Obecnie, nie tylko w uproszczeniach, ale także w systemie orkowym coraz częściej korzysta się z narzędzi do wgłębnego podawania nawozów. Mamy kilka możliwości technicznych stosowanych przez producentów maszyn:

• umieszczanie nawozu za redlicą dłutową na jedną głębokość;
• podział jednego nawozu na kilka głębokości za redlicą dłutową;
• podawanie różnych nawozów na różne głębokości za redlicą dłutową (rozsiewacz z co najmniej dwiema komorami);
• podawanie nawozów płynnych naturalnych pod redlice lub talerze przystawki do wozu asenizacyjnego;
• podawanie nawozów za pomocą redlicy łyżwowej nacinającej role lub darń;
• iniekcja nawozów płynnych aplikatorami nakłuwającymi (szczególnie na TUZ).

Rozwiązania dłutowe stosowane są w równych maszynach: do uprawy, siewnikach, szczególnie punkowych oraz w narzędziach do uprawy pasowej (strip-till). Czasem, w przypadku podawania nawozów na jedną głębokość, dłuta wyposażone są w skrzydełka, na które spada nawóz i dzięki temu rozprzestrzenia się na szerszej powierzchni w głębi gleby. Natomiast podawanie nawozów pod talerzówkę lub pod gruber stosuje się w przypadku przystawek do podawania naturalnych nawozów płynnych.

Co to daje?

Jest kilka korzyści ze stosowania wgłębnego nawozów i zależą one m.in. od zastosowanej techniki czy rodzaju nawozu. Są to np.:

1. Umieszczenie nawozów w głębi gleby to zlokalizowanie ich bezpośrednio w pobliżu korzeni. Jeśli mamy glebę powierzchniowo suchą, to dzięki temu rośliny nie musza czekać na deszcz, aby nawóz przedostał się do strefy włośnikowej korzeni.
2. Kolejna zaleta wgłębnego podawani nawozów, zwłaszcza jeśli stosuje się redlice podające nawozy na różne głębokości, to w miarę równomierna koncentracja składnika w glebie. Dzięki temu cały system korzeniowy rozwija się równomiernie. Ma to szczególne znaczenie w systemach uprawy uproszczonej i dotyczyć powinno azotu, potasu oraz utrzymania równomiernego pH gleby.
3. Wgłębne podawanie nawozów ma szczególne znaczenie dla fosforu. Jest to składnik o małej mobilności w glebie. Z drugiej strony działa ona na korzenie jak magnez – korzenie roślin rosną w kierunku wyższej koncentracji fosforu. Zatem jeśli jest on głębiej w większej koncentracji, np. 5–10 cm pod nasionami, to korzenie są dopingowane do rośnięcia w dół. Dzięki temu mają lepszy dostęp nie tylko do fosforu, ale także do wody, co szczególnie ma znacznie w latach suchych.
4. Wgłębnie można podawać także wapno granulowane. Na glebach mineralnych w systemach bezorkowych zaobserwowano zjawisko stopniowego zakwaszania głębszych warstw roli. Nie sposób w takim systemie skutecznie wymieszać wapna. Najszybciej przemierzające się z powierzchni wapno tlenkowe wykazuje dynamikę zaledwie kilku centymetrów na sezon. Wapna węglanowe schodzi w dół jeszcze wolniej, po ok. 1–3 cm na rok w zależności od ilości opadów i rodzaju gleby. Zatem podanie go redlicą wgłębnie pozwala na szybsze odkwaszenie gleby w głębszych jej warstwach.
5. Nawożenie wgłębne nawozami naturalnymi płynnymi to korzyść dzięki ograniczaniu ulatniania azotu amonowego – a zatem zysk dla rolnika i ochrona środowiska w jednym. To także mniejsza uciążliwość odorowa dla sąsiadów. Przy okazji oprócz łatwo przemieszczającego się w glebie azotu, głębiej dostarczamy pozostałe makro- i mikroelementy z np. gnojowicy.
6. Na trwałych użytkach zielonych wgłębnie nawozy płynne można podawać za pomocą mało jeszcze popularnych specjalnych iniektorów. Technika to pozwala na podanie azotu bezpośrednio w strefę korzeniową, zatem szybsze jego działanie, mniejsze straty i mniejsze ryzyko dla zwierząt. Co ciekawe metoda ta obecnie podawać można także inne składniki niż azot.

Rewolucja, która się przyjęła

Wprowadzenie ekoschematów jako znaczącej części Wspólnej Polityki Rolnej wywołało w środowisku rolniczym spore zamieszanie ponieważ wymagało zmiany podejścia do dopłat bezpośrednich: od bardziej pasywnego pobierania dopłat, które wcześniej związane były głownie z deklarowanym obszarem i ewentualnie rodzajem uprawy głównej (ze względu na płatności związane z produkcją) do bardziej aktywnego modelu, w którym ostateczna płatność do hektara zależy od dodatkowych aktywności. Przy czym nierzadko te dodatkowe aktywności już w samym gospodarstwie rewolucją nie są – w końcu uprawa bezorkowa, międzyplony, przyoranie słomy czy inne działania ujęte w ekoschemacie „Rolnictwo węglowe” były stosowane w wielu gospodarstwach na długo przed wprowadzaniem ekoschematów. Dzięki obszernemu menu praktyk w ramach ekoschematów, z którego rolnik komponuje strategię dopasowaną do swojego parku maszynowego, jakości gleb i profilu produkcji, każde gospodarstwo może dobrać praktyki odpowiednie do jego specyfiki.

Ochrona gleby, poprawa jej struktury

Cztery popularne praktyki z koszyka rolnictwa węglowego: międzyplony i wsiewki śródplonowe, zróżnicowana struktura upraw, uproszczone systemy uprawy i wymieszanie słomy z glebą – mają realnie poprawiać strukturę gleby i zwiększać zawartość próchnicy. Te praktyki wspierają rolników w realizacji podstawowych działań wspierających wzbogacenie gleby w materię organiczną: pozostawianie na polu słomy i resztek pożniwnych, które są ważnym źródłem materii organicznej w glebie, wprowadzenie międzyplonów lub wsiewek, które również dostarczają materię organiczną i dzięki którym gleba pozostaje okryta, a co za tym idzie chroniona przed erozją wietrzną oraz wodną w okresie pomiędzy kolejnymi uprawami głównymi, uproszczenia uprawowe (rezygnacja z orki) co przyczynia się do ograniczenia mineralizacji próchnicy glebowej jak i poprawy struktury gleby – ale pod warunkiem prawidłowego jej przeprowadzenia (doboru zbiegów uprawowych). Wprowadzenie do uprawy roślin pozytywnie oddziałujących na bilans glebowej materii organicznej w ramach praktyki „zróżnicowana struktura upraw” nie tylko sprzyja zwiększaniu zwartości próchnicy, ale i przełamuje monokultury (szczególnie zbożowe), co sprzyja odbudowie życia biologicznego gleb.

Jak wynika z danych ARiMR, rolnicy przekonali się do tych praktyk i w 2025 roku zgłosili do płatności za ich realizację aż 1,1 mln ha w przypadku międzyplonów i wsiewek (płatność 437,60 zł/ha), 1,8 ha w ramach zróżnicowanej struktury upraw (płatność 233,13 zł/ha), 3,2 mln ha w ramach uproszczonych systemów uprawy (płatność 262,56 zł/ha), 900 tys. ha w ramach wymieszania słomy z gleba (płatność  87,52 zł/ha).

Racjonalne nawożenie

W konwencjonalnej produkcji polowej nawożenie to dziś główny koszt – dlatego każda złotówka zaoszczędzona na nawożeniu poprawia opłacalność produkcji. Nieprawidłowo wykonane nawożenie nie tylko negatywnie wpływa na efekt ekonomiczny produkcji, ale także jest realnym zagrożeniem dla środowiska naturalnego – w tej kwestii nie ma żadnych wątpliwości i stosując nawozy, czy to naturalne, czy mineralne trzeba sobie z tego zdawać sprawę.

A jak prawidłowo nawozić? Kodeks dobrych praktyk rolniczych jasno wskazuje sposób postepowania: nawozy powinniśmy stosować nie „na oko”, a według zapotrzebowania uprawianych roślin i zasobności gleby. I tu pojawia się wsparcie w ramach praktyki „przygotowanie i przestrzeganie planu nawożenia”, która oferuje dodatkową płatność (87,52 zł/ha) zachęcającą rolników do przygotowywania planów nawożenia opartych o analizy zasobności gleby i bilans podstawowych składników pokarmowych. Dodatkowo praktyka ta oferuje możliwość uzyskania wsparcia do wapnowania gleb najbardziej zakwaszonych (o pH nie wyższym niż 5,5).

Drugą kwestią jest prawidłowe stosowanie nawozów – szczególnie naturalnych – tak, aby cenne składniki nie uwalniały się do atmosfery czy wód gruntowych. I w tym zakresie również pomocne są realizowane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej ekoschematy. Praktyka „wymieszanie obornika w ciągu 12 godzin od zastosowania” oferująca dodatkową płatność w kwocie 175,04 zł/ha, czy praktyka „stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo” dająca dodatkową płatność 262,56 zł/ha, wspierają przede wszystkim racjonalne stosowanie nawozów naturalnych – co daje korzyść i rolnikowi (lepsze wykorzystanie nawozów naturalnych to mniejsze zużycie nawozów mineralnych) i środowisku – nie zanieczyszczamy składnikami pokarmowymi wód i powietrza.

Biologia zamiast chemii

Nie można nie wspomnieć również o ekoschematach realizujących jeden z podstawowych celów strategii „Od pola do stołu”, jakim jest ograniczenie zużycia chemicznych środków ochrony roślin. Mowa oczywiście o „Biologicznej uprawie” jak i „Integrowanej produkcji roślin”. W przypadku integrowanej produkcji, zgodnie z metodykami, pierwszeństwo dajemy niechemicznym metodom zwalczania agrofagów, a po chemię sięgamy w ostateczności. Taka produkcja wymaga od rolnika wiedzy i zaangażowania, ale w zamian daje bezpieczny dla konsumentów i środowiska produkt oraz dodatkowe wsparcie w ramach ekoschematu – i to całkiem atrakcyjne. Dla upraw polowych stawka pomocy wyniosła 505,18 zł/ha, dla sadowniczych 1185,24 zł/ha, dla upraw jagodowych i warzyw 1069,41 zł/ha.

Natomiast w przypadku „biologicznej uprawy” najbardziej warto zwrócić uwagę na praktykę dotyczącą stosowania mikrobiologicznych środków ochrony roślin, oferująca wsparcie w wysokości  310,88 zł/ha, pod warunkiem wykorzystania w programie ochrony przynajmniej jednego mikrobiologicznego środka ochrony roślin (wpisanego do rejestru środków ochrony roślin dopuszczonych do obrotu prowadzonego przez Ministerstwo Rolnictwa). Pewnym utrudnieniem w realizacji tej praktyki jest dość mały zasób dopuszczonych do obrotu preparatów mikrobiologicznych, ale i tak w 2025 roku rolnicy zadeklarowali jej realizację na ponad 120 tys. ha.

Drugim wariantem „biologicznej uprawy” jest praktyka wspierająca stosowanie mikrobiologicznych produktów nawozowych (listę dopuszczonych produktów prowadzi IUNG), czyli wykorzystanie mikrobiologicznych rozwiązań (np. bakterii wiążących azot z powietrza) jako częściowej alternatywy pozwalającej obniżyć dawki stosowanych nawozów (szczególnie mineralnych). Za realizacje tej praktyki można otrzymać wsparcie w wysokości 87,52 zł/ha.

Dokumentacja i logistyka

Sama praktyka polowa to jednak tylko połowa sukcesu. Aby dobra praktyka „przełożyła się” na płatność, musi zostać udokumentowana. W zależności od wybranych wariantów powinniśmy okazać się rejestrami zabiegów agrotechnicznych, oświadczaniami, a czasem fakturami potwierdzającymi nabycie odpowiednich produktów (np. mikrobiologicznych). Dlatego „dobra praktyka” w 2026 roku to nie tylko praca w polu, ale też rzetelne prowadzenie rejestrów zabiegów agrotechnicznych. Każdy wpis w ewidencji to potencjalna złotówka, która trafi na konto rolnika.

Ekonomia ekosystemu – czy to się opłaca?

Krytycy ekoschematów często podnoszą argument o wysokich kosztach wdrożenia. Czy rzeczywiście „gra jest warta świeczki”? Praktyka pokazuje, że w gospodarstwach o zrównoważonej strukturze, ekoschematy pozwalają zwiększyć poziom dopłat bezpośrednich o 30-40% w porównaniu do gospodarstw, które poprzestają jedynie na podstawowym wsparciu (płatność redystrybucyjna i podstawowa).

Wdrożone w ramach Wspólnej Polityki Rolnej ekoschematy zmieniły podejście do rentowności w polskim rolnictwie. Dobra praktyka polowa przestała być jedynie kwestią etyki zawodowej czy dbałości o warsztat pracy, jakim jest ziemia. Stała się ona mierzalnym składnikiem przychodu.

Dziś sukces finansowy w rolnictwie osiągają ci, którzy potrafią połączyć wiedzę agronomiczną z biegłością w przepisach. „Przełożenie” praktyki na płatność następuje w momencie, gdy rolnik zaczyna postrzegać wymogi środowiskowe nie jako obciążenie, ale jako technologię produkcji, za którą rynek (poprzez budżet Wspólnej Polityki Rolnej) oferuje ekstra wynagrodzenie. W perspektywie kolejnych lat trend ten będzie się jedynie nasilał, a „zielone” płatności staną się fundamentem stabilności finansowej każdego polskiego gospodarstwa.

• uprawa,
• brak okrywy roślinnej,
• niska zawartość materii organicznej.

Uprawa gleby

To chyba najważniejszy czynnik, przez który gleba wysycha. Generalnie jest tak, że woda z gleby będzie parować z takiej głębokości, na jaką ją uprawimy. Oczywiście im głębszy zabieg tym to parowanie będzie wolniejsze, ale zawsze aktywne. Najszybciej gleba będzie wysychać w terminach, kiedy akurat musimy ją uprawiać, czyli w okresie uprawek wiosennych, jesiennych i oczywiście uprawy pożniwnej. Nie oznacza to jednak, że nie powinniśmy tych zabiegów wykonywać, po ucieknie nam cenna wilgoć.

Bezpośrednio po orce bez zagęszczenia tracimy 6 mm wody. W kilka dni po zabiegu tracimy kolejne 10–20 mm  (100–200 m³/ha), w zależności od tego, czy gleba jest lekka czy cięższa (z lżejszej więcej). W przypadku uprawy pożniwnej, np. kultywatorem na 10 cm tracimy ok. 3–5 mm wody (30–50 m³/ha). Kilka kolejnych dni po zabiegu to następne 5–10 mm.

Wodę tracimy też podczas głęboszowania, które także często wykonywane jest po żniwach. Zabieg mniej przesusza wierzchnią warstwę gleby, ale powoduje jej straty z głębszych warstw. Bezwzględnie nacięcia po elementach roboczych powinny być zamknięte w jednym przejeździe. Starsze rozwiązania w głęboszach w ogóle nie przewidywały wałów, ale na szczęście się to zmieniło. Dziś takie urządzenia wyposażone są często w kolczatki, a jeszcze lepiej w wały pierścieniowe, które dobrze dociskają podniesioną głęboszem glebę.

Rozwiązanie

Każdy zabieg uprawowy powinien się składać ze spulchniania gleby i jej zagęszczania. Generalnie gleba powinna być zagęszczona na taką głębokość, na jaką została spulchniona. To oczywiście jest wykonalne najlepiej w przypadku np. kultywatora i talerzówki, bo im głębszy zabieg, tym trudniej wgłębnie zagęścić glebę. Zatem: jeśli orka, to z wałem campbella (chyba że zimowa, to wtedy nawet lepiej bez wału, sam wał z reguły jest ciężki i pozwala na dobre zagęszczenie orki – chodząc po takim polu nasze stopy będą się zapadać przynajmniej o połowę mniej, niż po „czystej” orce), jeśli uprawa pożniwna to gruber czy talerzówka, ale najlepiej, żeby były one wyposażone w wał pierścieniowy – wały strunowe czy rurowe mają mocno ograniczone możliwości zagęszczania gleby. Jeśli miałbym wskazać ich zalety, to przede wszystkim to, że są w miarę lekkie, stąd mniejszymi ciągnikami można pracować np. nieco szerszą talerzówką (takie maszyny są popularne). Wał strunowy może się sprawdzić w uprawie przedsiewnej dla tworzenia struktury gruzełkowatej, ale tylko przy optymalnej wilgotności gleby.

Brak okrywy roślinnej

Okrywa roślinna przede wszystkim będzie zapobiegać parowaniu wody bezpośrednio z powierzchni gleby. Same rośliny będą oczywiście transpirować, ale taka „strata” wody jest związana bezpośrednio z budowaniem plonu, zatem trudno ją rozpatrywać w kategorii negatywnej.

W newralgicznych momentach sezonu, czyli latem, okrywą roślinną mogą być międzyplony. Faktem jest, że na początku wegetacji zużywają one sporo wody i mają ograniczone zdolności do zapobiegania parowania z powierzchni gleby. W miarę jednak wzrostu ich zapotrzebowanie na wodę spada, podobnie jak parowanie z gleby. Jeśli w tym okresie spadnie jakiś deszcz, to zasoby wody będą się odbudowywać. Przy okazji międzyplonami stabilizujemy strukturę gleby (nie poprawiamy!) oraz możemy liczyć na pobranie przez nie składników, do których rośliny uprawne nie zawsze mają dostęp.

