl rozwojowy i zimowanie patogenu

Peronospora destructor jest pasożytem bezwzględnym, co oznacza, że może rozwijać się tylko na żywych tkankach rośliny-gospodarza. Patogen zimuje w formie grzybni, która przetrwa w mięsistych łuskach cebul. Jest to kluczowy element jego cyklu życiowego, pozwalający przetrwać niekorzystne warunki i stanowić źródło infekcji w kolejnym sezonie. Wiosną, wraz ze wzrostem porażonych cebul, grzybnia wznawia aktywność, prowadząc do pierwotnych infekcji na młodych roślinach.

Warunki sprzyjające i hamujące rozwój choroby

Rozwój mączniaka rzekomego jest ściśle powiązany z warunkami środowiskowymi. Optymalne warunki do zarodnikowania sprawcy to wilgotne noce z przelotnymi opadami deszczu lub utrzymujące się zamglenia, przy temperaturach w zakresie 10–12°C. W takich warunkach patogen produkuje zarodniki, które są rozprzestrzeniane przez wiatr i deszcz, prowadząc do nowych infekcji.

Najbardziej gwałtowny rozwój choroby obserwuje się przy zmiennej, szczególnie burzowej pogodzie latem. Taka pogoda charakteryzuje się często wysoką temperaturą przeplataną z opadami i wysoką wilgotnością, co stwarza idealne warunki dla szybkiego rozprzestrzeniania się patogenu.

Co ciekawe, jednolite i ciągłe zwilżenie powierzchni porażonych roślin przez dłuższy czas, zwłaszcza od godzin wieczornych do północy, może całkowicie zablokować proces zarodnikowania. Podobnie, ciągłe opady deszczu sprawiają, że proces infekcji i zarodnikowania jest niemożliwy. Zrozumienie tych zależności jest ważne dla przewidywania okresów zwiększonego ryzyka i planowania działań.

Strategie ochrony i zwalczania

Ochrona przed mączniakiem rzekomym cebuli powinna opierać się na zintegrowanym podejściu, łączącym metody agrotechniczne i chemiczne. Aby ograniczyć ryzyko wystąpienia choroby, zaleca się lokalizowanie plantacji cebuli z siewów wiosennego i letniego w odpowiednich miejscach. Należy unikać sąsiedztwa cebuli nasiennej i uprawianej z dymki, które mogą stanowić źródło infekcji pierwotnych. Bliskość zbiorników wodnych, łąk i pól otoczonych krzewami może sprzyjać utrzymaniu wysokiej wilgotności, co jest korzystne dla patogenu. Takie lokalizacje również są mniej zalecane.

Na polach, gdzie w poprzednim sezonie uprawiano cebulę, niezwykle ważne jest niszczenie "odrostów" po cebulach przypadkowo zimujących w glebie. Te pozostawione resztki roślinne, w których może zimować grzybnia patogenu, powinny zostać usunięte nie później niż do połowy maja, aby zredukować źródło infekcji pierwotnej. Na plantacjach nasiennych oraz tych, gdzie cebula uprawiana jest z dymki, zaleca się systematyczne usuwanie roślin z pierwotnymi objawami choroby, najlepiej 1 lub 2 razy w tygodniu. Takie działania pomagają ograniczyć rozprzestrzenianie się patogenu.

Gdy tylko pojawią się pierwsze objawy choroby lub zgodnie z zaleceniami systemu sygnalizacji agrofagów, należy rozpocząć chemiczną ochronę roślin. Niezwykle ważne dla zachowania skuteczności zabiegów i zapobiegania powstawaniu odporności u patogenów jest stosowanie środków w rotacji. Oznacza to używanie fungicydów zawierających różne substancje czynne, należące do różnych grup chemicznych i charakteryzujące się odmiennym mechanizmem działania. Przykładowo, zaleca się rotowanie fungicydów z grupy fenyloamidów przemiennie ze strobilurynowymi i innymi preparatami o różnym sposobie działania. Taka strategia rotacji zapewnia kompleksową ochronę i minimalizuje ryzyko rozwoju populacji patogenów odpornych na konkretne fungicydy.

Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Objawy czekoladowej plamistości bobu mogą manifestować się na różnych etapach rozwoju rośliny, począwszy od wczesnych faz. Jednym z możliwych symptomów jest pojawienie się miejsc pozbawionych roślin na polu. Jest to efekt przedwschodowej zgorzeli siewek, spowodowanej porażeniem jeszcze przed ich wykiełkowaniem. W późniejszym okresie wegetacji, gdy rośliny są już rozwinięte, choroba ujawnia się w postaci charakterystycznych plam na liściach. Początkowo mogą to być pojedyncze, okrągłe plamy, które z czasem stają się liczne. Ich barwa jest brązowoczekoladowa.