W chłodne i pochmurne dni parowanie z powierzchni pola bez roślin wynosi 0,5–1,5 mm/dzień, w ciepłe i słoneczne dni 2–4 mm/dzień, a w upalne 4–6 mm/dzień.

Niska zawartość materii organicznej

Przede wszystkim pamiętajmy, że materia organiczna to jeszcze nie próchnica, ale obie zatrzymują wodę, i to sporo. Jeden kg materii organicznej zatrzymuje 3–5 kg wody. Próchnica może zatrzymać więcej wody. Ocenia się, że 1% próchnicy na glebie lekkiej w warstwie 0–30 cm zatrzymuje 100–150 m³/ha wody (10–15 mm), a na glebie cięższej 150–250 m³/ha (15–25 mm).

Warto zatem wprowadzać do gleby materią organiczną w postaci słomy, międzyplonów, obornika, kompostu, pulpy pofermentacyjnej itd. Część tej materii ulegnie mineralizacji i ją utracimy, część przejdzie w trwałą próchnicę, co jednak trwa wiele lat. Wzrost o 0,1% trwa 5–10 lat, a o 1% nawet 30 lat.

WPR a przesuszanie gleby

Wspólna Polityka Rolna ma z przesuszaniem gleby więcej wspólnego, niż widać na pierwszy rzut oka – przez warunki dopłat i programy rolno‑środowiskowe wymusza lub zachęca do praktyk, które zwiększają retencję wody w glebie. Na pierwszy plan wysuwają się tu normy GAEC, które są obowiązkowe dla otrzymania dopłat bezpośrednich, jak zapobieganie erozji gleby czy minimalna okrywa glebowa – resztki, międzyplony, rośliny.

Z punktu widzenia korzyści dla gleby jak i dla rolnika warto zwrócić uwagę na wsparcie stosowania międzyplonów ozimych oraz wsiewek śródplonowych jako jednego z wariantów ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składniami odżywczymi” w obecnej perspektywie WPR. W 2025 roku za realizację tego wariantu można uzyskać dodatkową płatność w wysokości 437,60 zł/ha.

W przypadku międzyplonów ozimych warunkiem uzyskania wsparcia w jest wysiew mieszanki składającej się przynajmniej z dwóch różnych gatunków roślin (nie mogą to być wyłącznie zboża) nie później niż do 1 października danego roku i utrzymanie międzyplonu na polu do 15 lutego roku następnego. Z punktu widzenia ochrony gleby oczywiście zasadne jest wysianie mieszanki poplonowej jak najwcześniej, najlepiej zaraz po zbiorze uprawy głównej.

W przypadku wsiewek śródplonowych należy wysiać wsiewkę roślin bobowatych drobnonasiennych lub mieszankę z udziałem roślin bobowatych drobnonasiennych w uprawę w plonie głównym (przed jej zbiorem) oraz pozostawić wsiewkę na polu co najmniej do wysiewu kolejnej uprawy w plonie głównym lub przez co najmniej 8 tygodni od dnia zbioru uprawy głównej.

Warto także dodać, że międzyplony i wsiewki przełamują okres uprawy danej rośliny po sobie, co jest istotne w przypadku np. uprawy kukurydzy i wymagań normy GAEC 7 (czyli jednej z dziewięciu norm dobrej kultury rolnej w ramach warunkowości dopłat bezpośrednich z WPR).

Nabór rozpoczyna się 20 listopada i potrwa do 19 grudnia.

Co dla producentów warzyw?

W ramach naboru można kupić kopaczkę, wyorywacz, kombajn, ogławiacz, ścinacz i przenośnik.

Kategoria ta odejmuje maszyny do zbioru (jedno-, dwu- i trzyetapowy) różnego rodzaju warzyw korzeniowych (np. marchew, seler, buraki ćwikłowe), owocowych (np. ogórek, pomidor), kapustnych (np. kapusta, kalafior, brokuł), strączkowych (np. fasolka, groszek), cebulowych (np. cebula, czosnek, por), liściowych (np. szpinak), rzepowatych (np. rzodkiewka), roślin przyprawowych (np. szczypiorek, koper, pietruszka naciowa), kukurydzy cukrowej i innych roślin, przeznaczonych do bezpośredniego spożycia lub do przetwórstwa. Przykładowe maszyny, ciągnikowe lub samojezdne, do zbioru warzyw najczęściej uprawianych w Polsce na skalę uzasadniającą zbiór mechaniczny to:

• wyorywacze warzyw korzeniowych łącznie z nacią i pora,
• przenośniki o regulowanej szerokości do zbioru warzyw kapustnych, odbierające i ładujące np. do skrzyniopalet warzywa wycinane przez pracowników,
• maszyny (kombajny) do zbioru ogórków wyposażone w platformę do obsługi w pozycji leżącej i zespół przenośników przemieszczających ogórki,
• ogławiacze (ścinacze naci) do cebuli i warzyw korzeniowych,
• kopaczki do cebuli stosowane w zbiorze dwu- lub trzyetapowym,
• zbieracze do cebuli wykopanej kopaczką,
• kombajny do jedno-, dwu- lub trzyetapowego zbioru warzyw korzeniowych, kopiące lub podbierające wcześniej wykopane warzywa,
• kombajny do jednoetapowego zbioru warzyw korzeniowych sposobem chwytania za nać,
• kombajny do kapusty (wycinające kapustę),
• kombajny do czosnku (kopiąco-wiążące),
• kombajny do zbioru fasolki szparagowej,
• kombajny do zbioru warzyw liściowych,
• kombajny do zbioru pomidorów,
• kombajny do zbioru porów,
• kombajny do zbioru roślin przyprawowych’
• kombajny do zbioru kolb kukurydzy cukrowej,
• kombajny do zbierania, rozdrabniania i wybierania pestek dyń.

W kombajnach mogą być stosowane różne stopnie automatyzacji zbioru, a zbierane warzywa mogą być ładowane do zbiorników własnych lub bezpośrednio na środki transportu lub pakowane do skrzyniopalet, skrzynek, worków lub pęczkowane/porcjowane.

Co dla producentów ziemniaków?

Producenci, którzy specjalizują się w uprawie ziemniaków, mogą zwrócić uwagę na rozdrabniacze łęcin. Co więcej, istnieje możliwość zakupu maszyn do zbioru, przy czym kategoria obejmuje kopaczki, a także samojezdne i przyczepiane kombajny do ziemniaków i buraków cukrowych.

Kto może ubiegać się o dofinansowanie?

ARiMR zaznacza, że o pomoc może ubiegać się wyłącznie grupa rolników, złożona co najmniej z trzech osób. Jakie warunki muszą spełnić wszyscy rolnicy w grupie?

• każdy z rolników jest posiadaczem gospodarstwa o powierzchni UR nie większej niż 300 ha,
• wielkość ekonomiczna gospodarstwa każdego z rolników w roku wyjściowym wynosi co najmniej 25 tys. euro i nie więcej niż 250 tys. euro,
• każdy z rolników prowadzi działalność rolniczą, z której uzyskał roczny przychód ze sprzedaży produktów rolnych wytwarzanych w jego gospodarstwie w wysokości co najmniej 75 tys. zł i działalność ta nie jest prowadzona wyłącznie w celach naukowo–badawczych,

Jak będzie liczony przychód?

Agencja wyjaśnia, że na potrzeby ustalenia przychodu uwzględniane będą wpływy brutto ze sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie, uzyskane w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o przyznanie pomocy (WOPP). Wpływy brutto muszą być udokumentowane dokumentami potwierdzającymi transakcje lub informacją z ewidencji sprzedaży produktów roślinnych i zwierzęcych.

Jaka umowa między grupą rolników?

ARiMR zaznacza, że grupę rolników stanowi co najmniej trzech rolników będących osobami fizycznymi, którzy ubiegają się wspólnie o pomoc w celu zrealizowania inwestycji zbiorowej na rzecz ich gospodarstw, jeżeli zawarły między sobą na piśmie umowę grupy rolników, której czas trwania nie może być krótszy niż 7 lat od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Umowa grupy rolników ma zawierać i określać:

• postanowienia dotyczące zasad wspólnego używania przedmiotu operacji,
• zakresu prac wykonywanych przez każdą z tych osób oraz potrzeby gospodarstw tych osób,
• przedstawiciela grupy oraz zakres praw, jego obowiązków i umocowania do reprezentowania grupy w sprawach związanych z przyznaniem i wypłatą pomocy
• przedmiot zakupu będzie stanowił współwłasność

Jakie inwestycje otrzymają dofinasowanie?

Pomoc będzie przyznawana na operacje, które m.in.:

• nie zostały rozpoczęte wcześniej niż w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy (WOPP),
• przyczynią się do poprawy konkurencyjności gospodarstwa rolnego i jego zorientowania na rynek w wyniku jego restrukturyzacji, przez którą rozumie się zmiany w gospodarstwie, które mają na celu poprawę jego konkurencyjności i zwiększenie jego rentowności, dokonywane z uwzględnieniem zmian w otoczeniu oraz wewnętrznych potrzeb danego gospodarstwa; restrukturyzacja ma być oparta o orientację rynkową,
• najpóźniej w 5. roku od dnia przyznania pomocy doprowadzą do wzrostu wartości dodanej brutto (GVA) w gospodarstwie co najmniej o 10% w odniesieniu do roku wyjściowego w wyniku co najmniej jednego z działań określonych powyżej,
• dotyczą produkcji nieprzetworzonych produktów rolnych wytwarzanych w gospodarstwie;
• dotyczą produkcji w zakresie zwierząt gospodarskich, w przypadku operacji związanej produkcją zwierzęcą,
• przewidują zastosowanie dostępnych na rynku technologii, które zapewnią ograniczenie szkodliwego wpływu rolnictwa na środowisko, energooszczędnych lub niskoemisyjnych, w przypadku możliwości ich racjonalnego zastosowania.

Jaka wysokość dofinansowania w ramach IZK?

Maksymalna wysokość pomocy na jednego rolnika gospodarstwo w obszarze D wynosi 300 tys. zł.

- W przypadku ubiegania się o pomoc w więcej niż jednym obszarze I.10.1.1 limity nie łączą się, co oznacza, że w okresie realizacji PS WPR na jednego beneficjenta i na jedno gospodarstwo w ramach tej interwencji nie można przyznać i wypłacić więcej niż 1 mln – podaje Agencja.

Jaka forma dofinansowania i czy można zawnioskować o zaliczkę?

ARiMR wymienia, że pomoc będzie przyznawana w formie refundacji części kosztów kwalifikowalnych. Maksymalny dopuszczalny poziom pomocy wynosi:

1) 65% kosztów kwalifikowalnych – jeżeli każdy rolnik z grupy rolników ma nie więcej niż 40 lat (nieukończone 41 lat) w dniu złożenia WOPP, lub

2) 45% kosztów kwalifikowalnych – w przypadku pozostałych operacji.

Pomoc przyznaje się na operację o planowanej wysokości kosztów kwalifikowalnych powyżej 50 tys. zł.

Na realizację operacji będzie mogła być wypłacona zaliczka w wysokości nieprzekraczającej 50% kwoty przyznanej pomocy.

Ile można zdobyć punktów i za co?

O kolejności przysługiwania pomocy decydować będzie suma uzyskanych punktów przyznawanych na podstawie następujących kryteriów wyboru operacji:

• Operacja obejmuje inwestycję, która przyczynia się do poprawy jakości produkcji - przyznaje się 3 punkty,
• Każdy z rolników będący w grupie rolników bierze udział w określonej formie współpracy – przyznaje się 2 punkty.
• Operacja obejmuje inwestycję, która jest innowacyjna lub dotyczy rozwiązań cyfrowych – przyznaje się 3 punkty,
• Każdy rolnik uczestniczy w:

a) unijnym systemie jakości:

• rolnictwo ekologiczne – przyznaje się 4 punkty, pod warunkiem objęcia tym systemem co najmniej 50% powierzchni UR tego gospodarstwa,
• innym niż rolnictwo ekologiczne (wymienionym w Sekcji IV.3.8 ust. 1 Wytycznej szczegółowej dla interwencji I.10.1.1) – przyznaje się 2 punkty,

b) krajowym systemie jakości (wymienionym w Sekcji IV.3.8 ust. 2 Wytycznej szczegółowej dla interwencji I.10.1.1) – przyznaje się 1 punkt,

- jednak nie więcej niż 5 punktów. Punkty przyznawane w ramach tego kryterium sumują się.

Każdy z rolników należący do grupy rolników powinien uczestniczyć w tym samym konkretnym systemie jakości wymienionym wśród systemów unijnych i krajowych.

Pomoc będzie mogła zostać przyznana, jeżeli uzyskano co najmniej 4 punkty.

To dość częsty problem i niestety jeden z poważniejszych. Ze zbyt wilgotnej gleby dużo łatwiej wypchnąć powietrze ciężkimi maszynami. To powoduje powstawanie trudnych do rozbicia zagęszczeń. Z tymi zagęszczeniami problem będą miały też korzenie roślin. Najwyraźniej będzie to widoczne na korzeniach palowych, np. rzepaku czy buraka, które napotykając na zagęszczenie zmienią kierunek wzrostu. Najczęściej powoduje to ich na tyle płytszy zasięg, a mają ograniczony dostęp do wody i składników pokarmowych. Nietrudno się zatem domyślić, że będą niżej plonować i cierpieć wyraźniej z powodu stresów.

Orka zbyt wilgotnej gleby powoduje zamazanie odkładanej gleby i zagęszczenie dna bruzdy kołami ciągnika. Jeśli dodatkowo każdego roku orzemy na tą samą głębokość, a tak najczęściej jest, to o podeszwę płużną nietrudno. Jej zerwanie przez głęboszowanie niweluje problem, ale ten zabieg także należy przeprowadzać w odpowiednich warunkach. Gleba również nie może być zbyt wilgotna. Praca zęba w takich warunkach powoduje zamazanie gleby w miejscu jego pracy. Jeśli takie obszary zaschną, to nie da się ich praktycznie zniwelować do czasu następnego głęboszowania. Eksperci podkreślają, że wykonanie głęboszowania pod uprawę np. buraka w złych warunkach powoduje, że jego korzenie nie rosną w szczelinach powstałych po głęboszu, bo mają nie preferować środowiska o tak ostrych krawędziach.

Głęboszowanie lepiej przeprowadzić w zbyt suchej niż w zbyt wilgotnej glebie. Zbyt sucha gleba jednak powinna być odpowiednio zagęszczona. Jeśli tego nie zrobimy, to mamy kolejny problem.

Zbyt rozpulchniona gleba

Generalnie należy trzymać się zasady, że im głębiej uprawiamy, tym głębiej należy zagęścić glebę. I bez obaw – gleby spulchnionej kultywatorem do głębokiej uprawy czy też pługiem nie doprowadzimy do takiego samego zagęszczenia wałem, jak przed tym zabiegiem. Dlatego też można zaobserwować, że agregaty bezorkowe mają najczęściej wały pierścieniowe, które zagęszczają wgłębnie. To nie przypadek.

Podczas orki natomiast, zwłaszcza, jeśli chcemy zaraz po niej siać, to najlepiej zastosować pierścieniowy wał zagęszczający. To nie tylko przyspiesza osiadanie gleby, ale też zmniejsza parowanie wody. Ułatwia też wjazd w pole z zestawem uprawowo-siewnym i mniejsze zużycie paliwa, jednak więcej paliwa zużyjemy podczas samej orki z wałem. Ocenia się, w zależności oczywiście od wału, że ten działa na ciągnik jak dodatkowy korpus w pługu. Opory zatem podczas takiej orki zawsze są większe.

FOTO:

O tym że zagęszczenie podczas uprawy powinno się wykonywać na głębokości uprawy świadczy np. wyposażenie agregatów przedsiewnych, w których często mamy wały strunowe, które działają słabiej zagęszczająco, ale mocniej rozbijająco. Nie zawsze są one najlepszym rozwiązaniem, niemniej niejednokrotnie w wystarczający sposób spełniają swoją rolę.

Rozpylenie gleby

To Problem często złego doboru narzędzia do posiadanych gleb, zwłaszcza, jeśli mamy dużo mozaikowatych działek. Gliniaste fragmenty sprawiające problem w uprawie doprawiamy np. broną aktywną i często jest to jedyne narzędzie przedsiewne w gospodarstwie, stosowane na całym areale, także na glebach lżejszych. Na nich właśnie może dojść do rozpylania gleby, wywiewania najcenniejszych cząstek lub zamulania w przypadku intensywniejszych deszczy.

Z drugiej strony możemy mieć problem z doprawieniem zbrylającej się gleby, zwłaszcza na stanowiskach minutowych. Sztuką jest wyczuć, kiedy najlepiej uprawiać takie stanowiska. Nie można tego zrobić zbyt szybko np. po orce, bo nadmiernie je zagęścimy, ani zbyt późno, bo wyschnie i powstaną trudne do rozbicia bryły. Wysiane w takie stanowisko np. zboża nie zostaną dostatecznie dobrze przykryte i możemy mieć problem ze wschodami i obsadą.

FOTO:

Niewłaściwy płodozmian

Dominacja zbóż w płodozmianach powoduje, że gleba przerastana jest w większości w ten sam sposób. Korzenie wiązkowe zbóż rosną najintensywniej w warstwie 20–30 cm, ale poniżej tego poziomu nie mają już działania strukturotwórczego. Takie mają rośliny dwuliścienne, np. rzepak, burak czy strączkowe. Te ostatnie, choć o niepozornych korzeniach są wyjątkowo niedoceniane. Jeśli nie siejemy ich w plonie głównym, to chociaż w międzyplonach. Już w 2 miesiące obecności na polu potrafią przerosnąć glebę na kilkadziesiąt centymetrów, powodując częściowe rozluźnienie mniejszych zagęszczeń. Pamiętajmy, że międzyplony i generalnie rośliny nie zdziałają cudów w strukturze gleby. Tę w sposób diametralny poprawi tylko uprawa mechaniczna. W takim samym stopniu może ona jednak tę strukturę popsuć.

Brak wapnowania i materii organicznej

Bez materii organicznej nie ma co myśleć o poprawie struktury gleby. Jej obecność w glebie powoduje poprawę stosunków wodno-powietrznych, a to jest kluczowe dla zachowania odpowiedniej struktury. Żeby materia organiczna nie uległa zbyt szybkiej degradacji i mogła przekształcić się w próchnicę, gleby należy regularnie wapnować, najlepiej mniejszymi dawkami. Jony wapnia są lepiszczem pomiędzy frakcją mineralną i organiczną. Ta ostatnia dzięki tym jonom trudniej ulega degradacji i w większym stopniu zasila próchnicę.

Zalegające resztki pożniwne

To zagadnienie ma związek z poprzednim punktem. Przyoranie słomy w zbyt wilgotnej glebie powoduje, że słoma zamiast ulegać humifikacji butwieje w warunkach beztlenowych, co prowadzi do powstawania warstw nieprzepuszczalnych, przez które nie przenika woda oraz korzenie roślin. Tak zaburzona struktura gleby sprawia, że ta nie przyjmuje wody, może się szybciej zakwaszać, czego efektem jest m.in. gorszy wzrost korzeni.

FOTO:

Autor - Jacek Daleszyński

O rewolucyjnym rozwiązaniu stosowanym obecnie w uprawach szklarniowych pomidora i ogórka opowiedział Grzegorz Surman z firmy Royal Brinkman.

FOTO:

Jak działa i co monitoruje w uprawie FRAVEbot Scout?

G.S.: Urządzenie działa autonomicznie. Jest wyposażone w kamery i funkcje bezpieczeństwa, takie jak radary i sensory, które wykrywają ludzi poruszających się na terenie szklarni. Bezprzewodowe działanie zapewnia automatyzacja Simens oraz kamery nawigacyjne 3D. FRAVEbot Scout w zależności od wysokości masztu skanuje rośliny pod względem występowania zmian na liściach oraz pędach pomidora i ogórka przy pomocy średnio 18 kamer 4K.

Co w sytuacji kiedy zostanie zauważona zmiana na roślinie? W jaki sposób informacja trafia do producenta?

G.S.: Jeżeli anomalia na roślinie zostanie wychwycona, urządzenie za pomocą sztucznej inteligencji rozpoznaje jego przyczynę na podstawie zgromadzonej bazy danych. Po około 30 minutach od zeskanowania roślin informacja ze zdjęciami pojawia się na serwerze dedykowanej aplikacji, która wysyła powiadomienie do producenta lub zewnętrznego doradcy uprawowego z dokładną informacją o wykryciu zagrożenia i miejscu jego występowania na mapie szklarni. Pozwala to na szybką reakcję i zaplanowanie zabiegu ochrony. To szczególnie ważne w obliczu mniejszej dostępności środków ochrony roślin, a także dużej możliwości przepływu patogenów związanych z globalizacją produkcji i transferu materiału roślinnego.

FOTO:

Urządzenie oprócz monitoringu chorób sprawdza również czy na plantacji nie pojawiły się szkodniki. Jak wykrywa ono poszczególne agrofagi? Które z nich znajdują się obecnie w bazie danych?

G.S.: Robot identyfikuje agrofagi objawowo. Rozpoznaje szkodniki, które mogą się pojawić na roślinie na podstawie zmian na liściach i pędach. Szkodniki, które identyfikuje w pomidorze to: błyszczka, przędziorki, miniarka ciepłolubka, pordzewiacz pomidorowy. Natomiast choroby i zaburzenia, które jest w stanie rozpoznać w tym gatunku to: mączniak prawdziwy, szara pleśń (liść i łodyga), sucha zgnilizna wierzchołkowa, ToBRFV. Szkodniki, które lustruje w uprawie ogórka to: zmienik, przędziorki i miniarki. Z kolei choroby i zaburzenia, których obecność kontroluje w tej uprawie to: mączniak prawdziwy, niedobory składników odżywczych, deformacje owoców, wirus mozaiki ogórka.

FRAVEbot Scout nie tylko prognozuje zagrożenia. Jak urządzenie funkcjonuje w predykcji zbioru?

G.S.: Skanery wolumetryczne określają objętość owocu oraz jego kolor, co pozwala na wykonanie predykcji zbioru na kolejne dwa tygodnie. To bardzo ważne, ponieważ producenci pomidorów bardzo często kontraktują daną wielkość plonu, a dzięki rozwiązaniu można przewidzieć ewentualny niedobór w stosunku do ustaleń. Jeśli chodzi o samą gramaturę pomidora to mamy czołowe odmiany, na których opierają się wskaźniki danych, które są zawarte w ogólnodostępnych bazach. Są opracowane na podstawie modeli zawartych w systemie. Oczywiście każda odmiana ma własną specyfikę, dlatego w pierwszych tygodniach informacje powinny być aktualizowane, a z biegiem czasu będą coraz dokładniejsze. Nowe dane są zbierane i wprowadzane przez dostawcę, co zwielokrotnia precyzję i jakość oddawanych klientowi wyników na podstawie uczenia maszynowego.

Czy zainstalowanie robota to skomplikowana procedura?

G.S.: Urządzenie jest dostosowane do większości nowoczesnych szklarni, które standardowo wyposażone są w rury o rozstawie 55–60 cm. Sprawną pracę zapewnia zainstalowanie targów RFID przy każdym rzędzie. Urządzenie nie wymaga skomplikowanych instalacji w posadzce, wystarczy naklejenie taśmy, np. koloru pomarańczowego, dzięki której robot orientuje się w przestrzeni. Urządzenie posiada własną ładowarkę indukcyjną, która kontroluje stan naładowania baterii, kiedy jest ona na wyczerpaniu robot sam najeżdża na nią i rozpoczyna uzupełnianie energii.

FOTO:

Jak szybko działa urządzenie?

G.S.: Robot jest w stanie zeskanować z bardzo wysoką dokładnością 4–5 hektarów upraw. Urządzenie sprawdza w dni parzyste rzędy parzyste i analogicznie w dni nieparzyste skanuje rzędy nieparzyste. Nie może wjeżdżać do szklarni rzadziej niż co drugi dzień, Często pytają o to klienci, którzy chcą zwiększyć powierzchnię badanej szklarni. Nie jest to zalecane, ponieważ robot musi mieć dane o owocu co drugi dzień. Pomidor jest co kilka dni opuszczany, bardzo szybko rośnie i później przemieszcza się względem wcześniejszego położenia w szklarni, urządzenie podczas mniejszej częstotliwości nie byłoby w stanie dokładnie zapamiętać, że to ten sam owoc tak się wybarwił i o tyle się powiększył.

Robot zastępuje ludzką pracę działając szybciej i skuteczniej niż człowiek?

G.S.: Robot jest odpowiedzią na braki kadrowe wykwalifikowanych pracowników. Producent urządzenia twierdzi, że osoby wykonujące proste prace w szklarni, takie jak zbiór owocu i przecinanie liści nie wymagają wielkiego przeszkolenia. Jednak problem może zacząć dotyczyć personelu, który byłby przeszkolony z rozpoznawania chorób szkodników i szacowania przyszłego zbioru. Będzie ich coraz mniej, a z mniejszą dostępnością będą rosły także wymagania. Dlatego lepiej skupić się na elementach naprawdę trudnych do zastąpienia.

My jako firma mamy usługę doradczo–sprzedażową i również obserwujemy ten trend. Na szklarniach u klientów coraz mniej jest osób wykwalifikowanych. Często nawet sami właściciele są za to odpowiedzialni. Często jednak mają oni wiele więcej rzeczy na głowie, niż chodzenie i oglądanie liści. Poza tym to jest ciężka praca. Kilometry przechodzone w szklarniach w kombinezonie do zrobienia lustracji mogą być problematyczne z czego często rezygnują specjaliści na rzecz innej pracy.

Royal Brinkman nie spoczywa na laurach, prace nad robotem cały czas trwają. Jak to wygląda?

G.S.: Cały czas pracujemy nad rozwojem urządzenia i nie zatrzymujemy się na tym, co jest teraz. Planujemy instalować w nim nowe dodatki. Na razie jeżeli chodzi o te uprawy, w których już to rozwiązanie działa, tworzymy np. dodatki do rozpoznawania owadów pożytecznych.

Artykuł pochodzi z numeru 1/2025 czasopisma "Szklarnie Tunele Osłony"

Najgroźniejszym nicieniem spotykanym w uprawie marchwi jest z pewnością szeroko rozpowszechniony w Polsce i na świecie guzak północny (Meloidogyne hapla). Ten nicień jest w stanie żerować na prawie wszystkich dwuliściennych roślinach uprawnych i dziko rosnących, w tym na marchwi, pietruszce, ziemniaku czy pomidorze. Charakterystycznymi objawami dla guzaka północnego są guzowate wyrośla na korzeniach. Deformacja i uszkodzenie systemu korzeniowego powodowane przez guzaka północnego prowadzi do utrudnienia przewodzenia substancji odżywczych i wody w roślinie, a intensywne porażenie marchwi skutkuje skróceniem i zniekształceniem korzeni. Duże liczebności nicienia w podłożu mogą doprowadzić do placowego więdnięcia i skarlenia roślin na polu. Co ciekawe jedna samica guzaka północnego jest w stanie wyprodukować w ciągu całego swojego życia nawet 1000 jaj. Potencjał reprodukcyjny tego gatunku jest więc naprawdę duży. Czas rozwoju pokolenia guzaka północnego jest zależny od temperatury. W naszych warunkach klimatycznych larwy inwazyjne wylęgają się zwykle przy temperaturze około 12°C, a czas potrzebny do rozwoju całego pokolenia wynosi około 9–13 tygodni. W przypadku marchwi rozwijają się na niej dwa pokolenia guzaka w sezonie.

Drugim ważnym nicieniem, który może powodować szkody w uprawie marchwi jest korzeniak szkodliwy (Pratylenchus penetrans). Jest to również gatunek o szerokim spektrum roślin żywicielskich. Stadia inwazyjne tego nicienia wnikają do wnętrza systemu korzeniowego i powodują nekrozy, które skutkują czernieniem oraz zamieraniem korzenia. Objawy powodowane przez korzeniaka szkodliwego nie są niestety objawami specyficznymi, bowiem towarzyszą one niektórym chorobom grzybowym. Korzeniaki powodują fizyczne uszkodzenia systemu korzeniowego, przez co ułatwiają rozprzestrzenianie się chorób odglebowych. W przypadku wystąpienia nekroz niezbędne jest wykonanie dodatkowej analizy w celu ustalenia czynnika powodującego zmiany w wyglądzie korzenia marchwi. Nie bez znaczenia jest również szpilecznik baldasznik (Paratylenchus bukowinensis), który jest szeroko rozpowszechniony w glebach uprawnych strefy umiarkowanej i coraz częściej uznawany za istotnego szkodnika w uprawie marchwi, selera i innych roślin z rodzin Apiaceae (selerowatych) i Brassicaceae (kapustowatych). Na marchwi P. bukowinensis powoduje deformacje korzeni, rozgałęzienia, karłowacenie, a co za tym idzie spadek plonu i jakości handlowej. Objawy są podobne do tych wywoływanych przez guzaki, co może prowadzić do błędnej diagnozy. Do innych nicieni, które mogą w dużo mniejszym stopniu zagrażać uprawie marchwi można zaliczyć krępaki (Trichodorus spp. i Paratrichodorus spp.) czy długacze (Longidorus spp.).

FOTO:

FOTO:

FOTO:

FOTO:

Po pierwsze – rozpoznanie wroga

W ograniczaniu nicieni w uprawie marchwi duże znaczenie ma profilaktyka. Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie, czy miejsce które planujemy pod uprawę marchwi jest wolne od nicieni pasożytniczych, szczególnie tych groźnych dla marchwi. W tym celu należy wykonać analizę nematologiczną. Ważnym aspektem jest już samo pobranie prób gleby do analizy. Należy dobrze wybrać moment i sposób pobrania prób. Istotne aby próba gleby była reprezentatywna dla całego obszaru, gdzie planujemy uprawiać marchew. W zależności od wielkości pola, należy pobrać kilkanaście lub kilkadziesiąt prób z głębokości do 30 cm. W tym celu można użyć łopatki albo specjalistycznego próbnika. Tak pobraną glebę należy jak najszybciej dostarczyć do specjalistycznego laboratorium. W przypadku braku możliwości niezwłocznego doręczenia prób należy przechowywać je w lodówce. Ważne jest również, aby dzienna temperatura utrzymywała się powyżej 8°C przez około 1,5–2 tygodni zanim przystąpimy do poboru gleby do analizy nematologicznej. Dzięki temu nicienie będą miały szansę zwiększyć swoją aktywność w glebie pod wpływem odpowiedniej temperatury, a otrzymany wynik będzie bardziej miarodajny.

Analiza nematologiczna pozwala na określenie ogólnej liczebności nicieni w próbie gleby oraz wskazuje z jakimi konkretnie rodzajami nicieni pasożytniczych dla roślin mamy do czynienia i czy stanowią one realne zagrożenie dla uprawy marchwi. Tego typu analizy można wykonać również w laboratorium nematologicznym w Instytucie Ogrodnictwa – Państwowym Instytucie Badawczym w Skierniewicach. Należy bowiem być świadomym, że w glebie funkcjonują także nicienie wolnożyjące, które nie zagrażają żadnym uprawom. Regulują one populacje bakterii i grzybów obecnych w glebie, a więc pośrednio mają wpływ na tempo mineralizacji i rozkładu martwej materii organicznej jak np. resztki pożniwne.

Profilaktyka i środki dozwolone w uprawie konwencjonalnej

Jednym z najskuteczniejszych sposobów profilaktycznego ograniczania szkód wywoływanych przez nicienie w uprawie marchwi pozostaje ciągle stosowanie płodozmianu m.in. zbóż czy ograniczanie występowania chwastów, które mogą być również roślinami żywicielskimi dla nicieni zagrażających marchwi. Arsenał zarejestrowanych środków ochrony roślin w tym zakresie jest dosyć ubogi i ogranicza się w zasadzie do kilku pozycji. Pierwszą z nich jest Basamid (substancja czynna dazomet, związek z grupy tiodiazyn) – granulat, który służy do kompleksowego odkażania gleby przed rozpoczęciem uprawy. Można go stosować jesienią od końca sierpnia do połowy października lub wiosną od końca marca do początku kwietnia. W przypadku tego środka ważne jest aby aplikacji dokonywać na wilgotną glebę o temperaturze optymalnie 15–18°C. Granulat należy rozsypać przy użyciu siewnika lub aplikatora do granulatu, a następnie wymieszać z glebą używając glebogryzarki czy łopaty rotacyjnej na głębokość 20 cm. Po zabiegu powierzchnię pola trzeba lekko zwałować, nawodnić i przykryć nieprzepuszczalną folią, którą można zdjąć po 5 tygodniach jeżeli zabieg wykonano wiosną lub po 13 tygodniach jeżeli zabieg wykonano jesienią. Zabiegi preparatami zawierającymi dazomet w tej samej lokalizacji można wykonywać nie częściej niż co 3 lata.

Kolejne dwa preparaty – Coxima i VelumPrime wykorzystują jako substancję czynną fluoropyram (związek z grupy benzamidów). Są to produkty w postaci zawiesiny, które aplikuje się w formie oprysku całej powierzchni pola za pomocą samobieżnych lub ciągnikowych opryskiwaczy. Tutaj również po zabiegu należy równomiernie wymieszać środek z glebą na głębokość 10–20 cm. W przypadku tych dwóch preparatów do siewu marchwi można przystąpić dużo wcześniej – wystarczy odczekać co najmniej 10 dni od zabiegu.

W stronę ekologii

Następnym zarejestrowanym środkiem ochrony roślin jest NEMguard DE, który stanowi nematocyd pochodzenia naturalnego. Jest to produkt w formie granulatu oparty na wyciągu z czosnku. Dzięki temu można go stosować zarówno w konwencjonalnej, jak i ekologicznej uprawie marchwi. Środek stosuje się raz w sezonie w trakcie siewu, za pomocą aplikatorów do granulowanych środków ochrony roślin. Inne preparaty, które mogą okazać się pomocne w ograniczaniu nicieni w obydwu typach uprawy marchwi często są rejestrowane jako nawozowe produkty mikrobiologiczne (Nematodo, Mycotim Receptor, Mycotim Nemablock czy Metacide Plus). Zawierają one bakterie i grzyby zaliczane rodzajów: Bacillus, Paecilomycetes, Pochonia, Streptomyces, Beauveria, Metarhizium czy ogólnie rozumiane grzyby mikoryzowe.