Plamy te pojawiają się po obu stronach liści. W miarę rozwoju choroby, porażone liście zaczynają brązowieć, a następnie zasychają i opadają. Ten proces prowadzi do przedwczesnej defoliacji roślin, co osłabia je i wpływa na ich dalszy rozwój. Niestety, choroba nie ogranicza się tylko do liści. Porażone mogą być również pąki, kwiaty oraz zawiązki strąków, które w wyniku infekcji również opadają.

Skąd bierze się zagrożenie? Źródła infekcji

Pierwotnym źródłem infekcji czekoladową plamistością bobu są materiały, które pozostają w środowisku uprawy. Grzyb Botrytis fabae może przetrwać w porażonych nasionach, które są wysiewane. Stanowią one bezpośrednią drogę wprowadzenia patogenu na pole. Innym kluczowym źródłem pierwotnej infekcji są resztki pożniwne chorych roślin, które pozostały na polu po zbiorach.

To właśnie w tych pozostałościach, takich jak łodygi czy liście, zimują grzybnia i sklerocja patogenu. Sklerocja to trwałe struktury przetrwalnikowe grzyba, zdolne przetrwać niekorzystne warunki środowiskowe, a następnie stać się źródłem inokulum w kolejnym sezonie wegetacyjnym.

Warunki sprzyjające rozwojowi. Kiedy choroba atakuje najsilniej?

Rozwój czekoladowej plamistości bobu i jej skuteczne rozprzestrzenianie są silnie uzależnione od określonych warunków środowiskowych. Kluczowym czynnikiem sprzyjającym infekcji jest wysoka wilgotność powietrza. Wilgotne środowisko tworzy idealne warunki dla kiełkowania zarodników grzyba i penetracji tkanki roślinnej. Co ciekawe, dodatkowym czynnikiem, który sprzyja infekcji, jest spadź wydzielana przez mszyce żerujące na bobie. Spadź stanowi pożywkę dla rozwoju grzyba, ułatwiając mu rozwój na powierzchni rośliny i zwiększając podatność tkanki na infekcję.

Skuteczna obrona. Metody zwalczania czekoladowej plamistości

Zapobieganie i zwalczanie czekoladowej plamistości bobu wymaga zastosowania zintegrowanych działań ochronnych. Jedną z podstawowych metod profilaktyki jest odpowiednie zlokalizowanie uprawy. Zaleca się, aby bób znajdował się na stanowisku przewiewnym. Zapewnienie dobrej cyrkulacji powietrza pomaga w redukcji wilgotności wokół roślin, co ogranicza warunki sprzyjające infekcji.

Ważne jest również wysiewanie nasion w optymalnym zagęszczeniu. Zbyt gęsty siew prowadzi do zwiększonego zacienienia i wilgotności w łanie, co sprzyja rozwojowi choroby. W przypadku zagrożenia chorobą, gdy pojawią się pierwsze objawy lub panują warunki sprzyjające infekcji, konieczne może być zastosowanie środków chemicznych. Ponieważ spadź mszyc sprzyja rozwojowi choroby, istotnym elementem ochrony jest również zwalczanie mszyc. Ograniczenie populacji tych szkodników pośrednio wpływa na zmniejszenie ryzyka infekcji przez Botrytis fabae. Zastosowanie tych metod pozwala na minimalizację strat powodowanych przez czekoladową plamistość bobu i ochronę potencjału roślin.

Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Choroby zgorzelowe siewek mogą być wywołane przez różnorodne patogeny grzybowe. Do najczęściej spotykanych sprawców należą Pythium spp., Phytophthora spp., Rhizoctonia spp., Fusarium spp., Alternaria spp. oraz Botrytis spp.. Zidentyfikowanie konkretnego patogenu może wymagać specjalistycznych badań, jednak objawy i metody zapobiegania często mają charakter uniwersalny wobec tej grupy chorób. Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Objawy choroby

Objawy zgorzeli siewek mogą pojawić się zarówno przed wschodami, jak i po ukazaniu się siewek nad powierzchnią gleby. Jednym z pierwszych symptomów jest zbrunatnienie kiełków. Prowadzi to do ich zamierania jeszcze przed ukazaniem się nad powierzchnią gleby.

Jeśli siewki wzejdą, na przyziemnej części rośliny oraz na korzeniach pojawiają się brunatne plamki. Plamki te dają początek zamieraniu całych tkanek. Charakterystycznym objawem jest przewężenie lub zapadnięcie tkanek w strefie szyjki korzeniowej. Osłabiona w ten sposób roślina przewraca się i szybko zamiera.

Warunki sprzyjające rozwojowi

Rozwój zgorzeli siewek jest silnie uzależniony od warunków środowiskowych i agrotechnicznych. Choroba najlepiej rozwija się w warunkach wysokiej wilgotności podłoża. Kluczowym czynnikiem jest również niska temperatura podłoża, zwłaszcza poniżej 10°C.

Ryzyko zgorzeli wzrasta przy zbyt głębokim siewie nasion, szczególnie gdy odbywa się on do zlewnej i słabo przepuszczalnej gleby. Niedostateczna ilość światła po wschodach może dodatkowo osłabić siewki i uczynić je bardziej podatnymi na infekcję.

Metody ochrony i zapobiegania

Skuteczna ochrona przed zgorzelą siewek opiera się przede wszystkim na działaniach prewencyjnych. Należy przede wszystkim wysiewać nasiona zdrowe. Zaleca się stosowanie nasion zaprawionych przeciwko chorobom i szkodnikom. Ważne jest, aby unikać warunków sprzyjających rozwojowi patogenów. Oznacza to unikanie zbyt wczesnego i głębokiego siewu nasion do gleby zbyt wilgotnej i słabo przepuszczalnej.

Korzystnym działaniem jest wysiewanie nasion podkiełkowanych lub kondycjonowanych. Siew powinien odbywać się do podłoża, którego temperatura wynosi powyżej 10°C. Kluczowe dla zdrowia siewek jest również stwarzanie optymalnych warunków agrotechnicznych do maksymalnie szybkich wschodów nasion, co ogranicza okres ich wrażliwości na infekcje.

Mączniak rzekomy w uprawie szpinaku jest poważnym wyzwaniem, z którym muszą mierzyć się producenci. Choroba ta wywoływana jest przez Peronospora effusa. Zrozumienie charakterystyki tego sprawcy jest pierwszym krokiem do skutecznej ochrony plantacji. Jak więc rozpoznać i radzić sobie z mączniakiem rzekomym? Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Charakterystyczne objawy mączniaka rzekomego

Identyfikacja mączniaka rzekomego na wczesnym etapie jest kluczowa. Pierwsze widoczne sygnały pojawiają się na górnej stronie liści w postaci rozmytych, oliwkowożółtych plam, które z czasem stopniowo przybierają barwę żółtą. Charakterystycznym objawem, który potwierdza obecność patogenu, jest pojawienie się obfitego, szarofioletowego nalotu zarodników konidialnych. Nalot ten występuje w obrębie wspomnianych przebarwień, ale wyłącznie na dolnej stronie liści.

Porażenie mączniakiem rzekomym ma również widoczny wpływ na siewki – infekowane młode rośliny rosną słabo i charakteryzują się jasnozielonym zabarwieniem. Na plantacjach przeznaczonych do produkcji nasion choroba może atakować również kwiatostany i same nasiona.

Warunki sprzyjające infekcji

Rozwój mączniaka rzekomego i wystąpienie infekcji są silnie zależne od warunków środowiskowych. Kluczowe dla infekcji są wysoka wilgotność powietrza oraz zwilżenie liści. Warunki te stają się szczególnie sprzyjające, gdy utrzymuje się temperatura w zakresie od 9°C do 19°C. Monitorowanie tych parametrów jest niezbędne do oceny ryzyka i podejmowania działań zapobiegawczych.

Minimalizacja strat: Metody zapobiegania i zwalczania

Skuteczna ochrona przed mączniakiem rzekomym opiera się przede wszystkim na działaniach prewencyjnych. Jedną z podstawowych i zalecanych metod jest uprawa odmian szpinaku, które wykazują odporność na ten patogen. Wybór odpowiednich odmian może znacząco zredukować ryzyko wystąpienia choroby i jej negatywne skutki. W kontekście chemicznej ochrony roślin, należy pamiętać o istotnym ograniczeniu. Nie zaleca się przeprowadzania oprysków konwencjonalnymi fungicydami na roślinach szpinaku, które są przeznaczone do przetwórstwa.

Bezpośrednimi sprawcami bakteryjnego gnicia sałaty są różne gatunki bakterii. Wśród nich warto wyróżnić Pseudomonas cichorii, P. marginalis, Xanthomonas campestris pv. vitians oraz bakterie z rodzaju Pectobacterium (Erwinia) corotovara subsp. corotovora. To właśnie te patogeny są odpowiedzialne za rozwój objawów choroby na porażonych roślinach. Jak więc rozpoznać i radzić sobie z gniciem bakteryjnym w warzywach? Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Charakterystyczne objawy

Objawy bakteryjnego gnicia sałaty mogą się różnić w zależności od stopnia zaawansowania choroby i warunków środowiskowych. Początkowo na liściach pojawiają się małe, brązowe plamki. Plamki te charakteryzują się żółtą obwódką. W miarę rozwoju choroby, plamki stopniowo się powiększają i przyjmują kanciaste kształty, ograniczone przez nerwy liścia.