Produkty te poprawiają zaopatrzenie roślin w składniki pokarmowe, stymulują wzrost i naturalny system odporności roślin, a także utrudniają nicieniom dotarcie do powierzchni systemu korzeniowego, co obniża straty przez nie wywoływane.

Preparaty te są natomiast dosyć wymagające, jeżeli chodzi o warunki, jakie powinny zostać spełnione podczas zabiegu (brak silnej operacji słonecznej, temperatura gleby wynosząca co najmniej 10°C oraz odpowiednia jej wilgotność – wskazane jest nawadnianie uprawy). Spełnienie tych wymogów może jednak znacząco poprawić oddziaływania mikroorganizmów z roślinami, co zwiększy efektywność zabiegu. Preparaty te przeważnie można aplikować kilka razy w sezonie. Za pierwszym razem przed siewem doglebowo, a następnie w formie fertygacji (dokładne informacje są zawarte w etykiecie każdego produktu). Należy jednak pamiętać, że w związku z obecnością w większości tych preparatów szczepów pożytecznych grzybów nie warto bezpośrednio łączyć ich stosowania z fungicydami. Nie ma natomiast przeciwwskazań co do stosowania ich łącznie z nawozami.

Wyniki badań prowadzonych w Instytucie Ogrodnictwa – Państwowym Instytucie Badawczym w ramach zadań powierzonych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi również potwierdzają dużą skuteczność preparatów mikrobiologicznych zawierających mikroorganizmy z rodzaju Glomus, Streptomyces i Pochonia czy samodzielnie przygotowywanych wyciągów z granulowanego czosnku, jako metod ograniczania występowania nicieni, szczególnie korzeniaków (Pratylenchus spp.) w uprawie marchwi.

Warto również wspomnieć o roślinach wykorzystywanych w celu obniżenia populacji nicieni pasożytów roślin. Najbardziej znaną jest aksamitka (Tagetes spp.) należąca do rodziny astrowatych. Jest ona jedną z najskuteczniejszych roślin wykorzystywanych do biologicznego ograniczania nicieni pasożytniczych w uprawach warzyw, w tym marchwi. Jej działanie opiera się na kilku mechanizmach i jest dobrze udokumentowane zarówno w praktyce rolniczej, jak i w badaniach naukowych. Aksamitka działa na nicienie wydzielając do gleby specyficzne związki (m.in. tiopeny i laktony), które mają właściwości toksyczne lub odstraszające dla wielu gatunków nicieni. Najlepsze efekty uzyskuje się, wysiewając aksamitkę jako poplon lub roślinę fitosanitarną. W warunkach Europy Środkowej zaleca się wysiew aksamitki od końca maja do połowy lipca, tak by roślina miała czas na intensywny rozwój przez minimum 3 miesiące w okresie letnim. Wysiewa się ją gęsto, w ilości 50–70 g nasion na ar, na głębokość ok. 1 cm. W tym czasie aksamitka tworzy dużą masę zieloną, która dodatkowo ogranicza rozwój chwastów. Po zakończeniu okresu wegetacji aksamitkę należy przyorać lub wymieszać z glebą, by rozkładające się resztki roślinne dalej działały na nicienie.

Perspektywa na przyszłość

Asortyment dostępnych metod ograniczania nicieni, nie tylko w uprawie marchwi, nie jest zbyt pokaźny. Tej sytuacji nie będą prawdopodobnie sprzyjać ogólnoświatowe trendy dążące do ciągłego ograniczenia stosowania chemicznych środków ochrony roślin, czy to poprzez wycofywanie kolejnych substancji czynnych i preparatów, czy poprzez zmniejszanie ilości substancji aktywnej środka ochrony roślin stosowanej na hektar.

Pewną nadzieję można pokładać w tzw. nanocząstkach, czyli bardzo małych cząsteczkach (o wielkości do 100 nm, czyli milion razy mniejszych od milimetra), które cieszą się rosnącą popularnością i zastosowaniem w wielu dziedzinach nauki, w tym w rolnictwie. Oczywiście nie jest to metoda tania, ale w związku z niewielkim rozmiarem nanocząstki mogą dotrzeć „głębiej” niż tradycyjne nawozy i środki ochrony roślin, przez co trzeba ich znacznie mniej dla zapewnienia takiego samego efektu, jak przy tradycyjnych produktach. Obecnie w badaniach międzynarodowych wiele uwagi poświęca się możliwości stosowania nanocząstek srebra jako środków ograniczających nicienie pasożytnicze. Również w Instytucie Ogrodnictwa – Państwowym Instytucie Badawczym we współpracy z Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego potwierdzono przydatność nanocząstek srebra jako potencjalnego środka, który może znaleźć zastosowanie w ograniczaniu guzaków (Meloidogyne spp.), które zagrażają także marchwi. Nie są to jeszcze badania na bardzo zaawansowanym poziomie, jednak dają pewną nadzieję na rozszerzenie wachlarza preparatów przydatnych w kontroli nicieni pasożytów roślin.

dr Ewa M. Furmańczyk, dr Dawid Kozacki

Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy w Skierniewicach

Ochrona biologiczna. Czemu jest to świetne rozwiązanie?

Radosław Suchorzewski reprezentujący Bayer, informował, że firma zapewnia produkty mikrobiologiczne do ochrony roślin. Obecnie w ofercie są dwa takie produkty. Jednym z nich jest fungicyd i bakteriocyd – Rhapsody zawierający bakterie Bacillus subtilis o formulacji płynnej (SC). Ma szeroką rejestrację do stosowania w warzywach. Obejmuje ona m.in. warzywa kapustne, korzeniowe, sałatę czy inne warzywa liściowe. Preparat jest dopuszczony do integrowanej produkcji. Ma on działanie zabezpieczające, dlatego musimy pamiętać, żeby wyprzedzić chorobę.

W zależności od uprawy produkt stosuje się nalistne lub doglebowo – bakteria Bacillus w takim środowisku czuje się bardzo dobrze. Stosuje się ją głównie do zwalczania i ograniczania mączniaków prawdziwych, Sclerotinia sclerotiorum czy Rhizoctonia solani. Co ważne, preparat Rhapsody można stosować solo i naprzemiennie z innymi środkami ochrony (standardowymi, typowo chemicznymi).

Jest to świetne rozwiązanie. Rezygnując z zabiegu chemicznego ograniczamy poziom pozostałości oraz wprowadzamy w program substancje o innym mechanizmie działania. To bardzo ważna strategia z punktu widzenia przeciwdziałania powstawaniu odporności, co pozwala wykorzystywać zmniejszającą się liczbę dozwolonych substancji chemicznych bez pogłębiania ryzyka spadku efektywności.

Istotna jest technika zabiegu - dlaczego?

Kolejnym środkiem jest insektycyd i akarycyd FiTTER, dostępny na rynku już od kilku lat. Insektycyd stosowany jest głównie przeciwko szkodnikom o aparacie kłująco-ssącym, takim jak mszyce, wciornastki. Środek ten ma typowe działanie kontaktowe poprzez uszkodzenie kutikuli, następnie wnikając do ciała owada powoduje zaburzenia w osmoregulacji wymianie gazowej, dlatego bardzo istotna jest technika zabiegu, szczególnie w przypadku szkodników żerujących po spodniej stronie liścia. Ważne, aby dopasować odpowiednie dysze, korzystne będzie także zastosowanie pomocniczego strumienia powietrza. Preparat jest w formie emulsji wodnej (olej w wodzie) do rozcieńczania wodą (EW). Rejestracja środka jest szeroka, można go stosować m.in.: w uprawach kapusty głowiastej, kapusty pekińskiej, ogórka, pietruszki, cukinii, kabaczka, pomidora, kalafiora, brokułu, jarmużu.

Podczas tegorocznych targów TSW w Kielcach odwiedziliśmy wiodące firmy, które zajmują się ochroną roślin, aby zapytać o nowości i klasyczne rozwiązania biologiczne dla upraw polowych. Wśród wymienionych narzędzi zwalczania agrofagów pojawiły się nie tylko biopreparaty, ale także nowinki technologiczne. Łukasz Kutermach z Koppert podkreślał, że polski oddział firmy zintensyfikował swoje działania na rynku Agri bazując na wiedzy i doświadczeniu.

Trichoderma harzianum T-22 - czemu warto ją stosować?

W ciągu ostatnich kilku lat Koppert opracował szereg rozwiązań biologicznych dla upraw polowych i zgromadził bogate doświadczenie w takich krajach, jak: Holandia, Hiszpania, Włochy i Wielka Brytania. Biofungicyd o potwierdzonym naukowo działaniu – Trianum – powstał z połączenia dwóch szczepów Trichoderma harzianum T-22, o wyjątkowych właściwościach.

Jeden skutecznie ogranicza choroby, drugi zaś radzi sobie nawet w trudnych warunkach. Dzięki temu preparat działa wszechstronnie, wzmacniając rośliny i zwiększając ich zdolność do pobierania wody i składników odżywczych. Trichoderma wpływa także na dostępność składników mineralnych w glebie, przekształcając je w formy łatwo przyswajalne dla roślin. Co ważne, Trianum można stosować równolegle z tradycyjnymi środkami ochrony roślin, co czyni go produktem niezwykle uniwersalnym. Zdrowy system korzeniowy jest podstawą każdej uprawy.

Zawarta w Trianum Trichoderma szybko zasiedla korzenie rośliny, ograniczając przestrzeń i zasoby dostępne dla patogenów. Dzięki wydzielanym enzymom niszczy ściany komórkowe grzybów chorobotwórczych, skutecznie chroniąc rośliny przed chorobami odglebowymi, takimi jak: Pythium, Fusarium, Sclerotinia czy Rhizoctonia. Trianum dodatkowo stymuluje rozwój włośników, co zwiększa efektywność pobierania wody i składników mineralnych. Rośliny są lepiej odżywione i bardziej odporne na stresy środowiskowe.

Trianum dostępne jest w dwóch formach: proszku (Trianum-P) oraz granulatu (Trianum-G). Proszek sprawdza się w nawadnianiu, podlewaniu kropelkowym czy rozpylaniu. Jest szczególnie polecany do produkcji rozsady w tacach wielokomórkowych. Granulat natomiast można mieszać z podłożem lub aplikować bezpośrednio pod rośliny, co jest wygodne przy uprawach wielkopowierzchniowych.

Pożyteczne nicienie - jak zwalczać śmietki?

Coraz większym problemem producentów warzyw kapustnych i cebulowych staje się zwalczanie śmietki kapuścianej (Delia radicum) i śmietki cebulanki (D. antiqua). Zagrożeniem dla rośliny są larwy, które żerują w korzeniu głównym i szyjce korzeniowej, drążąc korytarze i zjadając tkankę roślinną. Skutecznym, a przy tym bezpiecznym rozwiązaniem problemu ze śmietką, staje się wykorzystanie pożytecznych nicieni entomopatogenicznych (EPN).

Potrzebują one do swojego rozwoju żywicieli, którymi są larwy śmietek. Produkty do ochrony zawierające EPN stosuje się podlewając rozsadę lub wykonując oprysk na całym polu. Nicienie po wprowadzeniu do gleby wnikają do wnętrza larwy śmietki, uwalniając enzymy osłabiające szkodnika, przez co szkodnik ginie. Są biologicznymi środkami zaradczymi, a więc są w pełni bezpieczne dla producenta i konsumenta.

Produkty szczególnie warte uwagi to: Capirel – zawierający gatunek Steinernema feltiae, Casea – zawierający gatunek Steinernema carpocapsae, Capyphor – zawierający gatunek Heterorhabditis bacteriophora. Pożyteczne nicienie stanowią także skuteczną biologiczną metodę zwalczania szerokiej gamy szkodników i owadów. Są naturalnymi wrogami larw chrząszczy, opuchlaków, gąsienic, wciornastków, komarnic i drutowców. Zespół Koppert Polska stale pracuje nad poszerzeniem oferty dla producentów upraw warzyw polowych.

Biologia od Agrosimex w walce z chorobami i szkodnikami

W ostatnich latach coraz większą popularność w ochronie warzyw przed chorobami i szkodnikami zdobywają produkty mikrobiologiczne, które stanowią innowacyjną alternatywę dla tradycyjnych pestycydów. Dzięki zastosowaniu mikroorganizmów możliwe jest skuteczne zwalczanie patogenów w sposób bardziej przyjazny dla środowiska i zdrowia konsumentów. Nowości w tej dziedzinie dostarczają rolnikom nowoczesnych narzędzi do skutecznej ochrony upraw warzyw, które zapewniają nie tylko wysoką efektywność, ale także pozwalają uzyskać zdrową i bezpieczną żywność wolną od pozostałości pestycydów.

Choroby warzyw - czy jest remedium?

Wśród nowości w ochronie warzyw na szczególną uwagę zasługuje mikrobiologiczny środek ochrony roślin – Biocontrol T34. Jest to preparat, który daje możliwość ochrony warzyw już od początku wegetacji roślin. Zawiera on pożyteczne grzyby Trichoderma asperellum T34, które skutecznie kolonizują środowisko glebowe, zabezpieczając system korzeniowy roślin uprawnych przed trudnymi do wyeliminowania chorobami odglebowymi powodowanymi przez Fusarium spp. i Pythium spp. (m.in. w uprawie cebuli, warzyw kapustnych, korzeniowych). Ponadto Biocontrol T34 zapewnia silniejszy wzrost roślin. Grzybnia zwiększa zasięg systemu korzeniowego, co przyczynia się do poprawy pobierania składników pokarmowych i wody.

Preparat należy stosować przed sadzeniem lub siewem roślin uprawnych w dawce 0,25 kg/ha, a następnie wymieszać płytko w profilu glebowym. Możliwa jest również jego aplikacja w trakcie sezonu wegetacyjnego poprzez opryskiwanie powierzchni warstwy gleby lub przez system nawadniający. W 2025 r. preparat Biocontrol T34 uzyskał rozszerzenie rejestracji, które pozwala na jego stosowanie w zwalczaniu rizoktoniozy w uprawie ziemniaka, marchwi, pasternaku, sałaty, pietruszki korzeniowej, brukwi i buraka pastewnego.

Coraz większe uznanie wśród rolników zyskuje mikrobiologiczny produkt nawozowy Pantoea Care. Preparat ten, dzięki swoim unikalnym właściwościom, został doceniony na rynku i otrzymał dwie prestiżowe nagrody: „Innowacyjny produkt ogrodniczy 2024” oraz nagrodę im. prof. Szczepana Aleksandra Pieniążka, przyznaną podczas targów TSW 2025. Pantoea Care zawiera wyjątkowe szczepy bakterii – Pantoea agglomerans B/00272 i Pantoea alli B/00276 – wyizolowane z polskich gleb przez naukowców z Instytutu Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach.

Bakterie te kolonizują powierzchnię liści, tworząc skuteczną barierę dla rozwoju patogenów roślinnych. Są one zdolne do syntezy metabolitów o działaniu antybiotycznym, takich jak fenazyna. Ponadto produkują enzymy, które rozkładają ściany komórkowe patogenów. Mikroorganizmy zawarte w preparacie pomagają w walce z czernią krzyżowych u kapust, zgnilizną twardzikową w uprawach sałaty, a także mączniakiem prawdziwym i alternariozą w warzywach korzeniowych. Produkt należy stosować w formie oprysku nalistnego w dawce 0,5 kg/ha, najlepiej zapobiegawczo, zaczynając od wczesnych faz rozwojowych roślin. W zależności od potrzeby, rekomendowana liczba zabiegów wynosi od 2 do 6 w ciągu sezonu. Regularne aplikacje wspomagają utrzymanie zdrowia roślin oraz zwiększają ich odporność na choroby.

Biocontrol T34 i Pantoea Care to nowoczesne rozwiązania wykorzystywane w ochronie warzyw, które przynoszą liczne korzyści dla roślin: poprawiają ich zdrowotność, odżywienie oraz wigor. Dodatkowo, produkty te przyczyniają się do zwiększenia trwałości pozbiorczej warzyw, co przekłada się na ich lepszą jakość. Kolejnym atutem jest brak okresu karencji i prewencji.

Rosnąca presja szkodników - jak sobie z nią radzić?

W nadchodzącym sezonie warzywniczym szczególną uwagę należy zwrócić na wybór produktów ochrony roślin, które pomogą w walce z rosnącą presją szkodników. W obliczu wycofywania substancji czynnych (np. spirotetramat) oraz ograniczonego dostępu do skutecznych środków chemicznych, kluczowe staje się monitorowanie stanu upraw. Korzystanie z tablic lepowych i innych narzędzi do odławiania szkodników, umożliwia wczesne wykrycie problemu i zastosowanie odpowiednich rozwiązań.

Rosnąca presja szkodników sprawia, że coraz częściej sięgamy po rozwiązania nie tylko chemiczne, ale także po środki biologiczne oraz preparaty wspierające tę ochronę. W przypadku zwalczania gąsienic (m.in. bielinkowatych, tantnisiowatych), szczególnie w uprawach warzyw kapustnych, niezastąpionym produktem jest biologiczny środek ochrony roślin – Delfin WG. Bakterie Bacillus thuringensis ssp. kurstaki szczep SA-11 wykazują toksyczne działanie wobec gąsienic, skutecznie je eliminując. Delfin WG stanowi doskonałą opcję uzupełniającą chemiczne metody ochrony, a jego szczególną zaletą jest bardzo krótki okres karencji – zaledwie jeden dzień. Dzięki temu może być stosowany w całym okresie wegetacyjnym, a szczególnie tuż przed zbiorem, zapewniając skuteczną ochronę przed szkodnikami przy zachowaniu bezpieczeństwa dla konsumentów.

Kolejnym biologicznym rozwiązaniem jest produkt Azatin EC – naturalny insektycyd pochodzenia roślinnego (wyciąg z nasion miodli indyjskiej, substancja czynna: azadyrachtyna A). Azatin EC jest bardzo skuteczny w zwalczaniu różnego rodzaju szkodników gryzących, ssących i minujących (m.in. mączliki, miniarki, wciornastki, mszyce, skośnik pomidorowy), zwłaszcza w uprawach szklarniowych.

Wśród produktów wspierających ochronę insektycydową warto sięgnąć po preparaty o działaniu fizycznym: olejek pomarańczowy oraz związki silikonowe. Olejek pomarańczowy zawarty w produkcie Limocide wykazuje działanie kontaktowe (fizyczne – wysuszające), co czyni go bardzo skutecznym środkiem w zwalczaniu szkodników o miękkiej budowie ciała, takich jak mszyce, mączliki, przędziorki czy wciornastki. Co ważne, Limocide jest bezpieczny dla organizmów pożytecznych, ma krótki okres karencji, co pozwala na jego stosowanie bezpośrednio przed zbiorami. Produkt ten nie generuje pozostałości, a jego wszechstronność sprawia, że pełni rolę insektycydu, fungicydu i adiuwanta – 3 w 1. Limocide może być także stosowany w połączeniu z większością konwencjonalnych środków fungicydowych i insektycydowych, co zwiększa efektywność ochrony roślin. Skutecznym rozwiązaniem są również związki silikonowe, które powodują fizyczne unieruchomienie owadów i roztoczy w miejscu ich bytowania na roślinach. Brak mobilności ogranicza im dostęp do żywności i możliwości skolonizowania nowych miejsc, co sprawia, że szkodniki giną, a dzięki temu zmniejsza się ich populacja. Next Pro to produkt, który zawiera związki silikonowe zapewniając wysoką skuteczność, działając na wiele gatunków szkodników (m.in. mszyce, przędziorki, wciornastki). Należy go stosować interwencyjnie, po pojawieniu się pierwszych szkodników lub objawów ich żerowania. Next Pro nie ma okresu karencji, nie generuje pozostałości, stanowi doskonałe narzędzie w strategii antyodpornościowej, a także może być stosowany solo lub w mieszaninie z insektycydami, zwiększając skuteczność chemicznych środków ochrony roślin.

Jednym z kluczowych obszarów, w którym można dokonać znaczących zmian, jest wykorzystanie energii odnawialnej. Gospodarstwa rolne mają ogromny potencjał, by stać się nie tylko producentami żywności, ale także ważnym ogniwem w generowaniu czystej energii. Biomasa, energia słoneczna i wiatrowa to trzy główne filary, które mogą zrewolucjonizować sposób zarządzania energią na wsi.

W niniejszym artykule przyjrzymy się, jak rolnicy mogą efektywnie wykorzystać te źródła energii, by obniżyć koszty produkcji, zwiększyć niezależność energetyczną oraz przyczynić się do ochrony środowiska. Od zagospodarowania odpadów roślinnych po instalację paneli fotowoltaicznych i turbin wiatrowych – przyszłość energii odnawialnej w rolnictwie rysuje się nie tylko jako konieczność, ale także jako szansa na rozwój i modernizację sektora.

Biomasa

Biomasa jest jednym z najstarszych i dosyć szeroko dostępnym źródłem energii, które można wykorzystać w rolnictwie. Składa się ona z materiałów organicznych takich jak resztki roślinne, obornik, słoma czy drewno. Wykorzystać biomasę można na wiele sposobów. Jednym z najbardziej opłacalnym jest wybudowanie biogazowni. Oczywiście jest to zalecane dla rolników, którzy hodują zwierzęta. Odpady organiczne w postaci obornika czy resztek roślinnych przetwarzane w biogazowniach, pozwalają na produkcję metanu. Ten gaz może być przetwarzany na energię elektryczną.

Kolejnym sposobem wykorzystania biomasy jest jej spalanie w specjalnych piecach. Można spalać słomę czy inne odpady roślinne ogrzewając budynki gospodarcze lub wodę. Jest to rozwiązanie przydatne szczególnie dla małych gospodarstw, które mają ograniczony dostęp do innych źródeł energii.

Energia słoneczna

Energia słoneczna najlepiej jest przetwarzana za pomocą paneli fotowoltaicznych. Panele mogą być zamontowane na dachach budynków gospodarczych, halach magazynowych lub na nieużytkach rolnych. Panele słoneczne mogą zasilać urządzenia elektryczne w gospodarstwie, takie jak dojarki, oświetlenie, chłodziarki mleka itp. Nadwyżki energii mogą być magazynowane w akumulatorach lub sprzedawane do sieci. Oczywiście najbardziej opłacalna jest auto konsumpcja wyprodukowanego prądu. Dlatego dla gospodarstw, które najczęściej zużywają duże ilości prądu, panele fotowoltaiczne są uzasadnione ekonomicznie.

Kolejnym sposobem wykorzystania energii słonecznej jest zainstalowanie kolektorów słonecznych, które podgrzewają wodę użytkową. To szczególnie przydatne w gospodarstwach hodowlanych, gdzie zapotrzebowanie na ciepłą wodę jest wysokie.  Jednym z nowych podejść do wykorzystania energii słonecznej kryje się pod pojęciem Agrofotowoltaika. Polega na montowaniu paneli słonecznych na polach uprawnych na odpowiedniej wysokości, by można było wykorzystać ziemię i ją uprawiać. To rozwiązanie jest szczególnie korzystne w regionach o dużym nasłonecznieniu.

Energia wiatrowa

Energia wiatrowa zyskuje popularność jako energia odnawialna, szczególnie w rejonach wietrznych. Turbiny wiatrowe mogą być zainstalowane na polach lub w pobliżu gospodarstw. Należy wziąć pod uwagę, że mogą generować spory hałas, więc zalecane jest stawianie dalej od zabudowań mieszkalnych. Istnieje możliwość połączenia działania turbin wiatrowych i np. paneli fotowoltaicznych w hybrydowe systemy. Wtedy takie połączenie umożliwia generowania energii elektrycznej nawet w przypadku braku jednego ze źródeł.

Wdrożenie energii odnawialnej do swojego gospodarstwa może przynieść liczne korzyści. Największa korzyść to oszczędności finansowe. Przy sporym wykorzystaniu energii elektrycznej w gospodarstwie można sporo zredukować koszty energii elektrycznej i cieplnej. Dzięki wykorzystaniu własnych źródeł energii, gospodarstwo może zmniejszyć niezależność energetyczną. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii sprzyja ochronie środowiska, a produkcja nadwyżek energii może dawać dodatkowe źródło dochodu.

Jednak wdrożenie energii odnawialnej w gospodarstwie wiąże się z dużymi kosztami inwestycyjnymi, co stanowi pewną barierę. Warto dokładnie przeanalizować opłacalność inwestycji, oraz należy wziąć pod uwagę, że na przestrzeni lat należy tym odpowiednio zarządzać. Mimo wszystko uważam, że energia odnawialna to przyszłość rolnictwa. Wykorzystanie biomasy, energii słonecznej i wiatrowej na gospodarstwach rolnych nie tylko przyczynia się do ochrony środowiska, ale także przynosi wymierne korzyści ekonomiczne. Dzięki innowacyjnym rozwiązaniom i wsparciu finansowemu, rolnicy mają szansę stać się aktywnymi uczestnikami transformacji energetycznej, budując bardziej zrównoważoną i odporną przyszłość dla swoich gospodarstw.

Program "Energia dla wsi" prowadzony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wnioski mogą składać rolnicy, spółdzielnie energetyczne oraz jej członkowie, a także powstające spółdzielnie energetyczne. Nabór potrwa do 19 grudnia 2025 roku lub do wyczerpania środków. Budżet oscyluje na poziomie 1 miliarda złotych.

Rodzaje inwestycji. Na co można otrzymać środki?

W ramach programu "Energia dla wsi" można otrzymać środki w formie dotacji lub pożyczki. Budowa elektrowni wodnych, instalacji wytwarzania energii z biogazu rolniczego w warunkach wysokosprawnej kogeneracji oraz magazynów energii to inwestycje, na które można otrzymać dotację. Z kolei w ramach wniosków o pożyczkę beneficjenci mogą starać się dodatkowo o środki na budowę instalacji wiatrowych oraz instalacji fotowoltaicznych.

Na co może sobie pozwolić rolnik?

Rolnik będzie mógł dofinansować instalacje fotowoltaiczne i instalacje wiatrowe o mocy powyżej 50 kW, jednak nie większej niż 1 MW. Środki można przeznaczyć też na elektrownie wodne i biogazownie rolnicze o mocy powyżej 10 kW, ale nie większej niż 1 MW. Istnieje również możliwość otrzymania dofinansowania na magazyn energii pod warunkiem zintegrowania ze źródłem realizowanym w ramach inwestycji.

Co mogą dofinansować spółdzielnie energetyczne?

Istniejące spółdzielnie energetyczne lub jej członkowie, a także powstające spółdzielnie energetyczne będą mogły natomiast dofinansować instalacje fotowoltaiczne, instalacje wiatrowe, elektrownie wodne i biogazownie o mocy powyżej 10 kW, jednak nie większej niż 10 MW. Środki również w tym przypadku mogą zostać przeznaczone na magazyn energii pod warunkiem zintegrowania ze źródłem realizowanym w ramach inwestycji.

Ile pieniędzy można otrzymać?

Dofinansowanie w formie pożyczki to maksymalnie 25 milionów złotych. W tym przypadku obejmuje ono 100% kosztów kwalifikowanych. Z kolei dofinansowanie w formie dotacji może wynieść maksymalnie 20 milionów złotych. Warto przy tym zaznaczyć, że dotacja budowy biogazowni i elektrowni wodnych pokryje do 45% kosztów kwalifikowanych. Średni przedsiębiorcy będą mogli liczyć na zwrot do 55%, a mikro i mali przedsiębiorcy do 65%.

Co z magazynami energii? W tym przypadku dotacje obejmują do 20% kosztów kwalifikowanych. Warto jednak pamiętać o pewnym "haczyku". Maksymalny procentowy udział kosztów kwalifikowanych magazynu energii w kosztach kwalifikowanych źródła energii to maksymalnie 50%. Co to oznacza? Krótko mówiąc, magazyn energii nie może kosztować więcej niż 50% wartości instalacji, która wytwarza energię.

Analizując niektóre założenia Europejskiego Zielonego Ładu, stwierdziłam, że na polskiej wsi wiele z tych praktyk stosowano kiedyś, ale zrezygnowano z nich wraz z postępem. Część specjalistów z branży oraz rolników uważa, że wdrożenie wszystkich założeń EZŁ doprowadzi do tego, że europejskie rolnictwo stanie się skansenem. Będzie to może korzystne z punktu widzenia ochrony środowiska, ale dla rolników oznacza spadek produkcji i małą konkurencyjność na światowych rynkach. Najbardziej niesprawiedliwe w tej sytuacji jest to, że w miejsce europejskiej produkcji napływać będą towary z innych części świata. To naturalnie bulwersuje rolników, którzy obawiają się o przyszłość swoją i swoich następców. Miejmy nadzieję, że dzięki rzeczowym dyskusjom uda się wypracować wspólnie korzystne rozwiązania.

Moja wieś Kobylniki, w gminie Rokietnica pod Poznaniem, liczy kilkanaście gospodarstw. Tak jak wiele podobnych miejscowości w latach 80. ubiegłego wieku w porównaniu z gospodarstwami z krajów z Europy Zachodniej odróżniała się słabym wyposażeniem w sprzęt rolniczy, gorszą dostępnością nawozów i środków ochrony roślin. Mimo tych trudności gospodarni rolnicy prowadzili udaną produkcję łącząc hodowlę zwierząt z uprawą roślin. Spośród zwierząt było to głównie bydło i trzoda chlewna oraz drób, ale to raczej na własne potrzeby, nie była to masowa produkcja. Przyjmowało się, że na każdą sztukę bydła gospodarstwo powinno mieć hektar pola, a w przypadku trzody liczono 5, 6 sztuk/ha. Krowy wypasano na łąkach. Mleko odstawiano do zlewni, która znajdowała się w sąsiedniej wsi. Dzięki takiej hodowli każdy rolnik dysponował obornikiem, którym regularnie zasilał gleby.

FOTO:

Na polach uprawiano różne rośliny, przede wszystkim zboża. Dawniej to było żyto, a wraz ze wzrostem stosowania nawozów mineralnych coraz częściej uprawiano pszenicę. Oprócz zbóż uprawiano też buraki cukrowe, z których liści przygotowywano kiszonki dla bydła. Sadzono ziemniaki, siano rzepak, groch i kukurydzę, ale tylko na kiszonkę, bo w tamtym czasie nie udawała się u nas uprawa na ziarno, ze względu na zbyt niską sumę temperatur aktywnych w sezonie wegetacyjnym. Zdarzały się też inne uprawy np. marchew jadalna czy anyż.

Warto podkreślić, że rolnicy w tamtym czasie stosowali zasady dobrej praktyki rolniczej, chociaż nikt tego tak nie nazywał i nie wymagał. Gospodarując na słabych, wielkopolskich glebach zaradni rolnicy mówili, że ziemi nie da się oszukać. Trzeba o nią odpowiednio zadbać, by utrzymać żyzność. Właściwy płodozmian, pozwalający ograniczyć rozwój patogenów, regularne nawożenie obornikiem czy wysiewanie poplonów to tylko niektóre z powszechnie stosowanych praktyk.

Nieuniknione zmiany na wsi

Początek lat 90. XX w. to czas gwałtownych przemian w naszym kraju, które dotknęły również rolnictwo. Część z nich była pozytywna, ale niestety nie wszystkie. Na przykład likwidacja zlewni mleka wpłynęła na zaprzestanie tej działalności. Zamknięcie cukrowni skutkowało rezygnacją z uprawy buraków cukrowych. Coraz częstsze susze przyczyniły się do ograniczenia upraw ziemniaków, marchwi i grochu. Rozwiązaniem byłoby nawadnianie, ale o stepowieniu Wielkopolski mówi się od lat. Niestety w rejonie tym nie ma naturalnych źródeł wody, jak rzeki czy jeziora. Na polach gdzieniegdzie są niewielkie stawki, ale woda w nich zbiera się tylko wiosną i to nie zawsze. Studnie głębinowe to też nie jest rozwiązanie dla każdego, bo w niektórych miejscach nie ma wody nawet na głębokości ponad 100 m.

FOTO:

Na znaczną zmianę wizerunku naszej wsi wpływ miała budowa trasy szybkiego ruchu, która odcięła niektórym rolnikom dostęp do pól. Kolejną przyczyną zmiany wizerunku naszej wsi jest podobnie jak w innych rejonach Polski masowe osiedlanie się ludzi z miasta na terenach wiejskich. W niektórych krajach np. we Francji są obszary rolnicze chronione przed nadmierną zabudową. Obserwując to, co dzieje się na obszarach wiejskich w pobliżu miast można odnieść wrażenie, że nie jest to do końca zaplanowane.

Taka sytuacja z jednej strony utrudnia pracę rolnikom, ale z drugiej strony warto spojrzeć jakie są zalety takiego sąsiedztwa. Myślę, że dla części rolników tak duża grupa konsumentów może być szansą na wydajną sprzedaż bezpośrednią.

Obecnie w Kobylnikach dominuje produkcja zbóż, ale powoli rodzą się nowe inicjatywy. Trzeba umieć dostrzec potencjał tych obszarów, a przede wszystkim umiejętności i doświadczenie mieszkańców, którzy chyba potrzebowali trochę czasu na odnalezienie się w nowej rzeczywistości. Moim zdaniem lokalne przygotowywanie takich wielkopolskich specjałów, jak np. szneki z glancem (drożdżówki z lukrem), pyr z gzikiem (ziemniaków z białym twarogiem), plendzów (placków ziemniaczanych) czy smażonego sera na pewno znalazłaby grono smakoszy. Nie jest to oczywiście działalność dla wszystkich. Uważam, że nadal w mojej rodzinnej wsi jest miejsce na profesjonalną produkcję rolną, ale sądzę, że część rolników ma szansę sprawdzić się w produkcji lokalnych specjałów, uatrakcyjniając nasz region i zyskując solidne źródło dochodów.

FOTO:

• Program długu wysokiego ryzyka, który zapewni pożyczki innowacyjnym przedsiębiorstwom w całym łańcuchu wartości w rolnictwie, pracującym na przykład nad nowymi technologiami, rozwojem płatności za usługi ekosystemowe lub zrównoważonymi technologiami w zakresie biopaliw i biomateriałów.
• Systemy gwarancyjne potencjalnie wykorzystujące Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) lub zasoby krajowe w ramach planów strategicznych wspólnej polityki rolnej
• Program private equity mający na celu wsparcie europejskich zarządzających funduszami, których celem są europejskie innowacyjne technologie i rozwiązania na rzecz przyszłości żywności (agritech, foodtech), oraz przyciągnięcie prywatnych inwestorów do tego sektora.
• Poszerzony zakres bezpośredniego udzielania pożyczek średnim i dużym partnerom, tak aby obejmował nie tylko spółdzielnie, ale także inne organizacje lub podmioty rolnicze, takie jak społeczności nawadniające, stowarzyszenia zajmujące się utrzymaniem zapór i wałów lub utrzymaniem lasów.
• Zwiększone wsparcie dla infrastruktury na obszarach wiejskich, takiej jak sieci drogowe, edukacja i gospodarka wodna w rolnictwie.