W warunkach wysokiej wilgotności, przebarwienia na liściach mogą czernieć. Choroba może również objawiać się jako mokra zgnilizna liści sercowych lub gnicie podstawy główek sałaty. Najczęściej porażane przez to schorzenie są warzywa liściowe, a konkretnie sałata krucha i cykoria liściowa.

Rozwój i przenoszenie patogenu

Patogen odpowiedzialny za bakteryjne gnicie sałaty wnika do rośliny głównie poprzez aparaty szparkowe liści. Możliwe jest również wnikanie przez wszelkiego rodzaju uszkodzenia mechaniczne tkanek rośliny. Bakterie są przenoszone na różne sposoby - mogą być rozprzestrzeniane z wodą lub przez owady, a także z zakażoną rozsadą. Warunki sprzyjające infekcji i rozwojowi choroby to temperatura w zakresie 5–30°C, przy optimum wynoszącym 22–23°C. Kluczowe znaczenie ma również wysoka wilgotność powietrza oraz zwilżenie liści, szczególnie po deszczu czy deszczowaniu.

Metody ochrony i zapobiegania

Skuteczna ochrona przed bakteryjnym gniciem sałaty opiera się na szeregu działań profilaktycznych i agrotechnicznych. Należy przestrzegać zasady zmianowania upraw, co pomaga ograniczyć nagromadzenie patogenów w glebie. Ważne jest umiarkowane podlewanie roślin, ze zwróceniem szczególnej uwagi, aby nie zraszać liści. Zaleca się stosowanie nawadniania kroplowego.

Należy także nie dopuszczać do zaskorupiania i zalewania wodą gleby lub podłoża w szklarniach. Utrzymanie roślin w dobrym wigorze poprzez prawidłowe nawożenie zwiększa ich odporność.

Charakterystyczne objawy zgnilizny twardzikowej pojawiają się na szyjce korzeniowej oraz na dolnych liściach roślin sałaty. Mają one postać mokrych plam. Plamy te są pokryte obfitym, białym nalotem grzybni. Mokre plamy szybko się powiększają, obejmując całą nasadę dolnych liści sałaty.

W wyniku postępu choroby, liście więdną, zalegają na ziemi i ulegają gniciu. Wraz z rozwojem procesu chorobowego, w obrębie białego nalotu grzybni zaczynają pojawiać się ziarniste skupienia. Te skupienia to czarne twory zwartej grzybni, zwane sklerocjami. Jak rozpoznać i zwalczać zgniliznę twardzikową w sałacie? Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Warunki rozwoju i źródła infekcji

Głównym źródłem infekcji są sklerocja grzyba, które zimują w glebie lub mogą przetrwać na warzywach przechowywanych, takich jak warzywa korzeniowe czy kapusta głowiasta. Sklerocja uaktywniają się, gdy temperatura powietrza wynosi 15–20°C i panuje wysoka wilgotność.

Warunki sprzyjające infekcji i dalszemu rozwojowi sprawcy choroby są dość szerokie, obejmując zakres temperatur od 0 do 30°C, przy czym optimum rozwoju przypada na 10°C. Kluczowe dla rozwoju choroby są również wysoka wilgotność powietrza i silne zwilżenie liści rośliny.

Skuteczne metody ochrony

Aby skutecznie chronić uprawy sałaty przed zgnilizną twardzikową, zaleca się stosowanie kilku kluczowych praktyk. Po pierwsze, należy wysiewać nasiona lub sadzić rośliny do podłoża, które zostało odkażone. Odkażanie to może być przeprowadzone termicznie lub chemicznie.

Należy również zwrócić szczególną uwagę na sposób nawadniania roślin. Zaleca się nie zwilżać liści w czasie podlewania. Zamiast tradycyjnego podlewania, preferowane jest nawadnianie kroplowe. W przypadku upraw prowadzonych w szklarniach lub tunelach foliowych, kluczowe jest staranne wietrzenie. W miarę potrzeby, aby zapobiec kondensacji pary wodnej na roślinach, która sprzyja rozwojowi choroby, zaleca się dogrzewanie obiektów nocą. Skuteczną metodą walki ze zgnilizną twardzikową, jeśli profilaktyka nie przyniesie efektu, pozostają rzecz jasna zabiegi fungicydowe.