Grupa EBI obejmuje Europejski Bank Inwestycyjny oraz Europejski Fundusz Inwestycyjny.

– Technologie 4.0, które kreują rolnictwo 4.0, oparte są na przetwarzaniu i zbieraniu danych za pomocą takich narzędzi, jak Big Data i Internet Rzeczy (IoT). To we współpracy z układami, maszynami i czujnikami tworzy układy cyberfizyczne, które umożliwiają zbieranie i dwukierunkową wymianę danych oraz uzyskiwanie informacji, ułatwiających procesy decyzyjne w gospodarstwie, ale też zdobywamy nową wiedzę – mówił podczas warsztatów „Transformacja cyfrowa rolnictwa w Polsce” dr inż. Dawid Wojcieszak z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Jakie wyzwania stoją przed rolnikami?

Ta dziedzina rozwija się w ostatnich latach niezwykle intensywnie, jednak w polskich realiach, ze względu na pewne bariery, Rolnictwo 4.0 jest rozpatrywane nadal w kategoriach rozwiązań przyszłościowych.

– 70% gospodarstw rolnych w Polsce są to gospodarstwa małe, poniżej 10 ha. To bardzo istotna przeszkoda jeśli chodzi o cyfryzację rolnictwa, bowiem małe gospodarstwa, po pierwsze, nie potrafią udźwignąć kosztów związanych z cyfryzacją, ale też nie czują potrzeby wdrażania jej do swojej działalności. Kolejnym wyzwaniem jest starzenie się rolników, a co za tym idzie odpływ pracowników w rolnictwie, ze względu na postrzeganie zawodu rolnika jako mało atrakcyjnego – zwracała uwagę dr Justyna Jasiewicz z PwC Polska. Uważa jednak, razem z przedstawicielami Ministerstwa Cyfryzacji i Ministerstwa Rolnictwa, że cyfryzacja, jako jeden z czynników, może zwiększyć atrakcyjność zawodu rolnika dla młodych osób, czy też osób, które chciałyby pracować w nowych technologiach.

Z jakich rozwiązań korzystają rolnicy?

Z badań przeprowadzonych przez PcW wśród gospodarstw rolnych powyżej 100 ha, których dochód w 50% pochodzi z rolnictwa wynika, że 32% rolników posiada ciągnik z nawigacją satelitarną, 12% posiada kombajn z nawigacją satelitarną, 8% rolników korzysta z dronów, a tylko 5% posiada roboty polowe, udojowe, czy do zbierania owoców. A jak rozwiązania Rolnictwa 4.0 oceniają sami rolnicy na podstawie własnych doświadczeń?

– Stawiam przede wszystkim na system zarządzania gospodarstwem, który deleguje zadania wcześniej przeze mnie nadane. To co zaplanuję jest okresowo wykonywane w gospodarstwie. Zaletą tego systemu jest to, że wszystko mam wcześniej dokładnie przemyślane i zaplanowane. Nic nie dzieje się z dnia na dzień – mówił Piotr Kaliski, rolnik, twórca kanału na YT „rolnik szuka”. Z kolei Tomasz Bąbelek, rolnik z woj. wielkopolskiego, przygodę z cyfryzacją rozpoczął w 2012 roku od wprowadzenia systemu jazdy równoległej w ciągnikach oraz zakupu rozsiewacza z wagą, który pozwolił mu precyzyjnie aplikować nawozy.

– Inteligentnym rozwiązaniem w naszych kurnikach, największym upraszczającym pracę, jest stresowanie zdalne klimatem. Komputer, który kontroluje pogodę na zewnątrz, można zaplanować praktycznie na cały cykl produkcyjny – podkreślał rolnik.

Z jakich dotacji rolnicy będą mogli skorzystać?

A więc technologie nie dość, że usprawniają pracę rolników, to dzięki automatyzacji poprawiają też jej wydajność i obniżają koszty. Brzmi nieźle i zapewne wielu z Was przyszło teraz do głowy, aby któreś z powyższych rozwiązań wprowadzić także u siebie. Z jakich zatem dotacji rolnicy będą mogli skorzystać w najbliższym czasie i w co warto zainwestować?

– Rolnicy w najbliższym czasie mogą korzystać z dotacji na zakup maszyn i urządzeń w ramach KPO, które są skierowane stricte dla Rolnictwa 4.0. Drugim działaniem jest ochrona środowiska i klimatu, gdzie poza ścieżkami cyfryzacji, zakupem programów komputerowych oraz systemów do wspomagania decyzyjności rolników można kupić maszyny i urządzenia związane z racjonalnym zarządzaniem nawozami, uprawą bezorkową, czy sekwestracją węgla. Trzecim natomiast rozwiązaniem jest finansowanie w ramach Agromaxu – a mowa o dopłatach do odsetek i gwarancjach bankowych – wyjaśniał Sebastian Drążkiewicz, doradca z firmy Agraves.

A zatem wdrożenie Rolnictwa 4.0 to krok w stronę bardziej efektywnego, ekonomicznie opłacalnego i środowiskowo zrównoważonego rolnictwa.

Dominika Mulak

Coraz więcej elektrycznych maszyn i ciągników

Trend „elektryfikacji” maszyn sadowniczych jest doskonale widoczny w ostatnich latach. Przybywa elektrycznych platform i kombajnów do zbioru. Coraz więcej jest również prototypowych ciągników. Bądźmy uczciwi, elektryczne maszyny nie sprawdzą się wszędzie…

Być może się mylimy, ale myśląc o terenowym wózku widłowym, który pomoże nam przy logistyce zbiorów, potrzebujemy jak najdłuższej pracy i mocy. Nawet, jeśli zabraknie nam w nim paliwa, to pracownik, domownik lub my sami dostarczymy je w kanistrze i ponownie uruchomimy maszynę.

Elektryczny „widlak” w terenie?

Na targach Interpoma zaprezentowano elektryczny wózek terenowy e-sirio. To włoska konstrukcja. Mamy tu szerokie opony, które nie zrobią kolein, wysoki prześwit i napęd na 4 koła. Ponadto, praca w nim będzie wyjątkowo cicha. Zgodnie ze specyfikacją czas pracy wynosi do 8 godzin.

Problem w tym, że jeśli elektryczny wózek wyczerpie akumulator w terenie, to prądu „w wiaderku” już nie przyniesiemy… Jeśli nie dojedziemy do gospodarstwa, potrzebujemy albo agregatu, albo holowania. Tak czy inaczej musi minąć kilka godzin, żeby kontynuować pracę. Niemniej na targach Interpoma spotkaliśmy właśnie takie urządzenie. Napiszcie, co o nim sądzicie.

Podstawowe parametry techniczne:

• udźwig – 1500 kg
• maszt 3,20 m
• napęd hydrostatyczny
• moc – wersje wyposażenia od 10 do 40 kW
• gwarancja na 3000 ładowań
• czas ładowania – 3,5 godziny (od 20 do 100%)
• autonomia do 8 godzin pracy
• generuje dźwięki do 26 DB

Pielniki wracają do łask

Mechanicznymi sposobami odchwaszczania interesowali się przede wszystkim właściciele gospodarstw ekologicznych, ale w ostatnich latach ze względu na wycofywanie substancji czynnych z użycia oraz trend do produkcji żywności z ograniczonym użyciem pestycydów, także producenci konwencjonalni.

Na rynku zaczęły pojawiać się nowoczesne rozwiązania. Najnowocześniejsze z nich to autonomiczne roboty. Niektóre z nich zasilane są energią słoneczną. To co jeszcze do niedawna wydawało się kosmiczną technologią w ostatnich latach można już oglądać na polskich polach. W tym roku autonomicznego robota zaprezentowała polska firma Unia Group. Na pewno są to przyszłościowe pomysły, ale trzeba jeszcze sporo doświadczeń w polu żeby osiągnąć zadowalającą skuteczność pracy. Szersze zastosowanie w praktyce mają pielniki zawieszane na ciągniku, wyposażone w system kamer oraz prowadzenie za pomocą GPS, które pozwalają na precyzyjną pracę.

FOTO:

Jeszcze częściej na polach można spotkać prostsze pielniki, w których za precyzję prowadzenia odpowiada operator ciągnika. Czasem dodatkowo pomaga mu pracownik siedzący na specjalnym siedzisku na maszynie. Ma on możliwość korygowania kierunku pracy urządzenia. Jest to praktyczne rozwiązanie, ale trudno mówić o jakimś komforcie pracy. Traktorzysta ma do dyspozycji często klimatyzowaną kabinę, a na pielniku warunki pracy są dużo gorsze.

FOTO:

Niezależnie od systemów prowadzenia pielnika kluczowym elementem są narzędzia robocze. Wśród nich są znane od lat różne zęby i gęsiostopki, ale też tzw. gwiazdy pielące. Ten ostatni wynalazek wydaje się, że bardzo wpłynął na poprawę skuteczności pracy. Gwiazdy wykonane są z tworzywa sztucznego o różnych twardościach. Pozwalają na usuwanie chwastów blisko roślin uprawnych nie ryzykując ich uszkodzenia.

Sztuka mechanicznego odchwaszczania

Niestety skuteczność pielenia w dużym stopniu zależy od pogody, wilgotności gleby, a także regulacji maszyny. Ponadto chwasty nie mogą być przerośnięte. To powoduje, że często optymalny czas na pielenie jest bardzo krótki. Dysponując dużą powierzchnią upraw trzeba wszystko dobrze zaplanować. Wyniki obserwacji naukowców wskazują, że nasiona wielu gatunków chwastów do skiełkowania wymagają impulsu światła, dlatego wzruszając glebę po zmroku można ograniczyć zachwaszczenie. Stosując tę praktykę warto dysponować maszyną wyposażoną w precyzyjne prowadzenie. Plantatorzy, którzy używają na swoich polach pielników zwracają uwagę, że najważniejszy jest dobór odpowiednich elementów roboczych do danej uprawy i warunków glebowych, a także termin zabiegu. W uprawach prowadzonych z siewu nasion wprost do gruntu najbardziej newralgicznym momentem są wschody, bo wtedy rośliny uprawne są najbardziej narażone na konkurencję ze strony chwastów. Trzeba też wypraktykować kiedy niezbędny jest jeszcze przejazd, a kiedy można już zaniechać pielenia, bo rośliny są na tyle duże, że chwasty im nie zagrażają.

Do głównych zalet mechanicznego niszczenia chwastów należy ograniczenie zużycia pestycydów oraz wzruszanie powierzchni gleby. W sprzyjających warunkach po pracy pielnikiem na powerzchni pola powinna pozostać cienka warstwa luźnej gleby chroniąca głębsze jej warstwy przed nadmiernym parowaniem. Taka powierzchnia zapewnia też dostęp powietrza, niezbędny dla prawidłowe rozwoju systemu korzeniowego oraz co bardzo ważne ułatwia wsiąkanie wody po opadach deszczu czy nawadnianiu. Zaletą jest również możliwość dozowania nawozów lub np. preparatów mikrobiologicznych w bezpośrednie sąsiedztwo korzeni roślin. Podstawowymi wadami tego sposobu odchwaszczania jest wysoki koszt zakupu profesjonalnych maszyn oraz konieczność wykonania sporej liczby przejazdów roboczych, co wiąże się ze zużyciem paliwa i ugniataniem gleby. Sporą wadą jest także niewystarczająca skuteczność jeśli panują niesprzyjające warunki.

Wydaje się, że mechaniczne metody odchwaszczonia będą się dalej rozwijać, bo to mimo wszystko dobra alternatywa dla herbicydów. Nowoczesne technologie rolnictwa precyzyjnego dają wiele możliwości doskonalenia odchwaszczania mechanicznego. Aktualnie metody te są dedykowane do upraw prowadzonych w szerokich rzędach m.in.: kukurydza, ziemniak, burak cukrowy, soja, zioła oraz warzywa gruntowe. Przydały by się narzędzia do skutecznego odchwaszczania zbóż.

Aleksandra Andrzejewska

Zdjęcia: A. Andrzejewska i K. Szulc

Miedź ogranicza groźne choroby

Jeżeli chodzi o ogórki, do największych zagrożeń należy czarna zgnilizna owoców i mączniak rzekomy dyniowatych. System korzeniowy tych roślin mogą atakować fuzariozy i fytoftoroza, a na liściach występuje kanciasta plamistość liści ogórka. Natomiast plantatorzy papryki zmagają się m.in. z uwiądem roślin, powodowanym przez różnego rodzaju choroby odglebowe, fuzariozę lub fytoftorozę. Niestety problem ten ma tendencję do nawracania, nawet jeżeli na plantacji zostanie wykonana dezynfekcja gleby.

W takich sytuacjach można uzupełnić ochronę fungicydową, stosując nawóz z miedzią, którego zadaniem jest ograniczanie zarówno chorób grzybowych, jak i bakteryjnych. – W ostatnich latach w sprzedaży pojawiło się wiele produktów miedziowych. CUPERDEM zawiera organiczną miedź „systemiczną”, którą można stosować zarówno dolistnie, jak i poprzez fertygację. Wprowadziliśmy go na rynek ponad trzy lata temu i wiemy, że sprawdził się u wielu producentów. Wyróżnia się bardzo dobrą kompleksacją miedzi kwasem heptaglukonowym, dzięki czemu jest ona w 100% pobierana przez rośliny – mówi Krystian Kieszek z firmy Amagro. – Bardzo ważne jest regularne stosowanie tego produktu, a dawki są zależne od częstotliwości wykonywania zabiegów. CUPERDEM bardzo dobrze miesza się z fungicydami i z nawozami dolistnymi, więc może być używany łącznie z nimi.

W przypadku wystąpienia chorób lub w celu zabezpieczenia roślin przed potencjalnym zagrożeniem zalecane jest wykonanie aplikacji dolistnej. Stosuje się wówczas CUPERDEM w dawce 1,5-2 l/ha, na 800-1 000 l wody.

Drugą możliwością jest podawanie nawozu miedziowego poprzez fertygację. – Działając systematycznie, możemy stosować CUPERDEM w systemach nawodnieniowych przez cały okres produkcji. Dawka wynosi 2-3 l na 1 000 l stukrotnie stężonej pożywki, wlewanej do zbiornika B – rekomenduje Radosław Łaźny, doradca agronomiczny. – Dzięki temu miedź cały czas krąży w systemach nawodnieniowych, obmywa system korzeniowy i długofalowo zabezpiecza rośliny.

Przeciwwskazaniem do aplikowania produktu z miedzią poprzez system nawadniający jest wcześniejsze zaszczepienie gleby pożytecznymi bakteriami lub grzybami. Działanie miedzi ogranicza rozwój tych organizmów, a nawet może doprowadzić do ich wyniszczenia.

Sposób na jakość warzyw

Ważnym składnikiem w uprawie warzyw, m.in. ogórka, papryki i pomidorów, jest również krzem. Wpływa on pozytywnie na pobieranie składników pokarmowych przez rośliny, a także zwiększa ich tolerancję na stresy – niskie temperatury, upały, suszę, wiatr czy zasolenie. Ponadto krzem znacząco poprawia parametry jakościowe plonów i wydłuża ich trwałość pozbiorczą. – W ofercie Amagro plantatorzy warzyw znajdą biostymulator ECKOSIL, który zawiera kwas ortokrzemowy, czyli najlepiej przyswajaną przez rośliny formę krzemu – wskazuje Krystian Kieszek.

Kolejną właściwością produktu krzemowego jest zwiększanie tolerancji roślin i utrudnianie żerowania szkodników, takich jak przędziorki, wciornastki lub owady, które mają aparat ssąco-kłujący, czyli np. mszyc. – Krzem wysyca tkanki, sprawia, że są sztywniejsze. Po zastosowaniu ECKOSIL-u tkanka liściowa staje się nieprzyjazna dla szkodników – wyjaśnia doradca. Ma to duże znaczenie także w kontekście ochrony przed patogenami chorobotwórczymi, ponieważ mszyce i wciornastki są wektorami m.in. chorób wirusowych.

Aby osiągnąć korzystne efekty, należy regularnie aplikować ECKOSIL przez cały okres wzrostu i rozwoju roślin, np. jako dodatek do każdego zabiegu. Optymalne działanie ma częste stosowanie mniejszych dawek, czyli 100-300 ml/ha w zabiegu dolistnym. Jeżeli aplikacja jest wykonywana rzadziej, można zwiększyć dawkę do 0,5 l/ha.

Wyróżnikiem biostymulatora ECKOSIL jest niskie pH, dzięki czemu jest on bardzo dobrze mieszalny zarówno z fungicydami, jak i z produktami wapniowymi. W portfolio Amagro dostępny jest nawóz wapniowy CA SPRINT, który zawiera wapń skompleksowany kwasem lignosulfonowym. To sprawia, że nawóz jest bardzo szybko przyswajany przez rośliny. CA SPRINT można aplikować poprzez fertygację (10 l/ha), jak również przez zabiegi dolistne (5 l/ha). W zależności od profilu produkcji oraz potrzeb uprawianych roślin takie nawożenie należy powtarzać co 7-14 dni.