Bezpośrednim sprawcą choroby znanej jako szara pleśń jest grzyb Botrytis cinerea. Ten polifagiczny patogen, zdolny do porażania szerokiego spektrum roślin, w uprawie sałaty stanowi szczególne zagrożenie. Grzyb ten może atakować rośliny na każdym etapie ich rozwoju, począwszy od najmłodszych siewek, aż po w pełni wykształcone główki. Szczególnie niebezpieczny okazuje się jednak dla młodych roślin (siewek), gdzie postęp choroby jest często gwałtowny i nieodwracalny. Jak radzić sobie z zagrożeniem? Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Rozpoznanie wroga. Objawy szarej pleśni na sałacie

Objawy porażenia przez szarą pleśń mogą różnić się w zależności od stopnia rozwoju rośliny i specyficznych warunków środowiskowych, jednak pewne charakterystyczne symptomy pozwalają na wczesne rozpoznanie choroby. Na dolnej stronie liści sałaty często pojawiają się mokre, gnilne plamy, będące pierwszym sygnałem infekcji. W przypadku siewek, porażenie prowadzi do ich zamierania, a na powierzchni obumarłych tkanek szybko pojawia się szary, pylący nalot, który jest skupiskiem zarodników grzyba gotowych do dalszego rozprzestrzeniania się na innych roślinach. Na starszych, bardziej rozwiniętych roślinach gnicie często rozpoczyna się w rejonie szyjki korzeniowej, stopniowo rozszerzając się na zewnętrzne liście sałaty. Na gnijących tkankach, które są pokryte puszystym, szarym nalotem, można zaobserwować małe, czarne skupienia. Są to mikrosklerocja, trwałe formy grzyba, które pozwalają mu przetrwać niekorzystne warunki i stanowią źródło infekcji w przyszłości.

Idealne warunki dla patogena. Dlaczego sałata w obiektach chronionych jest zagrożona?

Rozwój Botrytis cinerea jest silnie uzależniony od warunków środowiskowych, a te panujące w szklarniach i tunelach foliowych często bywają dla niego optymalne. Grzyb ten jest zdolny do wzrostu w szerokim zakresie temperatur, od 0°C do 30°C, jednak jego rozwój jest najintensywniejszy przy temperaturze około 10°C. Kluczowym czynnikiem sprzyjającym infekcji jest wysoka wilgotność powietrza oraz silne zwilżenie liści roślin. W zamkniętych obiektach, gdzie wentylacja bywa ograniczona, a różnice temperatur między dniem a nocą mogą prowadzić do kondensacji pary wodnej na powierzchni roślin, tworzą się warunki wręcz idealne dla rozwoju patogena. Długotrwałe utrzymywanie się kropli wody na liściach lub wysoka wilgotność względna powietrza przez dłuższy czas znacznie zwiększa ryzyko infekcji i szybkiego rozprzestrzeniania się choroby.

Strategie ochrony. Jak ustrzec sałatę przed szarą pleśnią?

Skuteczna ochrona sałaty przed szarą pleśnią opiera się na zintegrowanym podejściu, łączącym profilaktykę i odpowiednie zabiegi agrotechniczne. Podstawą jest rozpoczęcie uprawy od zdrowego materiału siewnego. Zaleca się wysiewanie wyłącznie nasion, co do których mamy pewność, że są wolne od patogena. Równie ważne jest przygotowanie podłoża. Podłoże do siewu powinno być odpowiednio przygotowane i wolne od form przetrwalnikowych grzyba, co można osiągnąć poprzez odkażanie termiczne lub chemiczne. Po taki zabiegu warto zaaplikować pożyteczne organizmy.

Technika sadzenia również ma znaczenie. Sadzenie roślin na miejsce stałe w specjalnych doniczkach bez dna jest rekomendowaną praktyką, ponieważ minimalizuje bezpośredni kontakt dolnych liści z glebą. Istotne jest również, aby nie zagłębiać roślin zbyt głęboko w podłożu, co dodatkowo chroni dolne partie sałaty przed kontaktem z wilgotną glebą. Prawidłowe nawadnianie to kolejny filar. Zwilżanie liści podczas podlewania jest błędem, które stwarza idealne warunki dla rozwoju szarej pleśni. Zamiast tego, zaleca się stosowanie nawadniania kropelkowego, które dostarcza wodę bezpośrednio do systemu korzeniowego, pozostawiając nadziemne części roślin suche.

Warunki panujące w obiektach chronionych wymagają szczególnej uwagi. Należy starannie wietrzyć szklarnie lub tunele foliowe, aby zredukować wilgotność powietrza. W miarę potrzeby, zwłaszcza w okresach chłodniejszych nocy, warto rozważyć dogrzewanie obiektów. Celem jest niedopuszczenie do kondensacji pary wodnej na roślinach, która, jak wspomniano wcześniej, jest kluczowym czynnikiem sprzyjającym infekcji Botrytis cinerea. Pomimo najlepszych praktyk profilaktycznych, w sytuacjach zwiększonego ryzyka lub pojawienia się pierwszych objawów, może być konieczne zastosowanie interwencyjnych metod chemicznych. Opryskiwanie roślin zalecanymi fungicydami, zgodnie z aktualnymi zaleceniami ochrony roślin i etykietą produktu, stanowi ważny element zwalczania szarej pleśni. Połączenie tych wszystkich działań – od wyboru materiału siewnego, przez agrotechnikę, po kontrolę warunków środowiskowych i ewentualne zabiegi chemiczne – tworzy kompleksową strategię pozwalającą na skuteczną ochronę upraw sałaty przed niszczycielskim działaniem szarej pleśni.

Choroby bakteryjne w warzywach kapustnych i cebuli

Wśród problemów zdrowotnych upraw warzywnych, na szczególną uwagę zasługują choroby bakteryjne występujące w warzywach kapustnych, takie jak czarna zgnilizna kapusty wywoływana przez bakterie Xanthomonas campestris pv. Campestris, a także dziesiątkujące uprawy cebuli choroby fuzaryjne. Zmienne warunki pogodowe, zwłaszcza wielodniowe opady połączone z wysokimi temperaturami, sprzyjają intensywnemu rozwojowi bakterioz w warzywach kapustnych, w tym brokułów, często w fazie bliskiej zbioru, gdy tradycyjne zabiegi ochronne są już spóźnione. Co więcej, standardowa ochrona fungicydowa często nie jest skuteczna w ograniczaniu chorób bakteryjnych. Problemy te pogarsza obecność szkodników, takich jak mszyce, które uszkadzając tkanki roślinne, otwierają drogę patogenom.

Choroby w warzywach korzeniowych

Poważnym wyzwaniem, szczególnie w uprawie warzyw korzeniowych, jest kontrola chorób grzybowych, takich jak mączniak prawdziwy, a także chorób przechowalniczych. Szara pleśń oraz zgnilizna twardzikowa często ujawniają się dopiero w trakcie przechowywania w chłodniach, prowadząc do znaczących strat plonu handlowego. Sklerocja zgnilizny twardzikowej mogą przetrwać w glebie przez wiele lat, co podkreśla potrzebę skutecznej ochrony już w trakcie wegetacji.

Choroby bakteryjne ogórka, pomidora, dyni i cukinii

Uprawy pomidora gruntowego, ogórka gruntowego, dyni oraz cukinii również mierzą się z presją chorób bakteryjnych. W produkcji ogórka gruntowego poważnym problemem jest bakteryjna kanciasta plamistość wywoływana przez Pseudomonas syringae pv. lachrymans. Objawia się ona drobnymi, wodnistymi plamami ograniczonymi nerwami na liściach, pędach i owocach, z białawym wysiękiem bakteryjnym przy wysokiej wilgotności. Tkanka w obrębie plam zamiera i wykrusza się, tworząc dziury. Choroba ta rozprzestrzenia się z kroplami deszczu, wiatrem, przez owady oraz mechanicznie. Warunkami sprzyjającymi infekcji jest zwilżenie liści przez kilka godzin w godzinach porannych przy odpowiedniej temperaturze. W ochronie zaleca się uprawę odmian odpornych, odpowiednie zagęszczenie roślin i unikanie zbierania owoców, gdy rośliny są mokre. Pomocne jest również profilaktyczne stosowanie środków miedziowych oraz biostymulatorów indukujących odporność.

W uprawach pomidora gruntowego zagrożenie stanowią między innymi bakteryjny rak pomidora (Clavibacter michiganensis ssp. michiganensis), bakteryjna cętkowatość pomidora (Pseudomonas siringae pv. tomato) oraz bakteryjna plamistość pomidora (Xanthomonas campestris pv. vesicatoria). Bakteryjny rak pomidora może powodować więdnięcie, brązowienie wiązek przewodzących, nekrozy na łodygach i owocach w postaci charakterystycznych „ptasich oczek”. Patogen zimuje w resztkach roślinnych i nasionach i rozprzestrzenia się mechanicznie podczas prac pielęgnacyjnych. Bakteryjna cętkowatość i plamistość objawiają się nieregularnymi lub drobnymi, ciemnymi plamami na liściach, pędach i owocach. Źródłem infekcji są chore resztki roślinne i nasiona, a bakterie rozprzestrzeniają się z kroplami wody i mechanicznie. Sprzyjają im wysokie temperatury i wilgotność. W zwalczaniu tych chorób kluczowe jest przestrzeganie zmianowania, stosowanie zdrowych nasion i rozsady, usuwanie porażonych roślin, unikanie prac pielęgnacyjnych przy mokrych roślinach, a także profilaktyczne opryskiwanie biostymulatorami oraz preparatami miedziowymi. Biologiczne wsparcie pozostaje bardzo istotne także w kontekście chorób bakteryjnych dyni i cukinii. Może stanowić element strategii ograniczania chemii i wspierania zdrowotności roślin. Preparaty biologiczne mogą ograniczać populacje szkodliwych organizmów i najlepiej stosować je zapobiegawczo, precyzyjnie wykonując zabiegi.