Informacja prasowa

Maciej Czajkowski (M.Cz.): Przede wszystkim jestem rolnikiem, który życie do tej pory poświęcił tylko i wyłącznie szeroko pojętemu rolnictwu. Od młodzieńczych lat moim „konikiem” był warsztat i majsterkowanie przy maszynach. Zdarzało się, że zakupiona przez nas do gospodarstwa nowa maszyna od razu trafiała na warsztat na poprawki lub usprawnienia. Pamiętam jak z moim tatą Piotrem Czajkowskim jeździłem do Niemiec do fabryki Grimme, czy też do Francji do Duro France oraz naszej polskiej Unii Grudziądz, żeby zawsze coś w tych maszynach zmienić, poprawić, udoskonalić.

Przez te wszystkie lata mimo wzlotów i upadków (niestety brakuje stabilności, a w ostatnich czasach coraz trudniej planować) dorobiliśmy się 750 ha, na których uprawiamy rzepak ozimy, kukurydzę, pszenicę, buraka cukrowego oraz fasolę. U brata Tomasza Czajkowskiego uprawiane są: cebula, burak ćwikłowy, seler, cykoria, pszenica, burak cukrowy oraz kukurydza.

FOTO:

Dlaczego zdecydowaliście się na produkcję własnych agregatów do uprawy pasowej?

M.Cz.: Nie wiem, czy można powiedzieć, że się zdecydowaliśmy. Był to bardziej przypadek. Historia jest taka, że największy areał jakim dysponowaliśmy (wliczając wszystkie dzierżawy) wynosił kiedyś 1800 ha. Można sobie jedynie wyobrazić ile pracy wymagało okiełznanie takiego obszaru. Czasu brakowało na wszystko, można powiedzieć, że nocowaliśmy na polu; pamiętam, że w latach 2004–2006 byłem odpowiedzialny za orkę. Osobiście przeszedłem wszystkie stanowiska pracy w gospodarstwie, od pola przez warsztat, aż po biuro i widziałem, ile jest na każdym kroku do zrobienia, ile problemów do rozwiązania, a na samym końcu, ile jest jeszcze pozostałych zabiegów: nawożenie, siew i niekiedy modlitwa o równomierne wschody.

Przyszedł moment, że „zapaliła mi się lampka” i pojawiło się pytanie, czy nie da się tego zrobić inaczej spełniając wszystkie niezbędne warunki do prawidłowego wzrostu roślin. Na naszej drodze pojawił się Francuz – Tibo Perier z gospodarstwa Nad Baryczą, który stosował uprawę strip-till czyli uprawę pasową. Od słowa do słowa – tak zaczęła się nasza historia z tym typem uprawy – ale niestety agregat Tibo nie był uniwersalny i miał pewne wady. Od 2007 do 2013 roku testowałem wszystko z zakresu strip-till, ale odpowiedniego agregatu nie znalazłem. W 2013 r. „podpuścił mnie” brat wypowiadając do mnie słowa: Macieju, ty sobie nie zbudujesz takiego agregatu…”

Najpierw była jedna maszyna na własne potrzeby, później druga, i tak to się zaczęło. Dzisiaj mamy sprzedanych ponad 200 maszyn na terenie Polski i poza granicami kraju. Rozwijamy się, z naciskiem na maszyny coraz bardziej niezawodne i doskonałe, mocno wspomagane systemem satelitarnym do zmiennej aplikacji nawozów i nasion, uwzględniającym zmienność jaka jest na polu.

Co to jest uprawa pasowa, jakie są jej zalety w porównaniu z tradycyjną uprawą?

M.Cz.: Jest to technologia, która polega na uprawie gleby wyłącznie w rzędzie siewu. Jest to bezpieczna uprawa, ponieważ gleba jest spulchniona i napowietrzona. Stosując strip-till mamy korzyści z siewu bezpośredniego, czyli ochronę gleby przed erozją wietrzną i wodną. Jeśli chodzi o ekonomię, to uprawa pasowa daje zdecydowane ograniczenie kosztów a i organizacja pracy jest dużo prostsza. Podczas uprawy i siewu mamy najlepsze wykorzystanie nawozów, ponieważ zastosowane jest zlokalizowane pionowe nawożenie gleby.

FOTO:

Jak uprawa pasowa wpływa na kondycję gleby?

M.Cz.: Jeździmy po całej Europie promując uprawę pasową i wszyscy rolnicy uprawiający standardowo rośliny, czy warzywa mają ten sam problem: zniszczona struktura gleby, zalegająca podeszwa płużna lub podeszwa wielobelkowa, nieuregulowane stosunki wodno-powietrzne, gleba jest niszczona przez nadmiar uprawy i sprzętu, który się po niej porusza. Wielu rolników chcąc uzyskać strukturę gruzełkowatą psuje swoją glebę nieprzemyślanymi zabiegami za pomocą maszyn – a tak naprawdę powinno się to robić w zgodzie z naturą, przy jak najmniejszej ingerencji. Tutaj zawsze powtarzam, że wjeżdżamy z siewem „jak pole zaprosi”, a nie jak termin tego wymaga.

Na przykład polecam uprawę pasową cebuli, którą metodą prób i błędów dopracował do perfekcji amerykański farmer. Problemy miał podobne jak wszyscy: erozja wietrzna, erozja wodna, skorupa i wszystkie jej następstwa. Z pełną świadomością polecam ten film (można włączyć tłumaczenie na polski): https://www.youtube.com/watch?v=aH81nkUUnso

Jakie techniki nawadniania są najbardziej efektywne w przypadku uprawy pasowej warzyw?

M.Cz.: Takie, które nie zrobią skorupy, nie popsują struktury gleby i nie wycisną powietrza z gleby. Nawadnianie to temat na inny artykuł, chętnie podzielę się swoim doświadczeniem: posiadam deszczownie szpulowe gdzie na armatce zastosowana jest dysza 42–46 mm i wydajność wody od 180–210 m³/godz. a zasięg do 152 metrów szerokości. Tutaj można wstawić wielki uśmiech, ale my tak podlewamy chyba jako jedyni w Polsce.

Podkreślę tylko, że jeśli nie patrzy się przede wszystkim na glebę, i nie myśli o tym, że czasem nawadnianie negatywnie wpływa na jej strukturę, nie można się spodziewać, że nawadnianie pól przyniesie zamierzone skutki.

Czy w uprawie pasowej stosuje się jakieś specjalne techniki ochrony roślin?

M.Cz.: W naszym gospodarstwie stosujemy standardową dostępną ochronę herbicydową i fungicydową. Nie stosujemy środków zawierających glifosat (jeśli się zdarzy, to tylko w sporadycznych przypadkach), nie używamy więcej środków, niż inne gospodarstwa – można powiedzieć, że czasem stosujemy ich mniej, bo mamy naturalną ochronę w postaci mulczu i dużo mniejsze zachwaszczenie wtórne niż wtedy, gdy gleba jest odkryta. Na przykładzie truskawek można powiedzieć, że gdy się je mulczuje słomą lub agrowłókniną to chwastów jest dużo mniej.

FOTO:

Czy uprawę pasową można stosować do wszystkich gatunków warzyw?

M.Cz.: Nie wiem, bo wszystkich warzyw nigdy nie uprawiałem, ale jeśli chodzi o cebulę, marchew, kapustę, seler, brokuł, kalafior, cykorię, pasternak, pietruszkę – jak najbardziej. Mam doświadczenie w tych gatunkach warzyw i budowałem do ich uprawy maszyny, które służą do dziś.

FOTO:

Z jakimi największymi wyzwaniami trzeba się zmierzyć przy uprawie pasowej warzyw?

M.Cz.: Największym wyzwaniem, i to nie tylko w warzywach, jest rolnik i jego podejście. Stare przyzwyczajenia, zmiana sposobu myślenia i przede wszystkim chęć wprowadzenia zmian. Wyzwaniem jest też brak doradztwa, które w uprawie warzyw w systemie pasowym bezorkowym lub uproszczonym nie istnieje. Jednak coraz więcej osób widzi negatywne skutki zniszczonej struktury gleby i myśli o zmianach, tylko nie wie od czego zacząć.

Mam zaprzyjaźnione gospodarstwo, w którym nasza maszyna uprawia pod brokuł 150 ha gruntów. Rolnik jest bardzo zadowolony ze zmian wprowadzonych w swoim gospodarstwie, ponieważ rozsada dobrze się przyjmuje, wzrost jest równomierny i plon wyrównany. Jako prekursor tej uprawy jestem otwarty na każdą współpracę z rolnikami uprawiającymi warzywa, jeżeli to pozytywnie wpłynie na zmianę mentalności uprawy w Polsce. Można zrobić wszystko, tylko trzeba mieć z kim i dla kogo.

Rozmawiał

Radosław Minkowski

W spotkaniu uczestniczą specjaliści z branży Agro, naukowcy, dziennikarze prasy branżowej oraz rolnicy. W dniach 12 – 14 luty 2024 r. odbyła się już XIX edycja tejże konferencji. Partnerami wydarzenia były firmy Claas Polska i AgroAs. Podczas konferencji wygłoszono około 50 prelekcji, a wysłuchało ich około 100 osób.

W poprzednich edycjach konferencji motywem przewodnim było Rolnictwo Precyzyjne. Z biegiem czasu w nazwie konferencji pojawił się termin Rolnictwo 4.0. W tytule tegorocznej edycji konferencji użyto sformułowania „rolnictwo cyfrowe” z racji tego, że wiele referatów dotyczyło rozwiązań cyfrowych stosowanych w rolnictwie. Jakie to rozwiązania? Piszemy o nich poniżej.

Już nie precyzyjne, a cyfrowe rolnictwo – mająca prawie 20 - letnią tradycję konferencja w Kamieniu Śląskim zmieniła nazwę. Jest to podyktowane duchem czasu jaki również dotyka sektor rolny

FOTO:

Przemysłowe technologie w rolnictwie

Rolnictwo 4.0, którego wyróżnikiem jest automatyzacja, robotyzacja i cyfryzacja jest koncepcją czerpiącą w dużej mierze z Przemysłu 4.0. Rozwiązania techniczne i technologie, które znalazły zastosowanie w przemyśle, trafiają także do rolnictwa. Najbardziej charakterystyczną przemysłową technologią jaka znajduje coraz szersze zastosowanie w rolnictwie jest Internet Rzeczy, czyli inaczej mówiąc wielka sieć, do której podłączone są  urządzenia pomiarowe, maszyny, komputery i smartfony. Internet Rzeczy umożliwia transfer danych z czujników, maszyn i instalacji do użytkownika, który dzięki temu uzyskuje bezpośrednie dane na temat przebiegu procesów produkcji. Jednocześnie za pomocą Internetu Rzeczy użytkownik może sterować zdalnie procesami produkcyjnymi. Dla rolników Internet Rzeczy to możliwość zbierania danych dotyczących tego co się dzieje na polu, w budynku inwentarskim, szklarni, magazynie itp. Zarazem poprzez Internet Rzeczy rolnicy mogą sterować pracą urządzeń w szklarni czy systemem nawadniania.

Zastosowanie w przemyśle znajdują systemy umożliwiające zdalny monitoring stanu technicznego maszyn z jednoczesną możliwością przewidywania awarii. Systemy te bazują na technologii Internetu Rzeczy. Takie rozwiązania wdrażają producenci ciągników i maszyn rolniczych.

Automatyka sterowania maszynami, transfer danych i robotyzacja to jedne z zagadnień poruszanych podczas konferencji

FOTO:

Technologią, która w ostatnich czasach nabrała dynamicznego tempa rozwoju jest Sztuczna Inteligencja (SI). Algorytmy SI mają zastosowanie w wielu sektorach gospodarki, w tym również w przemyśle. Sztuczna Inteligencja okazuje się również przydatna w rolnictwie m. in. do analizy dużych ilości danych pozyskanych z urządzeń pomiarowych. Algorytmy SI znajdują zastosowanie jako wirtualni asystenci wspomagający operatorów ciągników i samobieżnych maszyn. Sztuczna Inteligencja ma zastosowanie w systemach wizyjnych stosowanych w urządzeniach do sortowania owoców i warzyw, identyfikacji zachowań zwierząt wskazujących stany chorobowe lub pogorszenie kondycji jak również w opryskiwaczach do rozpoznawania chwastów.

Informacje z gleby i z kosmosu

Paliwem przemysłu XXI w. są dane. To samo dotyczy nowoczesnego rolnictwa. Producentów rolnych prowadzących produkcję roślinną interesować będzie kondycja roślin, warunki pogodowe panujące nad plantacją oraz właściwości gleby. Dane dotyczące rozwoju roślin pozyskiwać można za pomocą satelitów oraz dronów. Źródłem danych dotyczących właściwości gleby mogą być skanery glebowe. Dotychczas stosowano skanery wykorzystujące przewodność elektryczną gleby. Całkiem niedawno pojawiła się nowa gama skanerów wykorzystujących różnego rodzaju promieniowanie. O tych rozwiązaniach napiszemy w oddzielnej publikacji.

Podczas spotkania w Kamieniu Śląskim dużo uwagi poświęcono metodom badania gleby

FOTO:

Autonomiczne roboty w rolnictwie

Nowym trendem w produkcji rolnej są autonomiczne roboty rolnicze. Większość z opracowanych konstrukcji to roboty usuwające chwasty. Najczęściej w robotach tych stosowane są mechaniczne elementy robocze sterowane za pomocą systemów wizyjnych z algorytmami sztucznej inteligencji.

Nowym trendem są roboty, które do usuwania chwastów wykorzystują laser. Podobnie jak w przypadku zwalczania chwastów elementami mechanicznymi zastosowanie mają systemy wizyjne rozpoznające chwasty.

Konferencja na miarę naszych czasów

Podczas tegorocznej, dziewiętnastej już edycji międzynarodowej konferencji w Kamieniu Śląskim przedstawiono szereg rozwiązań technicznych i technologii, które wprowadzają obecne rolnictwo na wyższy cywilizacyjnie poziom. Na konferencji rozmawiano również o kluczowych wyzwaniach i barierach stojących przed polskim i europejskim rolnictwem. Jak się okazuje w sprostaniu części wyzwań pomocne okazać się mogą rozwiązania Rolnictwa 4.0.

dr inż. Jacek Skudlarski

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

W metodzie obliczeniowej przy ustalaniu dawki nawozów naturalnych uwzględnia się nawożenie mineralne, jednak biorąc pod uwagę tylko nawożenie azotowe. Jeżeli ilości fosforu i potasu wniesione w nawozie naturalnym z wyliczoną dawką azotu są niewystarczające, wówczas należy je uzupełnić nawozami mineralnymi. W przypadku zawartości wyższych, dawkę nawozu pozostawia się bez korekty. Metoda ta jest stosowana zarówno dla nawozów stałych, jak i płynnych.

Optymalna dawka gnojowicy powinna dostarczać 50% zapotrzebowania roślin na azot. W przypadku gospodarstw z nadwyżką tego nawozu można wraz z nim zastosować do 75% planowanej dawki azotu. Nawóz ten jednorazowo można stosować w dawce do 20 m³/ha i nie więcej niż 40 m/ha rocznie, gdyż tak duże dawki gnojowicy wpływają negatywnie na jakość roślin uprawnych i prowadzą do zanieczyszczenia wód gruntowych.

Dawka gnojowicy wyliczana jest na podstawie zawartości azotu. Niekiedy potasu, biorąc pod uwagę równoważniki nawozowe, określające działanie składnika pokarmowego zawartego w gnojowicy w porównaniu z powszechnie znanymi i stosowanymi nawozami mineralnymi. Równoważniki te dla azotu wynoszą 30 – 70, dla fosforu 100, a dla potasu 50 – 90. Zależą one od jakości gleby, a także uprawianej rośliny i terminu aplikacji. Są one tym wyższe, im:

• gleba jest cięższa
• czas pomiędzy aplikacją gnojowicy, a siewem lub sadzeniem roślin jest krótszy
• dłuższy jest okres wegetacji rośliny uprawnej.

Dla przykładu jeżeli równoważnik nawozowy dla azotu wynosi 60 to oznacza, że 100 kg azotu wniesionego w gnojowicy da analogiczny efekt nawozowy jak 60 kg azotu zastosowanego w nawozach mineralnych. Dawkę gnojowicy oblicza się według poniższego wzoru:

D = (a·b)/(c·r)

gdzie:

D – dawka gnojowicy (t·ha^-1);

a – planowana dawka azotu pod roślinę uprawną w nawozach mineralnych (kg·ha^-1);

b – planowany stopień pokrycia ilości azotu nawozów mineralnych azotem gnojowicy (%);

c – ilość azotu w gnojowicy (kg·t^-1);

r – równoważnik nawozowy dla azotu gnojowicy. W obliczeniach gęstość gnojowicy przyjmuje się jako 1 t·m^-3 i dlatego dawki w tonach równe są dawkom w m³.

Rośliny okopowe powinny być uprawiane w pierwszym roku po zastosowaniu nawozów naturalnych, gdyż największe zapotrzebowanie tej grupy roślin na składniki pokarmowe pokrywa się z okresem intensywnego rozkładu zawartej w nawozach substancji organicznej.

Obornik można stosować jesienią pod buraki cukrowe i pastewne oraz ziemniaki odmian wczesnych, które przeznaczone są na konsumpcję lub sadzeniaki.

Stosowanie obornika pod te rośliny w okresie wiosennym może przyczynić się do wydłużenia okresu wegetacyjnego, a także obniżenia wartości technologicznej uzyskanych płodów.

Gnojowicę z kolei można dodatkowo aplikować międzyrzędowo na rosnące rośliny.

Młode rośliny reagują intensywniej na działanie kwasów humusowych w porównaniu do roślin starszych, dlatego też ich stosowanie na organizmy młode jest znacznie korzystniejsze niż w przypadku roślin starszych. Stosowanie dolistne kwasów humusowych charakteryzuje się większą efektywnością w porównaniu do ich aplikacji doglebowej. Kwasy humusowe działają na rośliny w sposób bezpośredni i pośredni.

Bezpośredni wpływ kwasów humusowych na rośliny wiąże się ze zmianami w ich metabolizmie. Stymulują one siłę kiełkowania nasion oraz korzystnie wpływają na ich żywotność, a także na rozwój siewek. Stanowią stymulatory wzrostu korzeni, przyczyniając się do lepszego zaopatrzenia roślin w wodę i składniki mineralne. Oddziałują na błony komórkowe, co wpływa na wzrost ich przepuszczalności, skutkując usprawnieniem transportu związków mineralnych do miejsc aktywnych metabolicznie.

Po ich przedostaniu się do komórek roślinnych następuje wzrost intensywności oddychania komórkowego, a także wzmożenie podziałów komórkowych. Kwasy humusowe wpływają również korzystnie na tworzenie chlorofilu, poprawiając efektywność procesu fotosyntezy oraz aktywują wiele procesów biochemicznych, przyczyniając się do wzmożenia syntezy niektórych enzymów, a w konsekwencji tego zwiększenia zawartości białek nośnikowych i strukturalnych w liściach.

Wpływają także na gospodarkę hormonalną oraz oddziałują na reakcje obronne roślin na stresy biotyczne i abiotyczne, między innymi stres suszy czy niskiej temperatury.

Pośrednie działanie na rośliny polega na ich wpływie na polepszenie warunków glebowych, między innymi poprzez poprawę struktury gleby, przyczyniając się do tworzenia struktury gruzełkowatej. Związki te poprawiają również właściwości sorpcyjne gleby, miedzy innymi w efekcie tworzenia kompleksów organiczno-mineralnych.

Dzięki ciemnemu zabarwieniu kwasy humusowe korzystnie wpływają na parametry cieplne gleby. Mają zdolność do utrzymania określonego pH gleby oraz zwiększenia dostępności składników pokarmowych. Zwiększają między innymi przyswajalność fosforu, magnezu, żelaza i cynku dla roślin.

Dzięki wysokiej pojemności wodnej wpływają na polepszenie stosunków wodnych, co w konsekwencji również zwiększa efektywność pobierania składników pokarmowych przez rośliny. Zapobiegają także stratom wody, które wynikają z procesów erozji, bądź też spływów powierzchniowych. Kwasy humusowe poprawiają właściwości mikrobiologiczne gleby, w efekcie stymulacji wzrostu i namnażania mikroorganizmów, co może między innymi przyspieszać rozkład substancji zanieczyszczających glebę.

Pomoc udzielana jest w ramach „Inwestycji na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu” i pochodzi z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.

O wsparcie na realizację przedsięwzięć służących wdrożenia rozwiązań w zakresie rolnictwa 4.0 z KPOiZO mogą się starać pełnoletnie osoby fizyczne, które mają nadany przez ARiMR numer identyfikacyjny, a oprócz tego jako rolnicy są ubezpieczone w KRUS-ie albo przyznano im płatności bezpośrednie (w 2023 lub 2022 roku), albo są posiadaczami bydła, wielbłądowatych, jeleniowatych, owiec, kóz, świń lub koniowatych.

Pomoc udzielona jednemu beneficjentowi nie może przekroczyć 200 tys. zł. Refundacji podlega standardowo do 65 proc. kosztów kwalifikowanych. Natomiast w przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1982 roku lub rolników zajmujących się certyfikowaną produkcją ekologiczną zwrot obejmuje do 80 proc. kosztów. Starającemu się o wsparcie przysługuje również prawo ubiegania się o zaliczkę.

Dofinansowaniem mogą zostać objęte przedsięwzięcia polegające na wdrożeniu systemów teleinformatycznych i rozwiązań cyfrowych do obsługi procesów produkcji czy też wprowadzania do obrotu artykułów rolno-spożywczych. Pomoc przysługuje zatem, gdy przedmiotem inwestycji jest nabycie i instalacja maszyn, sprzętu oraz oprogramowania komputerowego. Wsparcie dotyczy zakupu np. systemów zarządzania gospodarstwem, dronów rozpoznawczych i wykonawczych służących do prowadzenia działalności rolniczej, specjalistycznych robotów czy sensorów. Refundacja dotyczy również tzw. kosztów ogólnych.

Wnioski Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyjmuje wyłącznie za pośrednictwem swojej Platformy Usług Elektronicznych od 15 listopada do 15 grudnia 2023 r. Nabór może zostać skrócony, w przypadku gdy zapotrzebowanie wynikające ze złożonych wniosków wyniesie 150 proc. dostępnego limitu.

Źródło: ARiMR

– Dzięki praktykom regeneracyjnym – takim jak uprawa bezpłużna, zagospodarowywanie resztek pożniwnych w glebie, czy uprawa roślin okrywowych – rolnicy mogą odegrać kluczową rolę w działaniach łagodzących klimat oraz wpłynąć na wprowadzenie niezbędnych zmian. Rolnicy powinni być nagradzani za swoją pracę na rzecz klimatu i AgreenaCarbon na to pozwala – mówi Niels Vittrup, dyrektor handlowy Agreena.

Warunki do uprawy gleby w Polsce raczej nie rozpieszczają rolników. Dominacja gleb piaszczystych, powtarzające się susze w całym okresie wegetacyjnym oraz wciąż rozdrobniona struktura własnościowa to bariery, z którymi borykają się rolnicy szukający sposobów na poprawę kondycji ich gospodarstw. Mimo to polscy rolnicy udowodnili, że chętnie przyjmują rozwiązania oferowane przez rynki emisji dwutlenku węgla.

– Cieszymy się z każdego hektara zakontraktowanego w naszym programie. Jeszcze bardziej cieszy nas fakt, że współpracujący z nami rolnicy reprezentują indywidualne podejście do gleby, wypracowane na bazie własnych doświadczeń i prób – mówi Sebastian Balcerak, market lead Agreena w Polsce.

Od teraz rolnicy w Polsce mogą aplikować na drugi cykl zbiorów objętych certyfikacją węglową, co pozwoli im dalej budować swój portfel certyfikatów. Portfel ten jest co roku wypełniany zyskami ze sprzedaży uprawnień na dobrowolnym rynku emisji (VCM – voluntary carbon market). W ciągu dwóch lat Agreena wypłaciła europejskim rolnikom działającym w ramach jej programu ponad 6 mln Euro.

W Polsce najczęściej zgłaszanymi do certyfikacji uprawami były zboża, kukurydza i rośliny oleiste. Średnia wielkość upraw w gospodarstwach zbożowych zgłoszonych do programu węglowego znacznie przekraczała powierzchnię średniego polskiego gospodarstwa rolnego, co może po prostu oznaczać, że większe gospodarstwa szybciej dostrzegają korzyści płynące ze zredukowanej orki.

– Śladem większych gospodarstw pójdą kolejne, gdy społeczności rolnicze przekonają się o skuteczności praktyk regeneracyjnych – mówi Balcerak.

Pieniądze uzyskane przez rolników ze sprzedaży certyfikatów węglowych stanowią zauważalny dochód, z którego mogą sfinansować inwestycje związane z wdrożeniem praktyk rolnictwa regeneracyjnego. To także wynagrodzenie za ich wkład w ochronę klimatu – niejako odwrotność opłat za emisje CO2, jakie ponoszą duże firmy.

– Moim celem jest dbanie o glebę, tak aby w zamian gleba zaopiekowała się nami. To długi proces, ale dający efekty. Wszystko wymaga czasu, także osiągnięcie równowagi gleby.

W moim regionie okres wegetacyjny jest krótki, więc tym bardziej potrzebuję wsparcia ze strony gleby. Dobry start w życiu ułatwia dalszy rozwój, i to samo dotyczy wysiewu roślin.

W dzisiejszych czasach musimy pogodzić niedobór czasu i siły roboczej z wydajnością, dlatego musiałem nauczyć się uprawiać szybciej, taniej i delikatniej – mówi Jonathan Humphrey, rolnik z Parkoszewa (woj. warmińsko-mazurskie).

Wpływ biologicznej sekwestracji węgla wykracza poza łagodzenie zmian klimatycznych

i pomaga naprawić inne systemy. Gleba bogata w materię próchniczą lepiej magazynuje wodę, jest bardziej odporna na susze oraz na procesy erozji. Ma też lepsze właściwości chłonne w przypadku deszczy nawalnych – zatem lepiej chroni uprawy w warunkach ekstremalnych warunków pogodowych, z którymi rolnicy borykają się coraz częściej.

Agreena będzie nadal wspierać zieloną transformację w rolnictwie, a wraz z otwarciem nowego sezonu programu węglowego otwierają się drzwi dla kolejnej grupy polskich rolników, którzy zechcą się przyłączyć do tego wspólnego wysiłku.

Dodatkowe informacje:

1. Rolnicy zapisani do programu Agreena mogą decydować, w jaki sposób chcą wykorzystać certyfikaty wygenerowane w ramach praktyk przyjaznych dla klimatu.

   To skupione na rolnikach i demokratyczne podejście z natury koreluje ze sposobem, w jaki rolnicy rozumieją swoją rolę w przyczynianiu się do globalnych wyzwań planetarnych i w uzyskiwaniu sprawiedliwego udziału w wysiłkach.

2. Sekwestrację dwutlenku węgla w rolnictwie uznano za jedno z najlepszych rozwiązań pozwalających zwiększyć skalę działań klimatycznych, może to jednak wiązać się z wysokimi kosztami początkowymi dla rolników. Wykorzystując VCM do przekształcania prowadzonych praktyk rolnych w wysokiej jakości certyfikaty węglowe, Agreena zapewnia rolnikowi nowe źródło przychodów. Rolnicy również dostrzegają korzyści: 20% wzrostu hektarów w portfolio Agreeny rok do roku pochodzi od rolników członkowskich, którzy dodali więcej gruntów do programu.
3. Szacuje się, że w ciągu ostatnich stuleci co najmniej 50% węgla znajdującego się

   w glebie zostało uwolnionych do atmosfery. Zatrzymanie go w glebie poprzez praktykowanie rolnictwa regeneracyjnego to jedna z największych szans na poprawę zdrowia ludzi oraz klimatu, a także dobrobytu finansowego rolników (źródło: Project Drawdown).

4. Rozwiązania oparte na przyrodzie, w tym usprawnienie zarządzania gruntami rolnymi, znajdują się w pierwszej piątce najskuteczniejszych strategii ograniczania emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. (źródło: IPCC, Sixth Assessment Report)

Z kolei w ramach praktyki Wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od aplikacji punkty są przyznawane, jeżeli rolnik wymiesza z glebą (w tym przyorze) obornik, pomiot ptasi lub produkt pofermentacyjny – a gdy nawóz taki został kupiony, należy posiadać imienny dokument potwierdzający transakcję.

Jeśli chodzi o praktykę Stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo, przepisy pozwalają stosować nawóz naturalny płynny lub produkt pofermentacyjny powstający w wyniku procesu produkcji biogazu rolniczego – w tym przypadku również należy udokumentować zakup.

Natomiast za realizację praktyki Wymieszanie słomy z glebą będzie można teraz otrzymać punkty, gdy po zbiorze plonu głównego rozdrobni się i wymiesza z glebą lub przyorze całą słomę (pozostałe po oddzieleniu ziarna lub nasion suche źdźbła, łodygi, liście, plewy, łuszczyny i strączyny roślin zbożowych, gryki, szarłatu, komosy, roślin oleistych, bobowatych, facelii i traw nasiennych). Zaś w przypadku praktyki Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia punkty są przyznawane, jeżeli rolnik posiada plan nawozowy opracowany do 30 września 2023 r. (w przypadku upraw zgłoszonych jako plon główny albo upraw ozimych wysiewanych w tym roku).

Oprócz tego nowe przepisy umożliwiają łączenie kilku praktyk Rolnictwa węglowego i zarządzania składnikami odżywczymi (Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe, Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia, Zróżnicowana struktura upraw, Wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji, Wymieszanie słomy z glebą) oraz ekoschematu Prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin z realizacją zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych w ramach pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone na gruntach objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym PROW 2014–2020. Przy czym może to dotyczyć gruntów ornych, które nie były zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.

Zmiany dotyczą również Biologicznej ochrony upraw. W przypadku tego ekoschematu do 30 września 2023 r. wydłużony został termin dostarczenia do ARiMR wyciągu z rejestru zabiegów agrotechnicznych, z którego powinno wynikać, na jakiej powierzchni zastosowano biologiczny środek ochrony upraw. Przepisy wymagają również posiadania potwierdzającego jego zakup imiennego dokumentu.

źródło: ARiMR

O kolejności przysługiwania pomocy decyduje suma uzyskanych punktów, przyznawanych na podstawie następujących kryteriów wyboru:

Źródło: Opracowanie własne na podstawie – Wytyczne szczegółowe dotyczące przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy dla interwencji I.11. Premie dla młodych rolników w ramach Planu Strategicznego dla wspólnej polityki rolnej na lata 2023–2027.

Pomoc jest przyznawana, jeżeli wnioskodawca uzyskał co najmniej 7 punktów.

W przypadku osób ubiegających się o pomoc, które uzyskały taką samą liczbę punktów,

o kolejności przysługiwania pomocy decyduje płeć wnioskodawcy, przy czym pierwszeństwo w uzyskaniu pomocy ma operacja realizowana przez kobietę. W przypadku osób ubiegających się o pomoc tej samej płci, które uzyskały taką samą liczbę punktów, o kolejności przysługiwania pomocy decyduje wyjściowa powierzchnia UR w gospodarstwie, przy czym pierwszeństwo w uzyskaniu pomocy ma gospodarstwo o większej powierzchni UR.

W przypadku osób ubiegających się o pomoc tej samej płci, które uzyskały taką samą liczbę punktów i wskazały w biznesplanie gospodarstwa o identycznej wyjściowej powierzchni UR, o kolejności przysługiwania pomocy decyduje wiek wnioskodawcy, przy czym pierwszeństwo w uzyskaniu pomocy ma operacja realizowana przez młodszego wnioskodawcę.

Opracowanie: Oskar Wysocki, CDR Oddział w Poznaniu

– Celem spotkania będzie przekazanie państwu informacji o możliwościach finansowych w ramach wsparcia z nowego PROW-u 2023-2027. O tym, co wiemy dzisiaj, jakie będą mogli uzyskać rolnicy wsparcie; osoby fizyczne, przedsiębiorcy, mieszkańcy wsi, mieszkańcy małych miast. Postaramy się omówić, z jakiego rodzaju wsparcia będą mogli państwo skorzystać, aby rozwinąć swoje gospodarstwa czy też przedsiębiorstwa, działalności rolnicze i pozarolnicze. Spróbujemy przedstawić, co w bliskiej perspektywie, czyli następnego roku, w kwartale jak się spodziewamy III-IV roku 2023 co może zostać uruchomione, które działania, z których będą mogli państwo skorzystać, na co zwrócić uwagę, jak przygotować się do złożenia wniosku, biznesplanu, wraz z dokumentami towarzyszącymi, aby móc wnioskować o wybraną dotację – mówiła na wstępie Karolina Szałas.

Aby ułatwić nawigację poniżej znajduje się spis treści:

1. 00:13:30: Premie dla młodych rolników,
2. 00:31:00: Inwestycje w gospodarstwach zwiększające konkurencyjność (dawniej Modernizacja gospodarstw),
3. 00:47:00: LEADER/Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS),
4. 00:54:30: Inwestycje w gospodarstwach rolnych w zakresie OZE i poprawy efektywności energetycznej,
5. 01:01:00: Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) – w gospodarstwie,
6. 01:09:00: Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) – poza gospodarstwem (przetwórstwo MŚP),
7. 01:12:00: Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu,
8. 01:15:30: Rozwój usług na rzecz rolnictwa i leśnictwa,
9. 01:19:30: Rozwój usług rolnictwa precyzyjnego na rzecz ochrony środowiska i klimatu,
10. 01:22:00: Rozwój małych gospodarstw,
11. 01:32:00: Harmonogram naborów w 2022 roku,
12. 01:38:30: Modernizacja gospodarstw, zielona energia w gospodarstwie, dofinansowanie do instalacji fotowoltaicznych, nawadnianie,
13. 01:44:30: Krajowy Plan Odbudowy.

Webinarium odbędzie się w piątek, 28 października, o godzinie 19.00. Zachęcamy do uczestnictwa i dyskusji. Udział w spotkaniu jest bardzo prosty:

– w piątek, 28 października, o godzinie 18:55 należy kliknąć w link wydarzenia:

https://plantpress.clickmeeting.com/ile-pieniedzy-dostana-rolnicy-w-ramach-ekoschematow-

– podać swoje imię oraz adres email i dołączyć do spotkania,

– można łączyć się z komputera, tabletu czy smartfonu,

– do webinarium można dołączyć także w trakcie jego trwania.

Możesz także dołączyć do wydarzenia na Facebooku:

https://www.facebook.com/events/538810758252022/

FOTO:

Wydarzenie realizowane jest w ramach projektu „Nowa Wspólna Polityka Rolna – szansą i wyzwaniem dla Polski, współfinansowanego przez EU w ramach programu Information Measures relating to the Common Agricultural Policy (IMCAP).