Elbio Versus – biologiczne rozwiązanie

W odpowiedzi na te kompleksowe wyzwania, na plantacjach warzyw pojawia się biologiczny sprzymierzeniec – Elbio Versus. Produkt ten oparty jest na starannie dobranych szczepach bakterii z rodzaju Bacillus i Pantoea, obecnych w wysokiej koncentracji 10⁹ jtk/ml. Ma formę płynną (oprysk nalistny) i jest przeznaczony do stosowania w szerokim zakresie upraw, w tym w warzywach korzeniowych, kapustnych, liściastych, a także roślinach jagodowych i drzewach pestkowych.

PRODUKTY MIKROBIOLOGICZNE DLA PRODUCENTÓW WARZYW – SPRAWDŹ

Mechanizm działania i skuteczność

Mechanizm działania Elbio Versus polega na tym, że bakterie zawarte w preparacie tworzą naturalną barierę ochronną na powierzchni roślin, co przyczynia się do ograniczania szkodliwości zarówno chorób grzybowych, jak i bakteryjnych. Bakterie z rodzaju Pantoea dodatkowo posiadają zdolność wytwarzania aktywnych związków, które ograniczają negatywny wpływ patogenów i równocześnie wspierają rozwój pożytecznego mikrobiomu. Stosowanie Elbio Versus jest szczególnie efektywne we wspieraniu walki z szarą pleśnią oraz zgnilizną twardzikową. Preparat ten istotnie wpływa również na ograniczenie presji mączniaka prawdziwego w uprawie warzyw korzeniowych. Aplikacja Elbio Versus od momentu znacznego przyrostu korzeni efektywnie ogranicza rozwój chorób przechowalniczych. W drugiej połowie okresu wegetacji, zastosowanie kompletu mikroorganizmów zawartych w Elbio Versus pomaga w hamowaniu rozwoju zgnilizny twardzikowej marchwi, pietruszki i selera korzeniowego.

Działanie biostymulujące

Poza działaniem ochronnym, bakterie w Elbio Versus posiadają również zdolność do biostymulacji. Syntezują one substancje aktywne o działaniu biostymulującym, co przekłada się na zwiększenie ilości oraz poprawę jakości plonów. Działanie to wspiera wzrost roślin i ich adaptację do zmieniających się warunków środowiskowych.

Zalecenia stosowania Elbio Versus

Zalecana dawka jednorazowa preparatu na plantacjach warzyw to 1 l/ha, stosowana w 3-5 zabiegach w odstępach 7-14 dni, przy użyciu 400-750 l cieczy roboczej na hektar. Produkt ten może być łączony z opryskami i nawożeniem, jednak przy stosowaniu preparatów biologicznych ogólnie zaleca się unikanie silnego promieniowania słonecznego i niełączenie ich z preparatami będącymi jednocześnie biocydami. Prawidłowe wykonanie zabiegu jest kluczem dla uzyskania wysokiej jakości zdrowego plonu.

Nowoczesna strategia ochrony roślin z Elbio Versus

Elbio Versus doskonale wpisuje się w nowoczesne strategie ochrony roślin, które kładą nacisk na ograniczanie użycia chemii. System wprowadzający mieszane stosowanie preparatów biologicznych z fungicydami i insektycydami sprawdza się najlepiej. Stosowanie preparatów biologicznych naprzemiennie z fungicydami znacznie ogranicza występowanie pozostałości pestycydów w zebranym plonie. Biopreparaty, ze względu na ich wolniejszy mechanizm działania w porównaniu do niektórych środków chemicznych, najlepiej stosować zapobiegawczo, precyzyjnie wykonując zabiegi. Wsparcie tradycyjnych rozwiązań preparatami biologicznymi wykazującymi wysoką efektywność w ochronie przed chorobami takimi jak zgnilizna twardzikowa czy szara pleśń, stanowi klucz do produkcji bezpiecznego plonu.

Korzyści ze stosowania biologicznych rozwiązań

Wdrażanie biologicznych rozwiązań na własnych plantacjach stanowi istotny krok w kierunku bardziej zrównoważonej produkcji warzyw. Elbio Versus, jako element biologicznego wsparcia, nie tylko pomaga w kontroli chorób, ale także poprzez biostymulację poprawia wzrost i jakość plonów, odpowiadając na rosnące wymagania rynku dotyczące bezpiecznej i zdrowej żywności.

Bezpośrednim sprawcą mączniaka rzekomego sałaty jest patogen znany jako Bremia lactucae. Charakterystyczną cechą tego organizmu jest to, że jest on pasożytem bezwzględnym. Oznacza to, że jego rozwój i przetrwanie są ściśle związane z obecnością żywej tkanki roślinnej gospodarza, którym w tym przypadku jest przede wszystkim sałata, ale także inne warzywa liściowe. Pasożyt ten nie może rozwijać się niezależnie od porażonej rośliny, co ma istotne konsekwencje dla strategii jego zwalczania. Wskazówek w tym zakresie udzielił prof. dr hab. Józef Robak.

Objawy porażenia

Objawy mączniaka rzekomego sałaty są zazwyczaj łatwo rozpoznawalne i manifestują się w charakterystyczny sposób na liściach porażonych roślin. Początkowo na górnej stronie liścia pojawiają się plamy - jasnozielone do żółtawych. Te plamy są często ograniczone przez nerwy liścia, co nadaje im nieregularny, kątowy kształt. W miarę postępu choroby, plamy te zmieniają barwę, stają się brązowe, a ostatecznie zasychają.

Najbardziej charakterystycznym i diagnostycznym objawem mączniaka rzekomego jest jednak obecność nalotu na dolnej stronie liścia, dokładnie w obrębie widocznych na górnej stronie plam. Jest to obfity, szarobiały nalot, który stanowi skupisko zarodników konidialnych patogenu. Obecność tego nalotu jest świadectwem aktywnego rozwoju grzyba i jego sporulacji.

Poza lokalnymi objawami na liściach, silne porażenie prowadzi do ogólnego osłabienia rośliny. Porażone rośliny karłowacieją, co oznacza, że ich wzrost jest znacząco zahamowany. Ponadto, liście mogą żółknąć, co wskazuje na zaburzenia w procesach fizjologicznych spowodowane działaniem pasożyta.

Rozwój choroby i sprzyjające warunki

Rozwój mączniaka rzekomego sałaty jest ściśle powiązany z warunkami środowiskowymi, które wpływają na proces infekcji i tempo rozprzestrzeniania się patogenu. Idealne warunki dla infekcji i rozwoju choroby to kombinacja umiarkowanej temperatury i bardzo wysokiej wilgotności powietrza przy braku nasłonecznienia.

Patogen najlepiej rozwija się w zakresie temperatur od 12 do 19°C. Kluczowym czynnikiem jest jednak wilgotność powietrza, która musi sięgać 100%, aby doszło do masowej produkcji zarodników i infekcji. Warunki te często występują w nocy lub w pochmurne dni, szczególnie w warunkach dużego zagęszczenia roślin, gdzie utrudniona jest cyrkulacja powietrza i długo utrzymuje się wysoka wilgotność. Brak nasłonecznienia również sprzyja rozwojowi choroby.

Co ciekawe, słoneczna pogoda w ciągu dnia oraz wyższe temperatury nocą działają hamująco na rozwój patogenu. Gdy temperatura w nocy przekracza 15°C, a w ciągu dnia panuje słoneczna pogoda, patogen nie tworzy nowych zarodników, co w konsekwencji prowadzi do stopniowego zanikania objawów choroby lub zahamowania jej rozprzestrzeniania się. Zrozumienie tych zależności jest fundamentalne dla planowania działań ochronnych i profilaktycznych.

Ochrona i zwalczanie

Skuteczna ochrona przed mączniakiem rzekomym sałaty wymaga zastosowania zintegrowanych metod, łączących działania profilaktyczne i interwencyjne. Jedną z najważniejszych strategii profilaktycznych jest uprawianie odmian sałaty, które wykazują naturalną odporność na Bremia lactucae. Wybór odpowiednich odmian może znacząco ograniczyć ryzyko porażenia nawet w warunkach sprzyjających rozwojowi choroby.

Inne istotne działania profilaktyczne obejmują optymalizację uprawy. Należy unikać uprawiania sałaty w zbyt dużym zagęszczeniu. Zbyt gęsty siew lub sadzenie utrudnia przepływ powietrza między roślinami, co sprzyja utrzymywaniu się wysokiej wilgotności powietrza – kluczowego czynnika dla rozwoju patogenu. Podobnie, należy unikać tworzenia warunków wysokiej wilgotności powietrza w inny sposób, np. przez nadmierne nawadnianie lub nieprawidłową wentylację w uprawach pod osłonami.

W przypadku zaistnienia zagrożenia chorobą, zwłaszcza we wczesnej fazie wzrostu roślin, kiedy są one szczególnie wrażliwe, zaleca się interwencyjne opryskiwanie roślin fungicydami. Stosowanie odpowiednich preparatów grzybobójczych na początku rozwoju choroby może skutecznie zahamować jej rozprzestrzenianie się i uchronić plon. Ważne jest, aby zabiegi te były wykonywane zgodnie z zaleceniami producenta środka i uwzględniały fazę rozwojową rośliny.

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO: