Inwestycja poczyniona. Plantacja założona. Dlaczego więc krzewy nie wyglądają dobrze? Dlaczego owoce drobnieją i jest ich niewiele? Poszukajmy przyczyny wspólnie.

Dość często zdarza się, że już w drugim lub trzecim roku plonowania, czyli czwartym lub piątym roku po posadzeniu, zamiast zadowolenia zaczynają się problemy, wyczekiwanych zysków nie mamy i nie zadowala nas wysokość osiąganego plonu.

Owoce mogą znacznie drobnieć, a z upływem kolejnych lat plon, zamiast wzrastać, będzie drastycznie spadać i jakość owoców również. Przyrosty młodych pędów w krzewach mogą być znikome, rośliny chorują lub nawet zamierają. W takiej sytuacji trzeba odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie, czy na pewno naszym roślinom stworzyliśmy odpowiednie warunki?

Jakie błędy popełniamy w nawożeniu borówki

Niedobór składników pokarmowych osłabia wzrost i plonowanie roślin, które stają się także bardziej podatne na infekcje. Niezbędnym jest wykonanie przynajmniej podstawowej analizy gleby na zawartość N, P, K, Mg oraz pH. Jeżeli widoczne są zmiany na liściach w postaci odbarwień blaszki lub wzdłuż nerwów, tym bardziej wskazane jest wykonanie analizy gleby na zawartość makro- i mikroelementów. Podłoże dajemy do przebadania zanim ruszy wegetacja roślin, zaś liście, gdy są już dobrze wykształcone i pochodzą ze środkowej części pędu.

Odpowiednie dla borówki pH to 3,5–4,5. Odczyn pH gleby powyżej 5 jest zbyt wysoki (hamuje wzrost roślin). Należy wówczas podać siarkę (ilość zależy od poziomu kwasowości gleby). Nadmiar siarki powoduje opadanie liści i żółknięcie międzyżyłkowe. Jaśnienie liści i deficyt chlorofilu niezbędnego do fotosyntezy wynika z niedoboru azotu. Potwierdzi to też wynik analizy podłoża. Pamiętajmy, że zawartość azotu uzupełniamy wiosną, nie przekraczając zaleceń, bo nadmiar tego pierwiastka prowadzi do bardzo intensywnego wzrostu kosztem kwitnienia i blokuje przyswajanie fosforu z gleby. Fosfor ma wpływ na rozwój systemu korzeniowego, krzewienie roślin i drewnienie pędów, bierze udział w tworzeniu pąków kwiatowych i zawiązywaniu owoców. Niedobór tego składnika bardzo łatwo zauważyć. Liście wraz z ogonkami i pędy zmieniają barwę na purpurowo-fioletową oraz znacznie drobnieją. Jednak nie należy dopuścić do jego nadmiaru, gdyż spowoduje to blokadę pobierania mikroelementów.

Na wzrost systemu korzeniowego i prawidłową gospodarkę wodną w tkankach roślin oraz wybarwianie owoców wpływa potas. Jego właściwa ilość w glebie wpływa też korzystnie na odporność na suszę i niską temperaturę. Niedobór hamuje wzrost korzeni i pędów. Z kolei efektem nadmiaru potasu jest brązowienie liści i zwijanie ich do środka oraz wzrost do późnej jesieni.

Objawem niedoboru magnezu jest chloroza i więdnięcie starszych liści. Nadmiar jest tolerowany przez rośliny, chociaż nieco hamuje wzrost. Podobne objawy występują przy niedoborze wapnia w roślinach, co może być wynikiem nadmiaru potasu w podłożu. Niedobór któregoś z mikroelementów (żelazo, bor, molibden, miedź) jest widoczny w postaci żółknięcia międzyżyłkowego, chlorozy i marmurkowatości liści, a nawet zniekształcenia oraz martwicy wierzchołków pędów. Jeśli zawartość składników w glebie i w liściach jest odpowiednia, powód naszego niezadowolenia z plonowania czy wyglądu roślin leży gdzie indziej.

W dalszej części artykułu dowiesz się, jak na uprawę borówki wpływa:

• Właściwe podlewanie

• Szkodniki glebowe

• Prawidłowe cięcie roślin

Artykuł pochodzi z czasopisma Warzywa i Owoce Miękkie nr 1/2022. Kliknij okładkę i zamów!

Autor: Hanna Wodzyńska

fot. Wodzyńska

1. Sezonowość folii. Określa liczbę sezonów, podczas których folia będzie spełniać swoje zadania. Czy folia ma być na wiele lat, czy na kilka sezonów. Jeśli ma być kilkusezonowa, to jest to opcja najtańsza. Stopień stabilizacji przeciw promieniom UV jest najważniejszym parametrem przy wyborze folii. Sezonowość jest wyrażana stopniem stabilizacji. Oznaczenie UV5 oznacza stopień stabilizacji na 5 sezonów. Ale 5 sezonów to nie 5 lat. W praktyce oznacza to gwarantowaną trwałość na dwa i pół roku. Często w celu szybkiej identyfikacji stosuje się różne odcienie folii np.: UV2 – niebieski, UV3 – żółty. Kolor folii nie ma wpływu na wzrost roślin w tunelu. Ma charakter umowny i może różnić się w zależności od producenta.
2. Efekt termiczny. Dodatek EVA zmniejsza straty ciepła spowodowane promieniowaniem. Powoduje odbicie promieniowania podczerwonego z powrotem do obiektu. Zalety folii z efektem termicznym można zaobserwować zwłaszcza nad ranem. Szacuje się, że różnica temperatur może wynieść 1–3°C.
3. Efekt antymgłowy. Redukuje w znacznym zakresie problem występujący czasami w obiektach krytych folią antykondensacyjną – tworzenie się mgły, zwłaszcza nad ranem i wieczorem. Zapewnia dodatkową ilość światła dostępnego roślinom i znacznie polepsza warunki uprawy.
4. Efekt antykondensacyjny. Krople skondensowanej pary wodnej wiszące na folii ograniczają ilość światła docierającego do uprawy, skapując zwiększają podatność roślin na choroby grzybowe. Efekt antykondensacyjny zmienia charakter kondensacji pary wodnej w tunelu. Skondensowana woda nie wisi w postaci kropel na folii, ale tworzy cienką powłokę spływającą w kierunku boków obiektu. Efekt antykondensacyjny działa, gdy nachylenie dachu to min. 15° (optymalnie około 30°).
5.  Przepuszczalność i rozproszenie światła. Przepuszczalność to parametr określający łączną ilość światła docierającego przez folię. Odpowiednie rozproszenie powoduje, iż promienie słoneczne docierają z wielu kierunków i sprawiają, że roślina jest równomiernie oświetlona.
6. Dodatkowe wzmocnienie mechaniczne. Folia odporna na rozdarcia, rozciągnięcia i przebicia – ma to duże znaczenie przy kryciu obiektów narażonych na silne wiatry w przypadku konstrukcji gorszej jakości (np. obiekty drewniane)
   

Przegląd firm produkujących folię ogrodniczą tunelową 

Jest wiele powodów, dla których warto szczepić rośliny. Silny, zdrowy system korzeniowy podkładki, który łatwo się regeneruje, są to cechy szczególnie ważne w uprawie całorocznej, gdzie rośliny są narażone na liczne niekorzystne warunki stresowe. W takich uprawach roślina szczepiona daje lepsze rezultaty niż nieszczepiona.

Na skuteczność procesu i jakość szczepionej rozsady ma istotny wpływ m.in. higiena, precyzja wykonania i połączenia miejsc szczepienia roślin oraz kontrola środowiska – optymalna temperatura, światło i wilgotność. Nie każdy producent jest w stanie zapewnić takie warunki. Wówczas lepszą decyzją jest zakup gotowej rozsady.

Jaka metoda sprawdza się przy szczepieniu ogórka?

Metoda szczepienia w boczną szparę stosowana była i jest nadal, w szczepieniu ogórka na odpornej podkładce z dyni figolistnej (Cucurbita ficifolia). Rośliny ogórka szczepi się w początkowej fazie wzrostu, gdy podkładka i ogórek mają tę samą grubość pędu oraz ogórek ma wykształcony pierwszy liść, a dynia jego zaczątek. W tym celu nasiona ogórka wysiewa się o 3–4 dni wcześniej. Łodygę dyni nacina się od góry w dół, na wysokości 1–1,5 cm od liścieni, do połowy grubości pędu, a łodygę ogórka w kierunku odwrotnym, kończąc w odległości 2 cm od liścieni. Po połączeniu roślin, liścienie ogórka są nad liścieniami dyni. Obie rośliny w miejscu szczepienia łączy się paskiem folii lub specjalnym klipsem i sadzi do doniczek na taką głębokość, aby miejsce szczepienia było około 2 cm od podłoża. Po 7–9 dniach odcina się pęd dyni nad miejscem szczepienia, a po 14 dniach odcina się korzeń ogórka pod miejscem szczepienia. Metoda ta stosowana była przez ogrodników w poprzednim wieku w szczepieniu pomidora.

Szczepienie roślin w fazie siewek - metoda japońska

To metoda szczepienia, która jest obecnie powszechnie stosowana u pomidora, ale także u innych gatunków. Polega na szczepieniu roślin w fazie siewek. W tej metodzie podkładka i zraz przycinane są pod kątem 45° i po połączeniu za pomocą silikonowego klipsa, umieszczane w warunkach wysokiej wilgotności powietrza, aż do momentu zrośnięcia się zrazu z podkładką. Etapy tego procesu są opisane w numerze 12/2021 WiOM.

W przypadku prowadzenia rozsady na dwa pędy należy wierzchołek rośliny uprawnej uciąć za liścieniami lub za drugim liściem właściwym. Szybciej i łatwiej można wyprowadzić pędy boczne z kątów liści niż z kątów liścieni. Specyfika odmiany ma również znaczenie dla łatwości uzyskania pędów bocznych. Odmiany, które w uprawie nie wytwarzają mocnych pędów bocznych, na ogół trudno produkują takie pędy także w fazie rozsady. Z tego powodu najczęściej stosuje się drugi sposób wyprowadzenia pędów bocznych w fazie rozsady. 

W pozostałej części artykułu przeczytasz:
czy można przygotować szczepioną rozsadę papryki
jak szczepioną rozsadę przygotowują największe firmy
jak dbać o rozsadę po szczepieniu
jakie podkładki wykorzystać do szczepienia ogórka

Autor: dr hab. Katarzyna Kowalczyk SGGW w Warszawie, Marta Szyperek

fot. Szyperek, GPR Krasoń, Rozsadnik

Artykuł pochodzi z czasopisma Warzywa i Owoce Miękkie nr 1/2022. Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów, kliknij okładkę i zamów prenumeratę!

Gdzie wykorzystywany jest tymianek? 

Tymianek jest też powszechnie stosowany w kuchni jako przyprawa do różnego rodzaju mięs, ryb, warzyw, ale i deserów. Dodany do potraw ułatwia ich trawienie i przyspiesza przemianę materii. Ponadto łagodzi schorzenia jelit, żołądka i wątroby.

Uprawa tymianku, lepiej roczna czy kilkuletnia?

Jak nawozić tymianek? 

Na co zwrócić uwagę podczas zbioru i suszenia tymianku 

Zawartość olejku eterycznego jest uzależniona od warunków klimatycznych oraz pory roku. Surowiec zbierany w drugim pokosie cechuje się wyższą zawartością olejków niż surowiec ze zbiorów letnich, w skrajnych przypadkach nawet o 100%. W celu pozyskania wyższej zawartości olejku, wskazane jest opóźnianie zbiorów, jednakże zbyt długie pozostawienie plantacji i zbiór późną jesienią może znacznie osłabiać rośliny i zmniejszyć ich szanse na przezimowanie. W uprawach jednorocznych jedyny zbiór następuje na przełomie września i października. Najczęściej za pomocą przyczep samozbierających zbierane jest całe ziele, które następnie w tej formie jest suszone w suszarniach termicznych. Ze względu na lotność olejków, zalecane jest suszenie ziela w temperaturze nie wyższej niż 40°C przez około 24 godz. Wraz ze wzrostem temperatury suszenia drastycznie spada zawartość olejków. Właściwie wysuszone ziele zawiera około 10% wody. W tym stanie jest przeznaczane do dalszej obróbki, polegającej na oddzieleniu liści od łodyg. W ostatnim etapie ziele trafia na odsiewacze sitowe, na których pozbywamy się pozostałych kawałków łodyg oraz resztek ziemi. Finalny produkt to liść tymianku. Z powierzchni 1 ha pozyskuje się 1,5–2,5 t wysuszonych liści. 

• aktywacja układów enzymatycznych
  
  
• szybsza regeneracja komórek

• większy wzrost

Nie taka znowu nowa metoda

Elektrostymulacja na roślinach pierwszy raz została wykonana w 1900 roku. 70 lat później badania zostały kontynuowane, a naukowcy z Kanady dostrzegli wzrost pobierania pierwiastków z gleby i przyspieszony wzrost roślin. Największe znaczenie elektrokultura będzie miała w uprawach hydroponicznych, która jest jedną z metod nowoczesnego rolnictwa.

Badania trwają

Najnowsze  wyniki badań pochodzą z 13 stycznia br. gdzie dowiedziono, że system oparty na nanogeneratorze napędzanym deszczem i wiatrem miał wpływ na tempo kiełkowania grochu. Obliczono wartość przyspieszenia na poziomie 26%.

Polski Startup

Polski startup Magnetiqa dostał dofinansowanie z UE w kwocie 860 tys. zł. Pieniądze zostały przeznaczone na rozwój technologii zrównoważonego rolnictwa. Jak podaje firma – Dzięki opracowaniu niezwykle skutecznych metod uprawy roślin wertykalnych, nasze gospodarstwa są w stanie produkować żywność nawet o 25% szybciej i obniżyć koszty energii.

źródło: nature.com, ecoreactor.org, startup.pfr.pl, swiatoze.pl
Fot. pixabay

Słonecznica orężówka

Pierwszy z "gości" nalatuje (jest gatunkiem sezonowym) na uprawy polowe, skąd dalej się rozprzestrzenia, w tym do pomieszczeń uprawnych. Jest dużym motylem, osiągającym do 4 cm rozpiętości skrzydeł, a gąsienica, stanowiąca szkodliwe stadium rozwojowe, dorasta do 5 cm. Jej cechą charakterystyczną jest zmienne ubarwienie ciała. Może być zielona, a nawet niemal czarna. Ma wzdłuż ciała po bokach jasne linie, oddzielone ciemniejszym pasem, niezależnie od barwy całego ciała. Żeruje na młodych częściach wegetatywnych lecz najczęściej wgryza się w zawiązki i młode owoce, np. pomidorów lub papryki.

Skośnik pomidorowy

Mniejszy, lecz uważany za niezwykle uciążliwego i niebezpiecznego szkodnika. Powyżej 25°C cykl rozwojowy tego owada wynosi ok. 24 dni. W dogodnych warunkach termicznych może rozwinąć się do 12 pokoleń w ciągu roku. Jego larwy są żółte, z czarną głową. Gąsienice skośnika żerują m.in. w blaszkach liściowych (miękiszu), owocach (głównie pomidorów), a nawet mogą drążyć kanały wewnątrz pędów, co skutkuje widocznymi nietypowymi zmianami na roślinach i zaburzeniami w ich rozwoju. Wskutek żerowania gąsienic obu gatunków owoce stają się niehandlowe. Ponadto w wyniku zanieczyszczeń odchodami miejsca żerowania mogą być porażane przez patogeny.

Jak zapobiegać występowaniu szkodników

Podstawową metodą ich ograniczania jest sadzenie zdrowej rozsady, wolnej od szkodników. Dodatkowy montaż siatek z tworzyw sztucznych na wejściach do tuneli lub szklarni pozwala przeciwdziałać nalotom form dorosłych. Poleca się zwalczać chwasty wokół upraw, np. psiankę czarną, bielunia dziędzierzawę, skąd owady chętnie migrują na rośliny uprawne. Bardzo dobre rezultaty odnotowuje się, wykorzystując do oceny zagrożenia lepowe pułapki feromonowe zawierające atraktanty (związki wabiące). Można z ich pomocą szybciej zdiagnozować skalę zagrożenia.

Nicienie, pluskwiaki i kruszynki dobrze sprawdzają się do biologicznego zwalczania, zwłaszcza skośnika pomidorowego. W przypadku słonecznicy nie ma zwalczających ją specyficznych organizmów pożytecznych, ale jej jajami odżywiają się drapieżne pluskwiaki i kruszynki, więc są one rekomendowane do ochrony upraw.

Nicienie entomopatogeniczne - wnikają w szkodniki 

Steinernema carpocapsae niszczą gąsienice motyli poprzez wniknięcie do ciał, a następnie porażanie ich wnętrzności uwalnianymi toksycznymi bakteriami. Bakterie niszczą tkanki larw, które w wyniku rozkładu opadają z roślin w ciągu kilku dni. W celu ich zastosowania należy sporządzić ciecz użytkową, poprzez rozpuszczenie preparatu zawierającego nicienie z połową żądanej objętości cieczy i stale mieszać. Następnie po kilku minutach należy dolać pozostałą ilość wody i od razu przystąpić do opryskiwania roślin, pamiętając o ciągłym mieszaniu. Temperatura cieczy użytkowej powinna być zbliżona do pokojowej. Zabieg najlepiej przeprowadzić w godzinach wieczornych, po zachodzie słońca, tak by ciecz jak najdłużej pozostała na roślinach.

Dziubałeczek mączlikowy - zwalcza znaczą grupę szkodników

Zwalcza znaczną grupę szkodników (w tym jaja motyli) warzyw uprawianych pod osłonami. Wszystkie jego rozwojowe stadia życiowe są drapieżne. Utrzymanie jego populacji na wysokim poziomie trwa średnio 10 tygodni, toteż bezpieczniej jest wcześniej rozpocząć introdukcję. Przyspieszenie rozwoju populacji dziubałeczka jest możliwe wraz z jego dożywianiem m.in. jajami Ephestia kuehniella (mklik mączny). Ponadto taki materiał zastępczy ograniczy uszkodzenia pomidora spowodowane przez dziubałeczka w okresie niedoboru szkodników. Zaleca się go wprowadzić do uprawy w odstępie 2 dni od zabiegu opryskiwania nicieniami, a także uprzednio usunąć wyrastające pędy boczne, na których samice składają jaja.

Dziubałeczki (Orius laevigatus i O. majusculus). Preparaty należy aplikować bezpośrednio na rośliny w godzinach wieczornych lub do pudełek dozujących, również po usunięciu pędów bocznych z powodu znoszenia na nich jaj. Mogą być wprowadzane zapobiegawczo lub interwencyjnie. W mniej sprzyjających warunkach (poniżej 15°C, krótki dzień, brak szkodników) mogą zapaść w diapauzę. Przy dużym nasileniu szkodników należy zastosować 10 szt./m2, przeznaczając średnio jedno opakowanie na 200 m2 chronionej uprawy.

Pasożytnicza osa, która żywi się jajami motyli 

Kruszynek stanowi ciekawą alternatywę żywiącą się jajami motyli, szczególnie upatrującą skośnika pomidorowego jako żywiciela. Cykl życiowy kruszynka w optymalnych warunkach (ok. 24°C i 75% wilgotności powietrza) trwa 8–10 dni. Można go wykorzystać również zimą, ponieważ nie przechodzi diapauzy. Preparaty zawierające kruszynka mają postać m.in. kartoników do zawieszenia na roślinach, materiału do rozsiewania i kart do 50 dyspenserów. Polecana liczba do zastosowania mieści się w granicach 100–200 kartoników na hektar, choć dobrze jest to skonsultować jeszcze z doradcą terenowym firm zajmujących się ochroną biologiczną. Kruszynek może być stosowany profilaktycznie i interwencyjnie. Zawieszki powinny być rozmieszczane nieco głębiej na roślinach, tak aby nie padały na nie bezpośrednio promienie słoneczne. 

Autor: dr inż. Piotr Bucki fot. Koppert, Royal Brinkman
fot. Royal Brinkman

Wybór stanowiska do uprawy jeżówki purpurowej

Jeżówka jest uprawiana zwykle w cyklu dwuletnim lub trzyletnim. Surowcem zielarskim jest zarówno ziele, jak i korzeń. Zawartość poszczególnych związków czynnych w jeżówce może ulegać istotnym zmianom w zależności od długości okresu uprawy, fazy rozwoju roślin, czasu zbioru, ale również od rodzaju gleby. Jeżówka nie jest rośliną szczególnie wymagającą, jeśli chodzi o zasobność gleby, z powodzeniem może być uprawiana na większości typów gleb Polski. Ze względu na intensywny rozwój masy liściowej, preferowane powinny być stanowiska o dużej pojemności wodnej. Najlepsze warunki dla jeżówki występują na glebach płowych oraz bielicowych wytworzonych z piasków gliniastych. Mniej odpowiednie są gleby piaszczyste oraz ilaste. Optymalne dla wzrostu jeżówki pH oscyluje w granicy 6,0–7,0. Może być uprawiana zarówno po zbożach, roślinach bobowatych, jak i okopowych. Ze względu na kilkuletnie prowadzenie plantacji, powierzchnie pod uprawę jeżówki powinny być utrzymane w odpowiednej kulturze i wolne przede wszystkim od chwastów trwałych. Ze względu na ograniczone możliwości stosowania zabiegów chemicznej ochrony roślin warunek ten jest szczególnie istotny we wczesnych fazach rozwoju roślin.

Plantację jeżówki najlepiej założyć z rozsady

Popularnym sposobem zakładania plantacji jeżówki jest bezpośredni wysiew nasion w ilości około 10 kg/ha. W optymalnych warunkach pogodowych, na odpowiednio przygotowanych gruntach, sposób ten jest uzasadniony pod względem ekonomicznym. W praktyce jednak coraz częściej plantacje są zakładane z rozsady. Wysoki koszt rozsady kompensowany jest poprzez ograniczenie nakładów związanych z redukcją zachwaszczenia, poprzez zastąpienie pielenia ręcznego mechanizacją zabiegów. Dobre plony uzyskuje się, sadząc od 60 tys. do 80 tys. roślin na hektarze. Plantacje z rozsady mogą być zakładane zarówno wiosną (połowa kwietnia), jak i późnym latem (sierpień/wrzesień). 

Jeżówka negatywnie reaguje na przenawożenie azotem

Uwzględniając specyficzne zapotrzebowanie jeżówki i ilości składników pobieranych z gleby, dawki nawożenia powinny być dostosowane do warunków glebowych i klimatycznych oraz stanowiska w zmianowaniu. Zrównoważone nawożenie azotowe w podzielonych dawkach jest ważne dla rozwoju masy zielonej i korzeni. Trzeba wiedzieć, że rośliny negatywnie reagują na nadmiar azotu. Nawożenie fosforem i potasem ma istotny wpływ na gospodarkę wodną roślin, gromadzenie się w roślinie związków biologicznie czynnych oraz odporność roślin na czynniki chorobotwórcze.

Pracochłonna pielęgnacja uprawy jeżówki

Plantacje, zwłaszcza te zakładane z siewu nasion do gruntu, wymagają w początkowej fazie rozwoju bardzo starannej pielęgnacji mechanicznej międzyrzędzi, włącznie z ręcznym pieleniem w rzędach. Uprawę międzyrzędową przeprowadza się również po każdorazowym ścięciu ziela. Prace nożami podcinającymi wierzchnią warstwę uzupełniane są przez zastosowanie np. gęsiej stopki i pielników gwiazdowych. Zabiegi pielęgnacyjne po ostatnim, jesiennym pokosie polegają na usunięciu resztek roślin.

Zbiór i suszenie surowca

Zbiór kwitnącego ziela następuje (zwłaszcza w przypadku plantacji zakładanych z rozsady) w pierwszym roku wegetacji i przypada zwykle na przełom sierpnia i września. Od drugiego roku uprawy możliwe są dwa zbiory ziela w sezonie (pierwszy – w połowie lipca, drugi – w połowie października). Do zbioru służą przyczepy samozbierające lub kosiarki z sieczkarnią. Plon z każdego pokosu, w zależności od stanu plantacji, waha się od 2 do 4 ton z hektara. Przed suszeniem ziele jest rozdrabniane do frakcji 15–20 cm i w tej formie jest suszone w suszarniach termicznych w temp. maksymalnie 45°C przez około 24 godziny. Dla zachowania właściwych parametrów surowca, zalecane jest rozpoczęcie procesu suszenia możliwie najszybciej po zbiorze.

Zbiór korzenia następuje w drugim lub trzecim roku uprawy. Po usunięciu części nadziemnej rośliny korzenie zbiera się z reguły kombajnem do ziemniaków. Średni plon korzenia dobrze utrzymanej plantacji wynosi od 1,5 do 2 ton/ha. Korzenie są przed suszeniem mechaniczne rozdrabniane na części długości ok. 8–10 cm. Ze względu na zawartość związków czynnych, również podczas suszenia korzeni zalecane jest utrzymanie temperatury – maksymalnie 45°C. W tych warunkach suszenia trwa z reguły 35–48 godzin.

Działanie lecznicze jeżówki purpurowej

Jeżówka zawiera pochodne kwasu kawowego, polisacharydy, flawonoidy i olejki eteryczne. Szczególne znaczenie przypisuje się związkom pierwszej grupy, których występowanie związane jest z wyraźnym działaniem immunostymulującym (wspomaganie działania układu odpornościowego). W listopadzie 2009 roku opublikowano wyniki badań, świadczące o przeciwwirusowym działaniu preparatów z tego gatunku w stosunku do wirusów grypy H5N1, H1N1 oraz H7N7. W lutym 2020 roku stwierdzono, że wyciąg z jeżówki purpurowej ma inaktywujące działanie na koronawirusy w warunkach in vitro.

Autor: dr Rafał Chmielecki fot. Chmielecki

Uprawa pomidorów pod osłonami umożliwia stworzenie idealnych warunków do wzrostu roślin, głównie poprzez dostarczanie składników pokarmowych pozwalających na utrzymanie roślin w maksymalnie dobrej kondycji. Pozwala też na uprawę bez obaw o uszkodzenia powodowane przez niekorzystne warunki atmosferyczne, takie jak silne wiatry, ulewy, czy gradobicia. Uprawę zamkniętą łatwiej również kontrolować pod względem zdrowotności roślin poprzez właściwe zwalczanie szkodników i patogenów, a przede wszystkim ograniczone ich pojawianie się pod osłonami w porównaniu z uprawami polowymi. Jednak nie zawsze ogrodnicy są w stanie uniknąć kłopotów związanych z pojawianiem się chorób, w szczególności tych powodowanych przez wirusy.

Wyodrębnione wirusy powodujące choroby pomidorów

W Klinice Chorób Roślin, powstałej w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w 2011 roku, prowadzone są badania zarówno materiału rozmnożeniowego, wprowadzanego bezpośrednio do szklarni (rozsada pomidora), jak i roślin (przez cały sezon wegetacyjny). Wieloletnie badania w kierunku identyfikacji wirusów porażających pomidory oraz ich zróżnicowania wewnątrz populacji danego gatunku wirusa, pozwoliły na wyodrębnienie:

• wirusa mozaiki pepino (pepino mosaic virus, PepMV),
• wirusa brązowej plamistości pomidora (tomato spotted wilt virus, TSWV),
• tomato yellow ring virus (TYRV),
• wirusa Y ziemniaka (potato virus Y, PVY),
• wirusa czarnej pierścieniowej plamistości pomidora (tomato black ring virus, TBRV),
• wirusa mozaiki ogórka (cucumber mosaic virus, CMV),
• wirusa mozaiki pomidora (tomato mosaic virus, ToMV),
• wirusa mozaiki tytoniu (tobacco mosaic virus, TMV).

PeppMV – jest szczepionka na ten patogen upraw pomidora

Pomimo upływu 19 lat od momentu pierwszego wykrycia w Polsce PepMV, nadal pozostaje on groźnym patogenem upraw pomidora, głównie ze względu na straty, jakie powoduje w ilości i jakości plonów. W 2017 roku do produkcji rolniczej wprowadzono szczepionkę belgijskiej firmy DCM przeciwko PepMV (PMV-01), będącą łagodnym izolatem wirusa, do ochrony roślin przed bardziej agresywnymi szczepami. Wiele próbek roślin testowanych w Klinice Chorób Roślin pochodziło z gospodarstw stosujących szczepionkę, gdzie obecność łagodnego izolatu PepMV, który ma spełniać funkcję ochronną, jest pożądana. W ostatnich trzech latach zaobserwowaliśmy również nasilenie występowania wirusa mozaiki ogórka, którego od lat w uprawach pomidorów nie odnotowywano. W kilku przypadkach stwierdziliśmy też występowanie mieszanych infekcji CMV i PepMV, co prowadziło do zaostrzenia symptomów chorobowych.

Polska jako pierwsza zidentyfikowała wirus TYRY
Zidentyfikowaliśmy również – po raz pierwszy w Polsce, a także w Europie – tomato yellow ring virus (TYRV). Początkowo występował on w kompleksie z wirusem brązowej plamistości pomidora (TSWV) i zakładaliśmy, że nie będzie miał większego znaczenia gospodarczego. Jednak w tym roku wirus pojawił się w szklarniach, gdzie porażał zarówno młode, jak i starsze rośliny, doprowadzając często do ich zamierania.
ToMV, TMV i TBRV nie stanowią w ostatnich latach problemu w uprawie pomidora. Podobnie PVY – występuje sporadycznie, co kilka lat, nie powodując strat w ilości oraz jakości uzyskiwanego plonu. PVY zdecydowanie częściej pojawia się w uprawach gruntowych, gdzie źródłem wirusa są pobliskie plantacje ziemniaków, z których PVY przenoszony jest przez mszyce.

Wśród wirusów upraw pomidora najgroźniejszy jest ToBRFV

Obecnie największym zagrożeniem dla upraw pomidora jest wirus brunatnej wyboistości owoców pomidora (tomato brown rugose fruit virus, ToBRFV). Wirus powszechnie występuje w krajach, w których uprawiane są pomidory i papryka. W Polsce po raz pierwszy został zarejestrowany przez PIORiN w czerwcu 2020 roku w województwie warmińsko-mazurskim. Od tego czasu pracownicy służb fitosanitarnych kontrolujący jakość nasion zidentyfikowali go kilkakrotnie, zarówno w nasionach produkowanych w Polsce, jak i tych importowanych z innych krajów. Za każdym razem takie partie nasion były likwidowane.

Wirusy stanowią duże zagrożenie dla upraw, szczególnie kiedy zaburzają właściwy rozwój roślin i powodują pojawienie się symptomów na owocach. Ich niewłaściwe wybarwienie, nekrozy i zniekształcenia często powodują, że pomidory nie mają wartości handlowej.

O ile istnieją możliwości chemicznego zwalczania sprawców chorób wywoływanych przez grzyby, wciąż nie ma takiej możliwości w przypadku chorób powodowanych przez wirusy. Wirus jest pasożytem bezwzględnym, namnażającym się wewnątrz żywych komórek rośliny, co w zasadzie uniemożliwia jego zwalczanie. Dlatego też niezmiernie ważne w prowadzeniu uprawy pomidorów są profilaktyka i przestrzeganie zasad fitosanitarnych. Właściwie stosowane pozwalają na ograniczanie rozprzestrzeniania się wirusa wewnątrz danej rośliny, czy też pomiędzy uprawami w obrębie gospodarstwa.

Author:
prof. dr hab. Natasza Borodynko-Filas, prof. dr hab. Beata Hasiów-Jaroszewska, Klinika Chorób Roślin i Bank Patogenów IOR – PIB
fot. Borodynko-Filas

To wielka rzecz w życiu móc kontynuować dzieło, czy mówiąc bez patosu, pracę przodków. Ta kontynuacja w zawodach nierolniczych oczywiście zdarza się (rodzina prawnicza, lekarska, górnicza itd.), jednak w rolnictwie rzadko jej brak. Taką kontynuacją może się poszczycić również Mariusz Ukleja, którego rodzina para się uprawą warzyw i ziemniaków od roku 1950, począwszy od dziadka Antoniego i ojca Marka. Kiedy rodzinne gospodarstwo w Trzeku nie dawało możliwości rozwoju areałowego, dzisiejszy gospodarz – Mariusz Ukleja w 2003 r. kupił grunty w Modliszewie (od Agencji Nieruchomości Rolnych), tworząc tu nowe gospodarstwo.

Zrezygnowali z uprawy kapustnych stawiając na warzywa korzeniowe

Jeszcze przed dwoma laty w modliszewskim gospodarstwie uprawiano tylko ziemniaki i warzywa: marchew, pietruszkę, seler, cebulę, por, kapusty – białą, czerwoną i pekińską, buraka ćwikłowego i sałatę. Co się zmieniło? – Zrezygnowaliśmy z kapustnych i cebulowych – przekazuje gospodarz. W tym sezonie jest 30 ha ziemniaków – jadalnych oraz przeznaczonych na frytki. Jadalne – trzy odmiany Impala, Gala i Gwiazda – łącznie na 18 ha, przy czym najwięcej uprawiamy Gali. Frytkowe – Fontana sadzimy na 12 hektarach. Pod pietruszkę Eagle przeznaczyliśmy 6 ha, seler Markiz posadziliśmy na 4,5 ha, trzy hektary obsialiśmy dwoma odmianami marchwi Laguna i Volcano – po cztery rzędy na zagonach szerokości 1,5 m. Dysponujemy sprzętem do produkcji marchwi – jest formownica zagonów Struik, siewnik Stanhay, oraz kombajn Simon. Ziemniaki zbieramy kombajnem Grimme SE 15060. W gospodarstwie jest opryskiwacz Rau 3800 l.

Na co warto zwrócić uwagę w nawożeniu warzyw

O przekonaniu gospodarza do wprzęgania w uprawę warzyw efektywnych mikroorganizmów niech świadczy fakt zaproszenia Mariusza Uklei do wygłoszenia wykładu na temat jego wyników stosowania probiotechnologii podczas XI ogólnopolskiej konferencji "Probiotechnologia w dobrych praktykach rolniczych". Ważne jest tutaj także nawożenie organiczne. – Jesienią na pola przeznaczone pod ziemniaki i seler dajemy kurzeniec, po 6 ton na hektar – mówi plantator. Wiosną pod wszystkie uprawy idzie nawóz fosforowo-potasowy FCA, YaraMila Complex oraz Can 27 (YaraBela Nitromag) – granulowany nawóz azotowy (forma saletrzana i amonowa) z dodatkiem wypełniacza (dolomit), zawierający dodatkowo magnez oraz wapń.

Własna chłodnia, magazyn i hurtownia sposobem na sukces  

Nie ma to jak zgrany tandem. Pan Mariusz produkuje warzywa, żona, prowadząc własną hurtownię, zajmuje się zbytem. – Nie handlujemy bezpośrednio z sieciami marketów, chociaż nasze ziemniaki i warzywa trafiają na ich półki, ale przez pośredników – mówi pani Alina. Większość warzyw sprzedajemy jako brudne. W gospodarstwie jest chłodnia mieszcząca 400 ton warzyw i magazyn ziemniaków z wymuszoną cyrkulacją powietrza.
– Mamy możliwość mycia i pakowania warzyw – jest myjka, szczotkarka, stół selekcyjny i wagopakowarka z firmy Michalak – opowiada pan Mariusz. – Ale dziennie przerabiamy 10 ton, reszta jest sprzedawana bez mycia. 

Uprawa trawy z rolki może być sposobem na dywersyfikacje ryzyka

Pola w tym gospodarstwie są nawadniane wodą ze studni głębinowej. Co 180 metrów są rozlokowane hydranty. Gospodarz dysponuje dwoma deszczowniami szpulowymi RM oraz Ferbo. To warunek powodzenia w uprawie warzyw, nie mówiąc już o konieczności deszczowania najnowszej koncepcji gospodarstwa – produkcji trawy. Co tydzień na metr kwadratowy trawnika wylewają 15–20 litrów wody. Dobre nawodnienie jest też konieczne tuż przed zbiorem. – Na produkcję trawnika namówił mnie właściciel hurtowni ogrodniczej, przekonując o rosnącym zapotrzebowaniu na trawniki z rolki. Weszliśmy w to w zeszłym roku. W tym były pierwsze zbiory. Cały czas się uczymy i inwestujemy.



Na co zwrócić uwagę przy produkcji trawy z rolki

Pola pod trawnik nawozimy przedsiewnie YaraMila Complex, pogłównie w odstępach 3-tygodniowych– YaraBela Nitromag. Wynajęliśmy usługę siewu. W maju 2020 r. obsialiśmy 4 ha po 320 kg nasion/ha, w tym sezonie – od maja do czerwca – 5 ha z mniejszą normą wysiewu – 240 kg/ha. 

Sład mieszanki Emeralld to w 80% życica trwała (odmiana Barlancia), 15% kostrzewa czerwona i 5% wiechlina łąkowa. Wolf Garten SG 50 Sport i Rekreacja zawiera 30% życicy trwałej (Esquire), 30% życicy trwałej (Double), 25% kostrzewy czerwonej rozłogowej (Barustic) i 10% wymienionego gatunku kostrzewy, odmiany Mirador. Tylko 5-procentowe, ale ważne dla jakości trawnika dopełnienie mieszanki stanowi wiechlina łąkowa (Baron).

Trawnik jest koszony przynajmniej raz w tygodniu, zależnie od siły wzrostu w poszczególnych okresach sezonu, pozostawiamy źdźbła o długości 3–4 cm. Gospodarz dysponuje kosiarką bijakową DelMorino Funny 106M. Jako że pozostawienie skoszonej trawy powoduje tworzenie filcu, po kosiarce wjeżdża na plantację odkurzacz Brouwer VAC 138.

Do ważnych zabiegów wiosennych należy wertykulacja – pionowe cięcie darni na głębokość nawet 45 mm, mające na celu usunięcie obumarłych części roślin, filcu i napowietrzenie trawy. Do zwalczania chwastów wykorzystuje się herbicydy zbożowe.

Zbiory trawy można zaczynać już w końcu marca. Wiosną jest największy zbyt. Wycinarka Ryan Heavy Duty Sod Cutter wycina pasy trawy szerokości 45 cm i roluje. Aktualnie w gospodarstwie rolki są zbierane z pola ręcznie, chociaż są również kombajny samozbierające.

– Trawa z rolki to produkt, który nie może leżeć – uświadamia gospodarz. Aż trudno uwierzyć, jak szybko się zaparza. Dlatego wycinamy rolki tylko na zamówienie, po przedpłacie. Rano zebrane, tego samego dnia położone na przygotowany u klienta grunt. Współpracuję więc z firmami ogrodniczymi, zakładającymi między innymi trawniki. 

Autor: Katarzyna Wójcik

fot. Ukleja, Wójcik

Uprawa truskawek bez słońca, gleby i ogrzewania

W 2019 roku firma Deep Sun Grow, która opracowała szklarnie umożliwiające uprawę truskawek przy całkowitym braku słońca i gleby na Dalekiej Północy, przeprowadziła swoje pierwsze testy w Pietropawłowsku Kamczackim (stolicy Kraju Kamczackiego). Technologia jest unikalna swoimi systemami automatyki, które same, nawet bez ogrzewania, utrzymują niezbędny dla truskawek mikroklimat dzięki oświetleniu i hydroponikom.

Technologia sprawdziła się na dalekiej Syberii, być może stanie się sposobem na uprawę truskawek w sezonie zimowym w Polsce.

Rząd obwodu tomskiego wspiera rozwój „arktycznej” uprawy truskawek

- Wyniki tego projektu są. Poparliśmy je. Daliśmy dotacje – ostatnia była w okolicach 3 mln rubli (około 168,1 tys. zł). Te szklarnie rozpowszechniły się w ośmiu regionach kraju – od Kamczatki do Lipiecka i Woroneża, a tutaj na Syberii: Ałtaj, Nowosybirsk, Krasnojarsk. Pracowaliśmy z nimi nad odmianami, pojawili się u nich ciekawe odmiany, znaleźli sposób radzenia sobie z chorobami, więc w tej części radzą sobie dobrze – powiedział Andrey Knorr, wicegubernator obwodu tomskiego.

Knorr wyjaśnił, że teraz technologia jest wykorzystywana przez przedstawicieli małych firm, ale już trwają rozmowy z dużymi gospodarstwami szklarniowymi na Syberii, w szczególności w regionie Tomska, które mogą wykorzystywać technologię do uprawy truskawek na skalę przemysłową.

Według danych systemu analitycznego „Spark” firma Deep Sun Grow jest mikroprzedsiębiorstwem, które zostało założone w 2018 roku. Przychody przedsiębiorstwa w 2020 roku wyniosły prawie 12 mln rubli (około 672,4 tys. zł), zysk netto – około 1 mln rubli (ok. 56 tys. zł).

Autor: Maryia Khamiuk
Fot. Pixabay

Przedsiębiorstwo Amplus Sp. z o.o. zainwestowało w budowę zblokowanych, wysokich tuneli foliowych jeszcze w ubiegłym roku. Z powodu trudnych warunków pogodowych zimą i na przedwiośniu, sezon uprawowy trochę się opóźnił. Dotychczas w Polsce truskawki w tunelach uprawia się m.in. na rynnach umieszczonych na stelażach. Innowacyjność nowej technologii uprawy truskawki koncentruje się głównie na wykorzystaniu do tego celu rynien zawieszonych na konstrukcji tunelu. Dzięki temu uprawa jest bardziej zagęszczona. Pan Dariusz podkreślił, że w tej technologii uprawia się 49 tys. roślin na hektarze, co stanowi zwiększenie liczby roślin o kilka tysięcy w stosunku do uprawy w tunelach na rynnach stojących lub na zagonach. Obecnie produkcja truskawek w Czechach pod Krakowem jest prowadzona w 27 tunelach o długości 90 m i o szerokości 9,6 m, na powierzchni ok. 2,3 ha. W środku każdego tunelu znajduje się 8 rynien, długich na 88 m. Rynny są zawieszone na wysokości ok. 1,35 m od podłoża. Pomiędzy środkowymi rynnami może też przejechać mniejszy ciągnik.

Wysokie tunele zblokowane typu easy vent zostały zbudowane przez firmę Haygrove. Są pokryte folią dyfuzyjną, rozpraszającą światło. Wraz z białą tkaniną na ziemi pozwalają poprawić warunki świetlne wewnątrz obiektu.

Wietrzenie tuneli odbywa się poprzez rolowanie folii, za co odpowiadają silniki elektryczne sterowane komputerowo. W pełni zautomatyzowane jest również wietrzenie bram tuneli. Na łączeniach tuneli znajdują się rynny, z których woda w okresie opadów jest odprowadzana do zbiorników retencyjnych. Systemy nawadniania i fertygacji zostały dostarczone przez firmę Poldrip Sp. z o.o. Do fertygacji używa się wody ze studni głębinowej i zebranej deszczówki oraz nawozów pojedynczych rozpuszczanych w zbiornikach. Skład pożywki uzależniony jest od fazy rozwojowej roślin i składu wody.

Uprawa bez chemicznych środków ochrony roślin

Z uwagi na pierwszy rok produkcji, brak pól truskawkowych w bliskim sąsiedztwie oraz wietrzne warunki, zagrożenie ze strony agrofagów nie jest zbyt duże. Na początku uprawy zastosowano zapobiegawczo fungicyd głównie przeciw szarej pleśni, którym to zabiegiem zakończono ochronę chemiczną. Później optymalizacja warunków mikroklimatycznych w tunelach wystarczyła, aby uniknąć wystąpienia objawów chorobowych. Wiosną nie było konieczne częste wietrzenie tuneli, natomiast latem z powodu wysokiej temperatury wykorzystano instalację zamgławiająco-zraszającą w celu zwiększenia wilgotności i schłodzenia powietrza.

Bramy są pokryte gęstą siatką, zapobiegającą przedostawaniu się do wnętrza tuneli muszki plamoskrzydłej i innych szkodników. Zdaniem eksperta ds. technologii produkcji, wysokość bram (3,5 m) niemal uniemożliwia jej dotarcie do roślin. Tuż nad roślinami rozlokowane są niebieskie tablice lepowe, głównie na wciornastki. Ochrona biologiczna sprowadza się przede wszystkim do introdukcji pożytecznych organizmów, takich jak Phytoseiulus californicus, Amblyseius swirskii oraz drapieżne pluskwiaki z rodzaju Orius.

Dostawcą trzmieli i drapieżców szkodników jest firma Koppert. Początkowo – w maju – do zapylania wprowadzono jeden ul na 2500 m2, a miesiąc później jeden przypadał na 1500 m2. Później planowano wymianę uli na nowe.

Dwa podłoża, dwie odmiany truskawki

Do uprawy wykorzystuje się maty wypełnione podłożem kokosowym, o metrowej długości, z dwóch firm: Ceres (polska) i Legro (holenderska). Do każdej maty dołączonych jest 5 kapilar o wydajności 1,2 l/godz. W każdej macie rośnie po sześć roślin truskawek powtarzających owocowanie w odmianach Florentina i Furore, pochodzących z firmy Flevoplant. Tegoroczna uprawa ma charakter nie tylko produkcyjny, ale i doświadczalny. Według eksperta podłoża tylko nieznacznie się różnią, np. tempem zalewania, co jednak nie wpłynęło na różnice w wysokości czy jakości plonu.

Truskawki zostały posadzone 20 kwietnia (w dwóch powtórzeniach – na dwóch rodzajach mat). Całość sadzonek odmiany Florentina należała do klasy frigo A, a w przypadku odmiany Furore – 2/3 były tej samej klasy, a resztę stanowił typ zwany mini tray.

Truskawka Florentina charakteryzuje się wytwarzaniem ciągle nowych liści i pędów kwiatostanowych powyżej korony liści, co znacznie ułatwia zbiory owoców. Plonuje niemal nieprzerwanie, wolniej starzeją się jej liście, lecz owoce są nieco mniejsze niż odmiany Furore. Odmiana Furore, mimo że należy do powtarzających, ma niewielką przerwę w owocowaniu.

Do czasu mojej wizyty zebrano średnio o ok. 8–10 t owoców więcej z odmiany Furore, zwłaszcza z roślin wyrosłych z sadzonek typu mini tray. Warto pamiętać, że sadzonki tego typu mają więcej koron, szybciej rosną i wchodzą w okres owocowania.

Zbiory truskawki trwają aż do pierwszych przymrozków

Niezależnie od odmiany zabiegi pielęgnacyjne oprócz oczyszczenia ze starych części obejmują również sporadyczne odchwaszczanie w matach oraz usuwanie niepotrzebnych rozłogów. Do prac fizycznych zatrudnionych jest tutaj ok. 20–30 osób.

Pierwszy zbiór przeprowadzono 11 czerwca i kontynuowano średnio co drugi dzień, zależnie od odmiany i przebiegu pogody. Tunele nie są ogrzewane, więc zbiory potrwają do nadejścia pierwszych przymrozków. Produkcją truskawki zajmuje się SB Fruit-Group, powiązana z firmą Amplus, w której owoce są badane pod względem jakości, schładzane, pakowane i sprzedawane. W myśl zasady skrócenia czasu od momentu zbioru do dostarczenia bezpośredniemu klientowi, firma podejmuje starania, by owoce zebrane rano trafiły na półki sklepowe jeszcze wieczorem tego samego dnia. Oprócz supermarketów w Polsce nie brakuje nabywców również za granicą.

Po roku intensywnej uprawy, materiał nasadzeniowy i podłoże są wymieniane

W przyszłym sezonie planowane jest wymienienie zarówno materiału nasadzeniowego, jak i podłoża na nowe. Truskawki, oprócz spadku plenności po roku intensywnej uprawy, łatwiej zapadają na choroby. Z uwagi na lepiej wykształcone korony, wg wczesnych ustaleń, zostaną kupione tylko sadzonki typu mini tray i (jak tylko pogoda pozwoli) wysadzone w połowie marca. Z kolei ponowne wykorzystanie podłoży kokosowych często wiąże się z pogorszeniem ich właściwości fizykochemicznych (stają się bardziej zagęszczone) oraz możliwością wystąpienia chorób i szkodników truskawki. Jednakże mogą być z powodzeniem wykorzystane do uprawy innych gatunków roślin lub nawożenia organicznego gleb.

Inwestycje w rozwój plantacji

Plany dotyczą przede wszystkim rozbudowy o kolejne 36 i 30 tuneli po obu stronach zakładu. Docelowo produkcja ma być prowadzona na powierzchni 8 hektarów.

*sadzonki mini tray – sadzonki mają większą bryłę korzeniową niż sadzonki plug. Są droższe i często produkowane tylko na zamówienie. Dają owoce wyższej jakości.

Autor: Piotr Bucki, UR w Krakowie

fot. Bucki

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis) w stanie naturalnym jest byliną i rośliną dwuletnią w uprawie. Łacińska nazwa rodzajowa pochodzi od valere i znaczy "być zdrowym". Surowcem jest wysuszony korzeń, pozyskiwany w drugim roku uprawy. Zawiera on olejek eteryczny, walepotriaty, trójterpeny i kwasy organiczne. Kozłek lekarski używany jest w produkcji leków działających uspokajająco na układ nerwowy oraz zalecanych do stosowania w skurczach żołądka, w migrenie, bezsenności, przy osłabieniu serca, nadmiernym wyczerpaniu psychicznym i stanach napięcia nerwowego.

Jakie gleby preferuje kozłek lekarski

Do uprawy kozłka preferowane są gleby lżejsze, piaszczysto-gliniaste, z wysoką zawartością wapnia i dostatecznie wilgotne. Dostępność wody jest szczególnie ważna w pierwszym roku uprawy. Od drugiego roku kozłek dobrze znosi okresową suszę. Wybór odpowiedniego stanowiska jest szczególnie ważny w kontekście jesiennych zbiorów. Uprawa na glebach zbyt ciężkich, zlewnych jest zawodna, szczególnie przy niekorzystnym rozkładzie opadów. Kozłek należy do roślin mrozoodpornych, rozpoczynających wegetację wczesną wiosną.

Udaje się najlepiej po roślinach okopowych (burak, ziemniak), warzywach uprawianych na oborniku oraz mieszankach bobowatych. Obornika nie stosuje się wprost pod uprawę kozłka. Ze względu na dobrze rozwinięty system korzeni wiązkowych wymaga on głębokiej i starannej uprawy. Przy jesiennym terminie zakładania plantacji wskazane jest wykonanie głębokiej orki z zabiegami wyrównującymi, włącznie z wałowaniem pola, celem zapewnienia lepszego podsiąkania wody.

Optymalne dla kozłka pH wynosi 6,5–7,0. Kozłek jest rośliną szczególnie wrażliwą na niedobory potasu. Zrównoważone nawożenie NPK (poza tworzeniem masy korzeniowej) ma również bardzo istotny wpływ na gromadzenie związków czynnych oraz na skład samego olejku.

Kozłek lekarski daje plon 60 000–70 000 roślin/ha

Kozłek rozmnaża się z nasion. W praktyce rolniczej preferowane jest zakładanie plantacji z rozsady. Wysiew nasion bezpośrednio do gruntu, ze względu na utrudnione wschody, zwłaszcza przy ograniczonej wilgotności, jest metodą zawodną. W przypadku zakładania plantacji jesienią, rozsadę można pozyskiwać w inspektach, początkowo przykrytych agrowłókniną, zapewniającą podczas kiełkowania i wschodów odpowiednio wysoki poziom wilgotności. Do wyprodukowania rozsady na 1 ha potrzebne jest około 0,4 kg nasion, które kiełkują po 7–10 dniach od wysiewu. Odpowiednio przygotowana rozsada powinna być gotowa do wysadzenia na przełomie września i października, po upływie około 6 tygodni od wysiewu nasion. Rośliny osiągają wówczas wysokość 10–12 cm, a ich korzeń 8–10 cm. Optymalne warunki wzrostu i następnie zbioru zapewnione są przy obsadzie 60–70 tys. roślin/ha.

W uprawie tej rośliny przeciętnie trzeba dostarczyć 100 kg azotu, 50–60 kg P2O5 oraz 150–160 kg K2O (na hektar). Rośliny warto dokarmiać dolistnie, stosując np. Agroleaf.

Dużym wyzwaniem jest zwalczanie chwastów. Opielacz musi wjechać na pole 8–10 razy w sezonie, dodatkowo 2–3-krotnie plantacja jest odchwaszczana ręcznie. Dobrym rozwiązaniem jest pielnik z gwiazdami AD-ROL. Rolnicy decydujący się na uprawę kozłka muszą zapewnić mu deszczowanie.

Zbiór surowca następuje jesienią drugiego roku uprawy i trwa zwykle do końca października. Przed wykopaniem korzeni usuwana jest część nadziemna – na pole wjeżdża orkan. Korzenie wykopywane są kombajnami adaptowanymi do zbioru kozłka (Anna lub Bolko), następnie są oczyszczane z ziemi na odsiewaczach bębnowych i myte. Większe kłącza przed suszeniem są krojone wzdłuż. Suszenie odbywa się w suszarniach taśmowych lub podłogowych w temp. do 40oC przez około 48 godzin. Wysuszone korzenie są workowane i w takiej postaci trafiają do Witaszyc.

Dla kogo uprawia się kozłek lekarski?

Uprawa kozłka lekarskiego prowadzona jest w większości przypadków na zasadzie kontraktacji, z określeniem wymagań jakościowych dla surowca oraz konkretnej ceny sprzedaży. Takie rozwiązanie umożliwia planowanie uprawy na zasadach ustalonych przed jej rozpoczęciem, z gwarancją zbytu.

Średni plon z właściwie prowadzonych plantacji wynosi 2,5–3,0 tony z 1 ha. Cena surowca w zależności od warunków uprawy i jakości surowca oscyluje w minionych trzech latach na poziomie od 15 do 20 zł/kg wysuszonych korzeni.

Pozyskiwanie roślin zielarskich wymaga pewnych inwestycji, poprzedzających założenie plantacji. O ile w przypadku samej uprawy, poczynając od jej założenia poprzez pielęgnację, występują pewne analogie w zakresie mechanizacji, np. z uprawą warzyw, o tyle proces zbioru oraz przerobu wymaga inwestycji w maszyny i urządzenia przeznaczone do konkretnej uprawy.

Niezbędne inwestycje przed rozpoczęciem produkcji

Surowce zielarskie kupowane są prawie wyłącznie w formie wysuszonej. Największy wydatek dla rolników rozpoczynających prowadzenie upraw zielarskich związany jest zatem z budową suszarni. Koszt budowy suszarni podłogowej o powierzchni około 100 m2 i mocy instalacji grzewczej około 250 kW wynosi, w zależności od zastosowanych materiałów, około 150–200 tys. zł (w przypadku adaptacji istniejącego budynku). Taka suszarnia pozwoli na wysuszenie w sezonie od początku października do połowy listopada plonu kozłka z około 10 ha (przy założeniu około 12 ton surowca świeżego/ha = 2,5 tony surowca wysuszonego/ha).

W większości gospodarstw zielarskich prowadzone są uprawy kilku roślin, których zbiór rozpoczyna w czerwcu i trwa do połowy listopada. Pozwala to lepiej wykorzystać urządzenia i zapewnia zwrot inwestycji w krótszym czasie.

Prowadzenie upraw zielarskich związane jest z dużym nakładem pracy ręcznej. Poczynając do zakładania plantacji, przez wysadzenie rozsady, jej pielęgnację, wymagającą poza zabiegami mechanicznymi również pielenia ręcznego, kończąc na procesie zbioru i przerobu. Czynnik pracy ręcznej jest niezbędny do powodzenia uprawy.

Uprawy zielarskie gwarantują jednak dochód wyższy niż inne. Trwały wzrost zainteresowania konsumentów produktami naturalnymi wpływa na rosnące zapotrzebowanie przemysłu zielarskiego na surowce wysokiej i stabilnej jakości. Uprawa roślin zielarskich ma wysoki potencjał rozwojowy i, o ile prowadzona jest w sposób profesjonalny, może być interesującą alternatywą dla tradycyjnych upraw. 

dr Rafał Chmielecki, Katarzyna Wójcik

Zdjęcia: dr Rafał Chmielecki, Katarzyna Wójcik

Można było zobaczyć 2 odmiany pora - Cherokee oraz nowość Oslo. Obydwie wyróżniają się wysokim wyrównaniem, wysoką tolerancją na wciornastka ze względu grubą okrywę woskową, wysoką zawartością suchej masy oraz łatwością obierania, co znacznie przyspiesza czas przygotowania do sprzedaży. Jest to cecha bardzo ceniona przez producentów. Odmiany nie mają tendencji do przerastania na długość.

Odmiana Oslo jest polecana do zbioru od listopada do kwietnia. Dobrze znosi zimowanie, szybko po tym okresie się regeneruje. Zalecany termin sadzenia to czas po 20 czerwca. Odmianę Cherokee należy sadzić wcześniej – od maja do połowy czerwca a zbierać od września do listopada. Obydwie dobrze radzą sobie na różnych glebach – mają silny system korzeniowy.

Piotr Pietrzak (Enza Zaden) z odmianą Oslo


Gospodarz – Sławomir Milczarek z rodziną oraz z przedstawicielami firmy Enza Zaden

Wojciech Kopeć z firmy Yara


Szczepan Grochowski z firmy BioAgris

Martyna Michalak, GPR Krasoń

Jakub Pytkowki z Ad Terram


Od lewej. Szczepan Grochowski, Krzysztof Kubatko (Piobar), Piotr Pietrzak.

Autor: Marta Szyperek
Fot. Marta Szyperek

Odmiana ta pochodząca z hodowli francuskiej firmy Vilmorin, jest jedną z najwcześniejszych odmian w portfolio tej firmy – wegetacja wynosi zaledwie ok. 90 dni. Marchew odmiany Speedo cechuje się bardzo dobrą trwałością polową, możliwością zbioru mechanicznego i marchwiami najwyższej jakości i dobrym smaku, przeznaczonymi do mycia. Sprawdzi się jako odmiana na świeży rynek, polecana jest również na zbiór pęczkowy.

Marchew, którą można długo przechowywać

W przechowalni w gospodarstwie państwa Gulczyńskich obecnie dominująca jest odmiana Octavo, która charakteryzuje się okresem wegetacji około 125 dni. Jest to odmiana, którą cechuje wyjątkowa gładkość, idealnie nadaje się do mycia i sprzedaży na świeży rynek. Jest dedykowana do przechowania, nie ma problemów, by w przechowalni czekała nawet do czerwca. Odmiana charakteryzuje się bardzo wysoką zdrowotnością polową, to znaczy, że można ją produkować z ograniczeniem stosowania środków ochrony roślin, głównie fungicydów. Marchew odmiany Octavo nadaje się również do produkcji ekologicznej.

Nowość z portfolio firmy Hazera

Nowością w ofercie firmy Hazera jest marchew odmiany Polydor z hodowli francuskiej firmy Clause. Jest polecana do długiego przechowywania. Jej okres wegetacji wynosi około 130 dni. Korzenie osiągają długość 20-22 cm, są wyjątkowo gładkie, łatwe do mycia, trwałe, odporne na uszkodzenia mechaniczne. Odmiana Polydor charakteryzuje się bardzo wyrównanym plonem.  Jest dedykowana do zbioru mechanicznego.

Texto, czyli marchew odporna na mączniaka prawdziwego  

Odmiana Texto, była uprawiana pierwszy raz w tym sezonie w gospodarstwie państwa Gulczyńskich. Odmiana ta charakteryzuje się nieco dłuższym okresem wegetacji - około 140 dni. Jest dedykowana do zbioru mechanicznego, a plon wyróżnia się bardzo dobrym wyrównaniem. Charakteryzuje ją wysoka trwałość polowa. Marchew odmiany Texto odznacza się wysoką zdrowotnością, jest odporna między innymi na mączniaka prawdziwego, dzięki czemu można wykorzystać ją również do produkcji ekologicznej. Marchew tego gatunku podczas całego procesu zbioru, pakowania i przygotowania do sprzedaży wyróżnia się wysoką tolerancją na pękanie.

Szklarnia pionową w niczym nie przypomina tradycyjnej uprawy, z białymi i zielonymi wieżami warzyw liściastych ułożonymi tak wysoko, jak okiem sięgnąć. Pierwsza gigantyczna szklarnia Shockingly Fresh w Offenham w hrabstwie Worcestershire zbiera tysiące pęczków pak choi i sałaty przeznaczonych na półki supermarketów. Gospodarstwo przystosowane jest do uprawy różnych liściastych warzyw, a także truskawek i ziół.

Dużo większa wydajność niż w polowej uprawie warzyw

Właściciel gospodarstwa twierdzi, że ten model produkcji zużywa mniej wody i daje wielokrotnie więcej roślin niż uprawa polowa. Nick Green, dyrektor ds. rozwoju Shockingly Fresh, powiedział: „Ta  szklarnia,  będzie produkowała około 2 milionów głów warzyw liściastych rocznie –  to około cztery razy więcej niż oczekiwalibyśmy na skrawku ziemi tej wielkości”.

Ekonomia w uprawie warzyw pod osłonami

W przeciwieństwie do większości farm pionowych, w których stosuje się w pełni zamknięte systemy z ogrzewaniem i sztucznym światłem LED, Shockingly Fresh wykorzystuje wyłącznie naturalne światło. Ciemne zimowe popołudnia w Wielkiej Brytanii oznaczają, że w przeciwieństwie do większości farm hydroponicznych, produkcja w tym obiekcie jest sezonowa a roślin uprawia się mniej niż przy sztucznym doświetlaniu.

– Produkcja nie jest całkowicie liniowa, jak w przypadku w pełni oświetlonej pionowej farmy. Ale dopasowujemy się do potrzeb konsumpcyjnych klientów – ludzie nie jedzą tyle sałaty zimą, co latem – mówi Nick Green.

Nie ekologiczna, ale na pewno lepsza dla natury niż uprawa doświetlana.

Firma twierdzi, że owoce sezonowe, takie jak truskawki, mogą być uprawiane też w chłodniejszych miesiącach, co może wpłynąć na zmniejszenie importu.

– Ostatecznie taka uprawa jest lepsza dla środowiska. Nie mogę powiedzieć, że jest całkowicie neutralna pod względem emisji dwutlenku węgla, ale nie wymaga takich nakładów energii jak pionowa farma LED – powiedział Green.

Następna szklarnia, planowana w West Calder w Szkocji, będzie jeszcze większa i może być największą pionową uprawą pod osłonami w Wielkiej Brytanii.

Wiele firm w całym kraju eksperymentuje z farmami hydroponicznymi i innymi farmami pionowymi, ponieważ grunty rolne mają bardzo wysokie ceny. Naukowcy opracowują sposoby, dzięki którym rolnictwo może stać się bardziej wydajne i zużywać mniej ziemi, pestycydów i wody, dzięki czemu więcej ziemi może pozostać w stanie naturalnym.

Godne uwagi przykłady to Growing Underground, która produkuje mikro zieleninę i liście sałat pod ruchliwymi ulicami Clapham, oraz LettUs Grow w Bristolu, która produkuje również warzywa liściaste. Niektóre supermarkety, w tym Marks & Spencer, wprowadziły do ​​swoich działów owoców i warzyw pionowo uprawiane świeże zioła, gotowe do zbioru przez klientów.

Martin Bauer Group jest rodzinną firmą o międzynarodowym zasięgu, prowadzoną przez czwarte pokolenie właścicieli. Oferujemy szeroki zakres produktów zielarskich używanych w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym oraz kosmetycznym. Pośród nich dominują surowce roślinne różnych frakcji, herbaty ziołowe oraz ekstrakty roślinne. Surowce roślinne pochodzą z upraw polowych oraz z roślin pozyskiwanych w stanie naturalnym. Ze względu na specyficzne wymagania jakościowe, zdecydowana większość, bo ponad 70% surowców pozyskiwana jest z upraw. Do ilościowo największych z nich należą mięta pieprzowa, melisa lekarska, rumianek pospolity, kozłek lekarski, tymianek właściwy. Specjalnością naszego zakładu w Witaszycach jest pozyskiwanie i przetwarzanie surowców zielarskich na potrzeby klientów zewnętrznych oraz podmiotów z grupy firm Martin Bauer.

Czy wymienione zioła są typowe dla naszego kraju?

Uprawa roślin zielarskich, w szczególności wymienionych powyżej, ma w Polsce wieloletnią tradycję. Szacowana liczba gospodarstw zielarskich sięga 2 tys., łączna powierzchnia upraw wynosi obecnie około 15 tys. ha. Polska od lat znajduje się w europejskiej czołówce krajów eksportujących surowce zielarskie. Szacuje się, że każdego roku z upraw pozyskiwanych jest łącznie około 20 tys. ton surowców zielarskich, z tego około 40% wykorzystywane jest przez przemysł krajowy, pozostała część trafia przede wszystkim na rynki Europy Zachodniej do takich krajów, jak Niemcy, Francja czy Włochy, ale również do krajów Europy Wschodniej.

Powierzchnia 15 tys. ha w skali pozostałych upraw w kraju nie jest duża. Kto zatem prowadzi te uprawy i jaka jest ich specyfika?

Uprawa roślin zielarskich ma charakter małoobszarowy. Nie oznacza to jednak, że uprawy prowadzone są wyłącznie w gospodarstwach najmniejszych. Od lat następuje specjalizacja gospodarstw, większość z nich to gospodarstwa o powierzchni od 50 do 100 ha. Uprawa rośliny danego gatunku zajmuje z reguły 10–15 ha, a takich gatunków w gospodarstwie jest kilka. Uprawa roślin zielarskich wymaga odpowiedniego przygotowania stanowiska. Ze względu na ograniczoną możliwość stosowania pestycydów w tych uprawach, bardzo ważne jest staranne przygotowanie pola oraz w kolejnym etapie zachowanie odpowiedniego płodozmianu. Dlatego udział roślin zielarskich w wyspecjalizowanym gospodarstwie z reguły nie przekracza 50% wszystkich użytków. Prowadzenie upraw zielarskich związane jest z inwestycjami – w specjalistyczne maszyny do uprawy i zbioru. Ponieważ większość surowców zielarskich kupowana jest w formie wysuszonej, konieczne jest wyposażenie gospodarstwa w odpowiednią suszarnię. Budowa suszarni jest jednym z największych kosztów, szczególnie w tych gospodarstwach, w których tworzona jest infrastruktura w nowych budynkach suszarniczych.

Czy uprawa roślin zielarskich jest zatem opłacalna, jeśli tak, to w jakich warunkach?

Opłacalność upraw zielarskich jest z reguły kilkakrotnie wyższa niż opłacalność upraw tradycyjnych. Zdecydowanie nie są to jednak uprawy o charakterze sezonowym, które można prowadzić "na próbę". Ze względu na wspomniane inwestycje, uprawa roślin zielarskich ma sens i przyszłość w gospodarstwach wyspecjalizowanych, gdzie wykorzystanie np. wspomnianej suszarni nie będzie się ograniczało do dwóch tygodni w roku. Do tego potrzebne jest prowadzenie kilku upraw, których zbiór następuje od wczesnej wiosny np. babki lancetowatej, do późnej jesieni np. prawoślazu czy kozłka lekarskiego. Ponadto ograniczone możliwości stosowania środków ochrony roślin wymagają mechanicznego i często ręcznego pielenia plantacji. Pewnych procesów w tych uprawach nie uda się w pełni zmechanizować. Nakład pracy ręcznej jest głównym czynnikiem warunkującym rozwój upraw zielarskich w gospodarstwach. Pod tym względem tych upraw nie można porównać z uprawami zbóż czy innych roślin przemysłowych.

Wspomniana kwestia jakości – jakie są wymagania stawiane gospodarstwom zielarskim i pozyskiwanym surowcom?

Podstawą jest zachowanie w gospodarstwie zasad dobrej praktyki rolniczej (GAP) oraz określonych jako dobre zasady praktyki rolniczej i pozyskiwania surowców zielarskich (GACP). Pozyskiwanie roślin, zwłaszcza tych o przeznaczeniu farmaceutycznym, podlega dokumentacji na każdym etapie, poczynając od zakładania plantacji, sposobu ich prowadzania aż do momentu zbioru i przechowywania surowców. Szczególnie ważna jest przy tym kwestia pozostałości środków ochrony roślin. Liczba pestycydów zarejestrowanych w uprawach zielarskich jest ograniczona, stosuje się je tylko w razie konieczności. Parametry jakościowe sprawdzane są na etapie próby ofertowej.

Jakie dodatkowe aspekty są ważne?

W prowadzonych przez nas uprawach zwracamy szczególną uwagę na aspekty środowiskowe, związane z zachowaniem bioróżnorodności, integracją poszczególnych zabiegów mechanicznych, chemicznych i biologicznych oraz wpływem podejmowanych działań na środowisko naturalne. Kwestie związane z efektywnością poszczególnych zabiegów, włącznie z działaniami na rzecz redukcji emisji CO₂, są stałym elementem naszej współpracy z dostawcami. Wymagania odbiorców w tym zakresie są coraz wyższe. W tym kontekście dalszy rozwój nowoczesnego rolnictwa, w szczególności związanego z prowadzeniem upraw zielarskich, bez uwzględnienia tych aspektów nie jest możliwy.

Podsumowując, czy uprawa roślin zielarskich pomimo specyficznych warunków ich prowadzenia oraz szczególnych wymagań ma perspektywy rozwoju?

Zdecydowanie tak, mając na uwadze aktualne trendy oraz zainteresowanie produktami naturalnymi, zapotrzebowanie na surowce zielarskie odpowiedniej jakości będzie nadal rosnąć. Pozyskiwanie surowców zielarskich wymaga odpowiedniego przygotowania i dużego zaangażowania. Prowadzenie tych upraw zwłaszcza zakontraktowanych, na dłuższą metę stwarza warunki do rozwoju gospodarstw i może być ciekawą alternatywą dla upraw konwencjonalnych.

Rozmowę przeprowadziła Katarzyna Wójcik – redakcja WiOM Warzywa i Owoce Miękkie

fot. firmowe

Nadmiar azotu kumuluje się w korzeniu marchwi w postaci azotanów

Terminy i dawki nawożenia azotem uzależnione są od tego w jakim celu produkujemy marchew.
–  W najwcześniejszych uprawach, przeznaczonych na zbiór pęczkowy lub przetwory w postaci soków, stosuje się jednorazową dawkę azotu, lecz nie więcej niż 80kg/ha – mówi Włodzimierz Prus.
–  Natomiast im dłuższy okres wegetacji, im marchew będzie później zbierania i dłużej przechowywana, dawki azotu należy zwiększać, pamiętając przy tym by były to dawki dzielone. Ważne, żeby azotu nie podawać później niż w połowie lipca, gdyż potem korzenia marchwi mają tendencje do nadmiernego magazynowania azotu w korzeniu, co kończy się zwiększoną ilością azotanów – dodaje ekspert.

Potas wpływa na wielkość plonu marchwi

Zarówno azot jak i potas są pierwiastkami, które należy stosować w dawkach dzielonych. Potas umożliwia bardzo dobre zbudowanie plonu, zwłaszcza w okresie tuberyzacji (zwiększania masy korzenia). W okresie zwiększonego zapotrzebowania podajemy potas w formie siarczanowej, w dawkach dzielonych. Przed siewnie można stosować sól potasową, zwłaszcza jesienią, w okresie przygotowania stanowiska pod marchew.

Marchew jest wrażliwa na niedobór wapnia i boru

Niezmiernie ważne jest, aby stanowisko pod marchew było zasobne w wapń, gdyż marchew pobiera duże ilości tego składnika pokarmowego. Niedobór wapnia wpływa na jakość korzenia, jego zdolność przechowalniczą jak również smak.

- W parze z wapniem bardzo ważnym składnikiem pokarmowym jest bor. Oba te pierwiastki bardzo wolno przemieszczają się w roślinie, dlatego warto uzupełniać nawożenie doglebowe, nawożeniem dolistnym – mówi Włodzimierz Prus. 

Jak wskazuje ekspert, aktualnie w ofercie ADOB znajdują się dwa takie nawozy:

• ADOB Chelat wapnia – nawóz wapniowy, bez azotowy. Nawóz ten zawiera w swoim składzie 10% wapnia w formie chelatu. Mikrogranulat całkowicie i szybko rozpuszcza się w wodzie. Wapń schelatowany jest nowoczesnym, biodegradowalnym czynnikiem chelatującym IDHA, dzięki czemu jest łatwo i szybko dostępny dla roślin.
• ADOB Bor – którego powinniśmy podawać w dawkach dzielonych, aż do czterech tygodni przed zakończeniem wegetacji. Nawóz ten zwiększa żywotność pyłku oraz syntezę węglowodanów, stymuluje kwitnienie i związywanie owoców, poprawia zdolności przechowalnicze. ADOB Bor dopuszczony jest do stosowania w rolnictwie ekologicznym.

Za kolor marchwi odpowiada miedź

Miedź w marchwi wpływa na zdolność pobrania azotu, metabolizm azotu, a w efekcie końcowym na wybarwienie korzenia. Objawem niedoboru tego pierwiastka w marchwi są drobne liście, wyglądające jak zwiędnięte i odbarwienie korzenia.

- Pamiętajmy, że marchew powinna być uprawiana na terenach o wysokiej dawce opadów rocznych, w przeciwnym wypadku zaleca się stosowanie nawadniania, w niezbyt dużych dawkach. Gleba musi być głęboko uprawiana, aby korzenie były proste i dobrze rozwijały się w okresie tuberyzacji, nie natrafiając na przeszkody mechaniczne czy nierozłożony nawóz organiczny – dodaje ekspert ADOB.

Więcej na temat nawożenia marchwi w wywiadzie poniżej: 

Laguna – marchew do mycia i łączenia w pęczki

Odmiana Laguna to jedna z wczesnych marchwi z portfolio Nunhems, o bardzo obfitych plonach.
- Laguna to najwcześniejsza odmiana dostępna na rynku, dedykowana do uprawy spod włóknin, spod przykryć -  mówi Paweł Dworzański, ekspert marki Nunhems. Nadaje się do mycia i łączenia w pęczki, gdyż jej korzenie są proste i wyrównane, a dodatkowo odporne na łamanie. Niewątpliwą zaletą w sprzedaży na pęczki jest brak tendencji do zielenienia główki. Laguna charakteryzuje się średnią odpornością na Alternaria dauci i mączniaka prawdziwego.

Marchew idealnie wyrównana – Romance  

Romance to odmiana uniwersalna pod względem terminu siewu i to właśnie z tego powodu można ją wykorzystać do mycia i łączenia w pęczki, jak również do przechowywania. Cechą charakterystyczną tej odmiany jest idealne wyrównanie, korzenie są jednolite, proste i odporne na łamanie. Marchew ta wykazuje średnią odporność na Alternaria dauci i mączniaka prawdziwego.

Nowa odmiana marchwi o bardzo długim oknie zbiorczym

Allyance to nowa generacja marchwi o atrakcyjnym wyglądzie, wyrównanym plonie oraz gładkiej skórce. Z badań przeprowadzonych przez Nunhems wynika, że jest niezwykle odporna na przerastanie. W przypadku Allyance okno zbiorcze może wynosić nawet 80 dni. Dodatkowo jest to odmiana uniwersalna pod względem terminu siewu. - Odmianę Allyance polecamy na każde stanowisko glebowe – dodaje Paweł Dworzański. Wykazuje się ona wysoką odporność na Alternaria dauci i mączniaka prawdziwego, Cercospora carotae, Pythium spp..

Brillyance – marchew o wysokiej odporności nadająca się do przechowywania w chłodni i glebie

To odmiana marchwi, która sprawdzi się w uprawie ekologicznej, między innymi dla tego, że wykazuje wysoką odporność na Alternaria dauci i mączniaka prawdziwego, Cercospora carotae, Pythium spp. oraz Rhexocercosporidium carotae. Jej korzenie są bardzo gładkie, a nać zdrowa i silna. Wyróżnia się bardzo wysokim kiełkowaniem, na poziomie nawet 90%. Dlatego w przypadku tej odmiany możemy obniżyć normę wysiewu do 1 mln/ha, co daje o 7-8 marchwi więcej na metrze bieżącym redliny.

Nunhems ma w swoim portfolio wiele tradycyjnych odmian marchwi, jak również marchew kolorową. Więcej dowiecie się w wywiadzie z Pawłem Dworzańskim poniżej !!

Podczas Spotkania Marchwiowego w Rzucewie mieliśmy okazję zobaczyć pola uprawne Grupy Producentów Owoców i Warzyw Polfarm. Zwiedzaliśmy również nowoczesną przetwórnię, która myje i konfekcjonuje marchew dla największych sieci handlowych. Następnie wysłuchaliśmy wykładów i mieliśmy okazję porozmawiać w kuluarach o najlepszych rozwiązaniach w produkcji marchwi.

Marchewka czyszczona i przetwarzana jest w własnej przetwórni

Prosto z pola marchew produkowana w Grupie Producentów Owoców i Warzyw Polfarm trafia do prawie całkowicie zautomatyzowanej przetwórni. Tam zostaje myta, segregowana, konfekcjonowana i pakowana. Duża część produkcji jest zautomatyzowana.

Podczas spotkania mieliśmy okazję obejrzeć również pole oraz pokaz kombajnowego zbioru marchwi.

 Jak zmniejszyć ilość środków ochrony roślin w uprawie marchwi ?

Polfarm produkuje marchew, która sprzedawana jest do dużych sieci handlowych. W związku z tym firma musi dbać o to, aby warzyw zawierały jak najmniej pozostałości pestycydów. Dlatego marchew produkowana na polach Grupy Producentów Owoców i Warzyw Polfarm, jest bezpieczna i nie zawiera pozostałości śor. 

- Założyliśmy, że będziemy produkować marchew w minimum 5 letnim cyku płodozmianu. Czyli marchew po marchwi trafi na to samo pole najwcześniej za 5 lat. Pracujemy nad tym, aby stworzyć taki 7 letni cykl- mówi Paweł Gulczyński, wiceprezes POLFARM.

Dzięki temu możemy ograniczyć środki ochrony roślin, a w zamian wykorzystujemy biologiczne środki ochrony roślin. Na tych polach marchew zawsze siana jest po zbożach, pole jest głęboszowane a potem wysiewany jest poplon. Na początku listopada poplon zostaje talerzowany, oraz wykonana zostaje głęboką orkę, na min. 35 cm.  

Po siewie rozstawiane są pułapki lepowe, w celu bieżącej kontroli nalotu szkodników. Ochrona przed szkodnikami to mieszane zastosowanie preparatów ekologicznych i konwencjonalnych. Dodatkowo stosujemy regulatory wzrostu, które działają antystresowo i wspomagają działanie preparatów.

Bardzo ważne jest, żeby rośliny były odżywione, ale nie przekarmione. Dlatego zawracamy uwagę, aby ilość składników odżywczych była dokładnie taka jakiej potrzebuje marchew. Nie bez znaczenia jest 75 cm rozstaw rzędów, który pozwala na to aby był przewiew.

- W wieloletniej perspektywie można zauważyć, że produkcja integrowana jest tańsza niż konwencjonalna. W dobrej kulturze produkcji, przy wykorzystaniu płodozmianów jest łatwiej uprawiać z ograniczoną ilością chemii – mówi Paweł Gulczyński.

Dzisiaj największy problem mamy z kontrahentami kupującymi nasze marchewki. Praktycznie z dnia na dzień potrafią zmniejszać cenę zakupu. Przy rosnących kosztach produkcji, to jest nasz największy problem, biorąc pod uwagę, że produkujemy marchewkę praktycznie bez pozostałości chemicznych. – dodaje wiceprezes POLFARM.

Prezentacje i prelekcje dotyczące produkcji marchwi

Podczas spotkania mieliśmy okazję wysłuchać prelekcji i prezentacji,  które tematycznie związane były z uprawą marchwi. Wśród nich:

1.       Prof. Jolanta Kowalska z Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu, podczas swojej prelekcji pokazała:

a)       Ważne elementy w uprawie marchwi w systemie ekologicznym. Między innymi, że potrzebuje ona stanowiska słonecznego, dużej ilości potasu, azotu, fosforu i miedzi. Dodatkowo w płodozmianie najlepiej siać marchew po zbożach, kapuście, kalafiorze, kalarepie oraz kukurydzy.

b)      Sposoby zwalczania chorób w ekologicznej marchwi, takich jak alternarioza naci, mączniak prawdziwy, zgnilizna Twardzikowa, bakteryjna plamistość marchwi, mokra zgnilizna korzeniowych, rizoktonioza marchwi, a także szkodników, jak Połyśnica marchwianka, Bawełnica topolowo-marchwiowa, Mszyca głogowo- marchwiowa, Guzak północny i Rolnice

c)       Listę dopuszczonych w ekologii środków ochrony roślin.  Listę tę można znaleźć na stronie IOR-PIB. Znajduje się na niej 80 produktów, wspierających uprawę ekologiczną.

2.       Firma Rijk Zwaan przedstawiła odmiany marchwi w typie nantejskim. Sprawdzone na rynku Jerada i Fidra oraz nowości Ymer, Ellis oraz Hestan. Oraz odmiany marchwi w typie flakee z przeznaczeniem do przetwórstwa w tym Trafford, Warmia, Wolin oraz Karotan.

3.       Firma Agrosimex  przedstawiła skuteczne sposoby zwalczania chorób odgelbowych, ochronę korzeni przed połyśnicą marchwianką, nowe preparaty do zwalczania nicieni oraz strategie odchwaszczania marchwi.

4.       Firma Chemirol przedstawiła produkty wspierające i przyspieszające rozkład resztek pożniwnych BaktoKompleks oraz BaktoG-Stop który wspomaga zdrowotność roślin.

5.       Firma Agro – Sorb zaprezentowała paletę swoich biostymulatorów

6.       Firma Basf marka Nunhems pokazała jaki wpływ na wielkość produkcji ma gęstość i rozstaw rzędów w uprawie marchwi. Przedstawione zostały również odmiany Laguna, Romance, nowość Allyance, Brillyance, Cadance, Elegance, Florance oraz kolorowe marchwie.

Podczas spotkania swoje stanowiska, na których można było porozmawiać z ekspertami, miały również firmy PNOS Ożarów Mazowiecki, ADOB Polska, Hazera, Bayer marka Seminis, Bejo oraz Agrarius.

Na zakończenie terenowego spotkania tematycznego mieliśmy okazję zjeść przepyszny obiad w Zamku Jana III Sobieskiego w Rzucewie oraz wybrać „Supermarchwiarza 2021”.

Serdecznie zapraszamy na kolejne spotkania warzywnicze WIOM.

Poniżej relacja filmowa ze Spotkania Marchwiowego redakcji WIOM 2021r 

Podaje się, że w zwykłych warunkach przechowywania nasiona pietruszki są żywotne przez 5 lat. Zaleca się jednak, aby takie przechowywanie nie przekraczało 2 lat. W kontrolowanych warunkach wilgotności i temperatury można je przechowywać dłużej. Firmy nasienne starają się jednak oferować do sprzedaży nasiona ze świeżych zbiorów.

Kiełkowanie pietruszki z natury jest powolne i asynchroniczne. Dlatego też wschodów pietruszki możemy się spodziewać w polu zarówno po 10, jak i po 40 dniach. Tę naturalną właściwość wzięła również pod uwagę ISTA (International Seed Testing Association) – organizacja, która formułuje w przepisach sposób oceny zdolności kiełkowania i minimalną zdolność kiełkowania nasion dla poszczególnych gatunków, aby można daną partię dopuścić do obrotu.

Firmy nasienne zobowiązane są przestrzegać tych przepisów. ISTA dopuszcza więc, że nasiona pietruszki kierowane do sprzedaży mogą kiełkować w warunkach laboratoryjnych zarówno po 10, jak i po 28 dniach, a minimalna zdolność kiełkowania jej nasion musi wynosić 65%. Producenci oczekują jednak nasion kiełkujących na poziomie przynajmniej 85%.

Dlaczego jednak nasiona pietruszki dopuszczone do obrotu wschodzą niekiedy bardzo słabo lub wcale?

Jako przyczynę podaje się tak zwane uśpienie nasion. W tym wypadku egzogenne (zewnętrzne), które wynika z braku odpowiedniego poziomu choćby jednego z kilku środowiskowych czynników potrzebnych do kiełkowania, takich jak światło, woda czy temperatura. Czynnikiem egzogennym może być także porażenie przez choroby. W wyniku powolnego kiełkowania nasiona pietruszki stają się bardzo podatne na przed- i powschodowe zgorzele, powodowane przez grzyby glebowe, głównie z rodzaju Pythium spp. Nie pomaga w tym brak środków do zaprawiania nasion, który ostatnio może potęgować słabe wschody pietruszki.

Z kolei uśpienie endogenne (wewnętrzne) wynika z właściwości nasion, w których znajdują się substancje hamujące kiełkowanie. Zauważono, że nasiona rzodkiewki namoczone w wodnych ekstraktach pochodzących z nasion pietruszki kiełkowały bardzo słabo (tab. 1.). Na tej podstawie stwierdzono, że nasiona pietruszki muszą zawierać związek, który hamuje kiełkowanie. Związkiem tym okazała się kumaryna (heraklenol). Jej wpływ na kiełkowanie można zauważyć w trakcie wykonywania laboratoryjnych badań oceny zdolności kiełkowania. Liczba nasion żywych, a niekiełkujących przesądza o tym, że nasiona nie mogą być w pełni zadowalające dla producenta. (tab. 2.)

Różne metody stosowane w celu polepszenia kiełkowania nasion pietruszki (moczenie, skaryfikacja, kondycjonowanie) nie przynoszą takich rezultatów, które można byłoby uznać za przełomowe. Zabiegi te przyczyniają się jedynie do bardziej równomiernych wschodów pietruszki. Nie mają jednak udowodnionego wpływu na polepszenie zdolności kiełkowania.

dr Wojciech Matuszak

fot. Matuszak

• 10.30 – 11.00 – Rejestracja gości/poczęstunek
• 11.00 – 11.10 – Otwarcie spotkania i powitanie gości Lila Pławińska-Kopeć, Dyrektor Centrum Edukacji Ogrodniczej w Szczecinie
• 11.10 – 11.30 – Prezentacja kolekcji odmian oraz omówienie procesu produkcji – Andrzej Fidos, kierownik warsztatów szkolnych
• 11.30 – 12.00 – Prezentacja odmian ogórka szklarniowego firmy SEMILLAS FITO - partnera handlowego – firmy PNOS – Dariusz Kacprzak, PNOS Ożarów Mazowiecki 
• 12.00 – 12.30 – Prezentacja odmian ogórka szklarniowego firmy HAZERA i HM CLAUSE – Wiesław Jakubowski, HAZERA POLAND
• 12.30 – 13.00 – Panel dyskusyjny

Wzbogacić glebę w próchnicę

Zadbać o prawidłowe pH gleby

Jak pobrać próbę?

Zapisz się na nie już dziś!

Tematem przewodnim spotkania jest „Nawożenie, ochrona i jakość surowca na rynku”. Naszymi prelegentami będą: dr Wojciech Nowacki z IHAR – PIB o. Jadwisin, dr Jerzy Osowski IHAR – PIB o. Bonin, Max Erath, doradca agrotechniczny z niezależnej firmy doradczej N.U. Agrar. Tematyka wykładów skupi się wokół profesjonalnej agrotechniki ziemniaka oraz jego rynku:

1. Strategia nawożenia doglebowego – bilansowanie składników pokarmowych, a wpływ na jakość bulw.
2. Efektywne nawożenie dolistne makro- i mikroskładnikami.
3. Strategia ochrony łanu przed chorobami w suchych latach w obliczu zmniejszającej się liczby s.cz. oraz uodparniania się patogenów.
4. Opłacalność i efektywność nawadniania ziemniaka – w jaki system nawadniania warto zainwestować?
5. Prognozy rynku ziemniaka i potencjał jego wzrostu – dyskusja branżowa z przedstawicielami producentów, firm przetwórczych i handlowych.

Spotkanie będzie miało miejsce 27 lutego 2020 r. w Hotelu Atut w Licheniu Starym (woj. wielkopolskie). Udział w seminarium jest odpłatny:
    •    70 zł/os. przy przedpłacie (rolnicy – prenumerujący „top agrar Polska” i "WiOM – Warzywa i owoce miękkie" – jedna osoba na jedną prenumeratę)
    •    90 zł/ os. płatność w dniu seminarium (tylko jeśli będą miejsca)
    •    250 zł/os. – osoby bez prenumeraty oraz przedstawiciele firm.

Szczegółowy program oraz formularz zapisów znajdują się na stronie: www.ziemniaki.topagrar.pl 
Seminarium będzie też dobrą okazją do spotkań i dyskusji. 

tcz

Zobowiązania nabywcy nieruchomości

Konflikt między stronami – rozwiązanie umowy dożywocia?

Prognoza pogody na seminariach uprawowych top agrar Polska

Wszyscy uczestnicy naszych seminariów uprawowych mają okazję zapoznać się w ostatniej części prelekcji z prognozą pogody dla poszczególnych regionów Polski, którą opracowuje i przedstawia nasz uprawowy ekspert prof. dr Hansgeorg Schonberger z N.U. Agrar. Analizując przebieg prognozy pogody w poszczególnych regionach określa on w jaki sposób może się kształtować zakres temperatur, liczba opadów atmosferycznych oraz pojawianie się gwałtownych zjawisk pogodowych. Zdaniem naszego eksperta rok 2020 będzie podobny w przebiegu pogody do roku 1978. Co to oznacza konkretnie? Spójrzmy na prognozę dla poszczególnych regionów Polski.

Czytaj dalej na www.topagrar.pl

W wyniku pirolizy materiałów organicznych uzyskujemy produkty stałe, ciekłe i gazowe (wszystkie o wartości energetycznej), czyli odpowiednio biowęgiel, olej i gaz syntetyczny. Proporcje pomiędzy tymi produktami oraz ich właściwości zależą od warunków procesu (temperatury – jej wysokości, tempa przyrostu i czasu oddziaływania; ciśnienia) i parametrów substratów.

Właściwości biowęgla

Parametry charakteryzujące biowęgiel to:

• wielkość cząstek
• zawartość węgla organicznego oraz stabilność połączeń węgla
• zawartość substancji mineralnych
• zawartość wody
• wartośc pH ( najczęściej >7)
• porowatość i powierzchnia właściwa
• zdolność do retencji wody i właściwości sorpcyjne

Doglebowe stosowanie biowęgla

Biowęgiel wpływa na fizyczne, chemiczne i biologiczne właściwości gleb. Biowęgiel poprawia strukturę gleb (właściwości wodno-powietrzne). Wprowadzanie biowęgla wpływa też korzystnie na właściwości cieplne gleb. 

Biowęgiel cechuje się bardzo dużymi zdolnościami sorpcyjnymi, zwiększa więc pojemność sorpcyjną gleb (zwiększa możliwości magazynowania składników pokarmowych, co poprawia wykorzystanie składników wprowadzanych z nawozami i ogranicza straty na drodze wymywania). Dzięki możliwości sorpcji substancji chemicznych, biowęgiel może być także wykorzystywany do poprawy właściwości gleb zanieczyszczonych. Co ważne, wpływ biowęgla na chemiczne właściwości gleb nie ogranicza się do poprawy ich zdolności sorpcyjnych. Biowęgiel jest także źródłem składników pokarmowych (makroelementów i mikroelementów).

Regulacja fizycznych i chemicznych właściwości gleb przekłada się na poprawę ich parametrów biologicznych (aktywności i bioróżnorodności organizmów). Rezultatem tak szerokiego wpływu biowegla na właściwości gleb może być zwiększenie ich produktywności. Korzystne skutki działania biowęgla są tym wyraźniejsze, im gorsze były właściwości gleb przed wprowadzeniem materiału.Warto jednak pamiętać o tym, że poza działaniem korzystnym, zastosowanie biowęgla może wiązać się z negatywnym oddziaływaniem na gleby. Może ono wynikać na przykład z obecności w biowęglu zanieczyszczeń organicznych (np.: WWA, dioksyny) i nieorganicznych (metale ciężkie).

Więcej przeczytasz na www.nawozy.eu

Koniecznie wg analizy

Nawożenie gleby powinno być poprzedzone analizą gleby. Na podstawie wyników tej analizy przed rozpoczęciem uprawy zawartość makroskładników należy doprowadzić do poziomu standardowego (w mg/dm³ gleby): N 90–120, P 60–80, K 150–200, Mg 50–75 i 1200–1500 Ca. 

Jeżeli nie wykonano analizy, przeciętnie stosuje się (na hektar): 100–150 kg azotu, 100–150 kg P₂O₅ i 150–200 kg K₂O. Jeżeli pole było nawożone obornikiem, dawkę azotu można zmniejszyć o 25–50% (do 50–75 kg), a potasu o 30–50% (100–150 kg).

Cenna materia organiczna

W uprawie cebuli bardzo dobre efekty daje nawożenie organiczne, które obecnie jest coraz rzadziej wykonywane z powodu zmniejszenia pogłowia zwierząt gospodarskich. Powinno być zastosowane z odpowiednio dużym wyprzedzeniem, aby nastąpiła humifikacja i mineralizacja substancji organicznej. Obornik najlepiej stosować jesienią przed orką przedzimową. Wiosną można zastosować dobrze rozłożony kompost w dawce 15–20 t/ha, który miesza się z glebą kultywatorem na głębokość 10–15 cm. Nawożenie organiczne zazwyczaj pokrywa wysokie zapotrzebowanie cebuli na mikroskładniki oraz zwiększa retencję wodną i korzystnie wpływa na strukturę gleby.   

Niezależnie od tego, czy stosowano nawozy organiczne, do uzyskania wysokich plonów cebuli niezbędne jest nawożenie mineralne. Jeżeli zastosowano nawóz organiczny, to w programie nawożenia należy uwzględnić ilości składników w nim wniesionych.

Uwaga na zasolenie

Przygotowując pole pod siew cebuli należy unikać zbyt dużych jednorazowych dawek nawozów mineralnych, ponieważ jest ona wrażliwa na zasolenie. Cebulę sieje się płytko i nadmierna koncentracja soli (nawozów) w wierzchniej warstwie gleby może powodować brak wschodów lub zamieranie siewek. Nawozy należy więc możliwie dokładnie i głęboko wymieszać z glebą – potasowe, fosforowe lub wieloskładnikowe na głębokość 10–15 cm, a azotowe – 5 cm. W przypadku konieczności stosowania dużych dawek, nawozy fosforowe i potasowe można aplikować jesienią pod orkę lub wczesną wiosną (patrz, przykłady ze stacji chemiczno-rolniczych). Nawozy azotowe wysiewamy krótko przed siewem i mieszamy z glebą podczas przygotowania pola do siewu.

Różna forma azotu

W uprawie cebuli kluczowe jest nawożenie azotem, ponieważ w glebach prawie zawsze jest zbyt mało tego składnika. Wybór konkretnego nawozu powinien być uzależniony od czynników glebowych. Jeżeli pH gleby jest niższe od zalecanego dla cebuli (optymalne 6,5–7,8 dla gleb mineralnych i 5,5–6,5 dla torfowych) najlepiej wybrać saletrzak, który nie powoduje zakwaszenia. Przy uregulowanym odczynie stosuje się saletrę amonową. Dobrym źródłem azotu może być siarczan amonu, zawierający dodatkowo siarkę. Należy jednak pamiętać, że ten nawóz powoduje dość silne zasolenie i zakwaszenie gleby. Z tego powodu powinien być stosowany tylko na glebach o dużym kompleksie sorpcyjnym, zasobnych w próchnicę i o wysokim pH.  

Do przedsiewnego nawożenia cebuli raczej nie nadaje się saletra wapniowa, gdyż istnieje ryzyko wymycia azotu poza zasięg systemu korzeniowego. Użycie mocznika wiosną, z powodu zbyt niskiej temperatury gleby na początku uprawy cebuli, nie jest rozwiązaniem optymalnym. Oba te nawozy nadają się natomiast doskonale do nawożenia pogłównego.

Przy optymalnym odczynie

W ostatnim czasie na rynku pojawiły się nowe nawozy azotowe, zawierające siarkę. Jednym z nich jest Saletrosan zawierający 26 lub 30 – procent azotu (przewaga azotu amonowego nad azotanowym i siarka dostępna dla roślin). Inny nawóz to Yara Bella Sulfan 24% N (w równych częściach w formie amonowej i azotanowej oraz 15% SO₃ i 12% CaO rozpuszczalnego w wodzie). Można je stosować przedwegetacyjnie lub pogłównie. Przy wyborze należy uwzględnić odczyn gleby. Jeżeli pH jest niższe od optymalnego, to ich stosowanie nie będzie dobrym rozwiązaniem. W przypadku odczynu alkalicznego, jeżeli nie ma możliwości wymieszania nawozu z glebą, najlepiej z niego zrezygnować, ze względu na ryzyko strat azotu w formie amonowej. 

Od połowy maja do połowy czerwca

Z powodu ryzyka wymycia związków azotu, całą dawkę tego składnika dzieli się na 2 lub 3 części, stosując połowę lub jedną trzecią dawki przed siewem nasion lub sadzeniem dymki, a resztę pogłównie. Na glebach bardzo lekkich z powodu ryzyka wymycia azotu lepiej stosować nawożenie w 3 dawkach. Nawożenie pogłówne rozpoczyna się około połowy maja, gdy roślina wykształci 2–3 silne liście długości 10–15 cm. Nawożenie azotem należy zakończyć około połowy czerwca, ponieważ zbyt późno podawany azot sprzyja tworzeniu się cebul bączastych (z nadmiernie zgrubiałą szyjką) i jest przyczyną ich gorszego przechowywania. Jeżeli wymagana ilość azotu obliczona na podstawie analizy nie przekracza 100 kg/ha, można całą dawkę zastosować jednorazowo przedwegetacyjnie, a dodatkowo dokarmiać rośliny dolistnie.

Fosfor jak najwcześniej

Spośród nawozów fosforowych najlepiej wybrać superfosfat wzbogacony (40% P₂O₅). Nawozy fosforowe muszą być dobrze wymieszane z glebą, ponieważ jony fosforanowe bardzo powoli przemieszczają się w głąb profilu. Dobrym rozwiązaniem jest nawożenie fosforem jesienią przed orką przedzimową, co umożliwia wymieszanie superfosfatu z glebą. Jeżeli nawożenie tym składnikiem wykonuje się wiosną, należy je zrobić jak najwcześniej, aby podczas kolejnych zabiegów uprawowych mieszać nawóz z glebą. Można również wykorzystać fosforan amonu (46% P₂O₅ i 18% N). 

Uwaga na chlorki

Jako źródło potasu dla cebuli można zastosować chlorek lub siarczan potasu. Wybierając tańszą sól potasową, koniecznie należy ją wysiewać jesienią, aby chlorki w niej zawarte do wiosny zostały wypłukane poza zasięg systemu korzeniowego roślin. Cebula jest zaliczana do gatunków wrażliwych na nadmiar chlorków i zasolenie. Jeżeli nawożenie potasem będzie wykonywane wiosną, zdecydowanie trzeba wybrać droższy siarczan potasu. Dodatkową korzyścią z takiego rozwiązania jest dostarczenie cebuli siarki, której ten gatunek potrzebuje w znacznych ilościach. Z hektara uprawy cebuli wynosi się z plonem 40–80 kg S. W ostatnim czasie zwiększa się potrzeba nawożenia siarką, ponieważ zaczyna jej brakować w naszych glebach. 

Głównie Zn, Cu, Mn

Bardzo dobrym rozwiązaniem jest stosowanie nawozów wieloskładnikowych, zawierających wszystkie makro- i mikroskładniki. Należy je wybierać, jeżeli uprawa jest prowadzona bez nawożenia organicznego lub na glebach lżejszych. Na rynku jest szeroka gama nawozów wieloskładnikowych, np.: Azofoska, CropCare, Yara Mila Complex, Polimag S, Nitrophoska, Supervit C itp. Są one produkowane w wielu odmianach, o zróżnicowanym składzie, co umożliwia dobranie mieszanki do zasobności gleby. Warto przynajmniej część składników wnosić w postaci nawozów wieloskładnikowych. 

Cebula ma wysokie zapotrzebowanie na mikroskładniki, głównie cynk, miedź i mangan. Problemy z mikroelementami występują przeważnie na glebach o zbyt wysokim pH, nawiezionych nadmiernymi dawkami nawozów wapniowych (niedobory miedzi i cynku). Z kolei na glebach torfowych brakuje miedzi, manganu i molibdenu. Gleby torfowe są bardzo cenne do uprawy cebuli. Jednak pamiętając o silnej sorpcji miedzi i manganu, trzeba te składniki dostarczyć roślinie dolistnie. Na rynku dostępna jest szeroka oferta pojedynczych nawozów mikroelementowych lub ich mieszanek. Warto po nie sięgać zwłaszcza w sytuacji, gdy zasobność gleby jest niska lub występują warunki utrudniające pobieranie mikroskładników.

Objawy deficytu mikroelementów są trudne do zdiagnozowania metodą wizualną, ponieważ często przypominają nieprawidłowości spowodowane brakiem makroskładników lub choroby np. wirusowe. Wyższą zasobnością w mikroelementy charakteryzują się gleby o wysokiej zawartości próchnicy (silna sorpcja). Częstym czynnikiem ograniczającym pobieranie mikroskładników jest deficyt tlenu w glebach niestrukturalnych lub zalanych. 

 dr Piotr Chochura

Przeznaczenie i stosowanie

Salmag® jako uniwersalny nawóz azotowy, może być stosowany pod wszystkie rośliny uprawne: zboża ozime i jare, rośliny przemysłowe, pastewne i okopowe, na użytkach zielonych oraz w uprawie warzyw i sadownictwie od wiosny do lata. Ze względu na zawartość wapnia i magnezu najlepiej, gdy po wysianiu jest wymieszany z glebą.Jeśli używamy go do nawożenia  pogłównego i nie mamy możliwości wymieszania z glebą, najlepiej zastosować go na wilgotną glebę lub przed spodziewanym deszczem.

Ze względu na higroskopijność Salmag® można mieszać bezpośrednio przed rozsiewem z Polidapem®, Polifoskami®, Polimagiem® S oraz z solą potasową, pod warunkiem że nawozy są suche. Pamiętajmy także o właściwym przechowywaniu nawozu, w suchych warunkach na niepalnym podłożu. Unikajmy wystawienia opakowań na promienie słoneczne i ich nagrzewania powyżej 30ºC.

Korzyści zastosowania

Salmag® zawiera praktycznie w takich samych ilościach wolniej działający azot w formie amonowej oraz szybko działający azot saletrzany. Azot amonowy nie ulega wymywaniu z gleby, jest wolno pobierany przez rośliny, wpływa na dobre ukorzenienie roślin, wspomaga pobieranie fosforu i ogranicza nadmierne pobieranie potasu. Zawartość szybko działającej saletrzanej formy azotu przyspiesza wegetację roślin krótko po zastosowaniu nawozu, czyli wiosną przyspiesza regenerację roślin po zimowym osłabieniu, a w okresie wegetacji stosowany przed fazami największego zapotrzebowania roślin powoduje ich prawidłowy wzrost. Zawartość dwóch form – amonowej i saletrzanej w równych ilościach stanowi, że Salmag® w naszych warunkach klimatyczno-glebowych to uniwersalny nawóz azotowy.

Źródło: nawozy.eu

Spółka SatAgro za swój projekt otrzymała w listopadzie bieżącego roku nagrodę "Diamenty Polskiej Chemii" w kategorii startup  podczas  V edycji Chemical Industry Summit & Awards Gala organizowanej przez Executive Club. Wcześniej Projekt otrzymał złoty medal Polagra Premiery oraz jako jeden z dziesięciu, we wrześniu bieżącego roku był prezentowany w Pałacu Prezydenckim w ramach inicjatywy "Startupy w Pałacu".

– Bardzo cieszymy się na współpracę z Grupą Azoty. Jesteśmy przekonani, że nasze usługi dobrze uzupełnią ofertę Grupy Azoty, zarówno w zakresie optymalnego użycia nawozów, jak i innych zastosowań obserwacji satelitarnej. Doceniamy także, że tak duża firma zdecydowała się na partnerską współpracę z polskim start-upem – mówi Przemysław Żelazowski, Założyciel i Prezes Zarządu SatAgro. 

Serwis SatAgro umożliwia dostęp do obserwacji satelitów produkcji NASA, Europejskiej Agencji Kosmicznej i prywatnych operatorów. Przetwarza dane osobno dla każdego z pól i dostarcza informacje, które pozwalają bardziej efektywnie zarządzać gospodarstwem – na bieżąco monitorować rozwój upraw, tworzyć mapy aplikacyjne do precyzyjnego siania, nawożenia i oprysków, a także analizować skutki zabiegów agronomicznych poprzez indeksy opisujące samą roślinność jak i przebieg pogody.

Źródło: grupaazoty.pl

W tej edycji do programu przystąpi 240 uczestników, o tym kto się zakwalifikuje zadecyduje kolejność zgłoszeń. W programie wezmą udział tylko właściciele gospodarstw o powierzchni powyżej 50 ha.

Modyfikować nawożenie

Kapusta wymaga żyznych gleb, o odczynie zbliżonym do obojętnego, w zakresie pH 6,5−7,5. Jedynie na glebach torfowych pH może być niższe, w granicach 5,5−6,5. Uprawa kapusty na zbyt kwaśnych stanowiskach wiąże się ze zwiększonym ryzykiem porażenia roślin kiłą kapusty. Ponadto dochodzi do problemów z pobieraniem składników pokarmowych, głównie fosforu i molibdenu. 

Jeżeli nie zrobiono analizy, zazwyczaj stosuje się następujące dawki w czystym składniku (kg/ha): 150−250 N; 80−100 P₂O₅; 250−350 K₂O. Niższe z podanych dawek stosuje się dla kapusty wczesnej. W miarę jak wydłuża się okres uprawy, należy zwiększyć ilość składników pokarmowych. 

Po zastosowaniu obornika należy ograniczyć nawożenie mineralne, zazwyczaj do poziomu (kg/ha): 100 N; 50−70 P₂O₅ i 150−250 K₂O. Inaczej postępujemy w sytuacji, gdy plantacja jest nawadniana. Z powodu większych plonów i ryzyka wymywania składników (głównie azotu), dawki nawozów mineralnych należy zwiększyć nawet o 50%, zależnie od zasobności gleby.

Dawkowanie azotu

Zalecane zawartości składników pokarmowych (tzw. liczby graniczne) podano w tabeli. Niższe z przedstawionych wartości zaleca się dla kapusty wczesnej, wyższe dla odmian późniejszych.

Tab. 1. Standardowe zawartości makroskładników dla kapusty głowiastej białej [mg/dm³]

Spośród makroskładników azot ma podstawowe znaczenie, ponieważ prawie w każdej glebie jest go za mało. Kapusta bardzo dobrze reaguje na nawożenie azotem, ale należy pamiętać, że jej przenawożenie tym składnikiem grozi nadmierną koncentracją azotanów i pogorszeniem przydatności do kwaszenia i przechowywania. 

Zazwyczaj dawki azotu dla kapusty wahają się od 120 do 250 kg N/ha. Jedynie na glebach torfowych, przeznaczonych do uprawy późnych odmian kapusty stosuje się do 50−100 kg N/ha z powodu naturalnie wysokiej jego zawartości w torfie (2−4% N).

Z powodu wielkości dawek i długości wegetacji dawkę azotu należy podzielić na części. Przed sadzeniem rozsady zazwyczaj stosuje się jedną trzecią lub połowę ogólnej dawki azotu, a resztę przeznacza na nawożenie pogłówne i również dzieli się, w zależności od długości uprawy. Jedynie w przypadku uprawy na zbiór bardzo wczesny, całość azotu można zastosować przedwegetacyjnie. Nawóz należy wymieszać broną lub agregatem z 5−10-cm warstwą gleby. 

Nawożenie pogłówne rozpoczyna się po przyjęciu rozsady. W przypadku odmian wczesnych pozostałą część azotu rozsiewa się 2−3 tygodnie po sadzeniu. W uprawie odmian późnych wykonuje się 2−3 nawożenia pogłówne, w odstępie 3−4 tygodni, kierując się zasadą, że im dłuższy okres wegetacji i lżejsza gleba, tym mniejsze jednorazowe dawki azotu (50–75 kg N/ha). Ostatnie nawożenie należy wykonać do końca lipca, ponieważ istnieje ryzyko słabego wiązania główek, które są zbyt luźne i może pogorszyć się ich zdolność przechowalnicza oraz do kwaszenia. Jako źródło azotu wybiera się różne nawozy, dobierając je do warunków glebowych (głównie odczynu i kategorii agronomicznej) oraz terminu stosowania. 

Do 50 mg siarki

Nawożenie fosforem najlepiej wykonać jesienią, pod orkę przedzimową lub wczesną wiosną. Źródłem fosforu może być superfosfat wzbogacony (40% P₂O₅) lub pojedynczy (20% P₂O₅). Kapusta nie ma szczególnych wymagań względem formy potasu, dlatego w jej nawożeniu można stosować sól potasową lub typowe nawozy rolnicze. Mając na uwadze wysokie zapotrzebowanie kapusty na siarkę, warto przynajmniej część potasu wnieść w postaci siarczanu potasu, jeżeli nie będą używane inne nawozy zawierające siarkę.

Z powodu wysokiego zapotrzebowania kapusty na mikroskładniki warto stosować wieloskładnikowe nawozy ogrodnicze. Dobrym rozwiązaniem jest użycie takiego nawozu w ilości wprowadzającej przedwegetacyjną dawkę azotu.

Jak kapusta – to bor

Jak większość roślin z rodziny kapustowatych, kapusta jest bardzo wrażliwa na niedobór boru, którego zawartość w glebie powinna wynosić na początku uprawy 0,5−3 mg B/dm³ gleby. Problemy z dostępnością boru spotyka się najczęściej na glebach podmokłych, świeżo zwapnowanych, w warunkach zbyt wysokiego pH oraz podczas suszy. Jeżeli nawożenie oparte jest głównie na nawozach pojedynczych, warto stosować superfosfat wzbogacony borowany lub saletrzak z borem, a do nawożenia pogłównego saletrę wapniową z borem. W przypadku bardzo niskiej zasobności gleby w bor można zastosować przed sadzeniem rozsady boraks w dawce 15−25 kg/ha lub dolistnie opryskiwać rośliny boraksem (stężenie 0,5%), albo też innym nawozem zawierającym bor.

Mn niedostępny w zasadowym

Czasami w uprawie kapusty spotyka się również deficyt manganu, czego typowymi objawami jest stopniowe zanikanie chlorofilu w tkankach pomiędzy nerwami, a nerwy pozostają zielone. Jeżeli taki stan utrzymuje się dłużej, tkanki te zmieniają barwę na żółtą i w konsekwencji zamierają. Pierwsze symptomy deficytu pojawiają się w momencie, gdy rośliny podejmują intensywny wzrost, co przypada zazwyczaj 4−6 tygodni po sadzeniu rozsady. Problemy z manganem występują najczęściej na glebach węglanowych o odczynie obojętnym lub zasadowym, świeżo wapnowanych oraz torfowych. 

Zalecana zawartość manganu w glebie dla kapusty przed sadzeniem rozsady powinna wynosić 5−25 mg Mn/dm³ gleby. Jeżeli na podstawie analizy stwierdzono bardzo niską zawartość manganu lub kapusta jest uprawiana na glebie torfowej, można zastosować 50−75 kg siarczanu manganawego lub 10−20 kg chelatu Mn na hektar. Podczas wegetacji zapobiegawczo można dokarmiać rośliny dolistnie tymi samymi nawozami w stężeniu 0,2−0,5%.

dr Piotr Chohura

Dodała, że w perspektywie 2014-2020 jest wiele funduszy wspierających działania proeksportowe, a w szczególności promocję produktów rolno-spożywczych i wyrobów przetworzonych. Prezes KIG Centrum Promocji podkreśliła, że eksport polskich produktów spożywczych "będzie mieć sens tylko wtedy, gdy finansowanie działań handlowych będzie w parze ze strategicznym myśleniem przedsiębiorców rolnych".
 
Podczas Konferencji Centrum Kompetencji Puławy we współpracy z Grupą Azoty Puławy ogłosiło konkurs na najciekawszą pracę badawczą lub projekt rozwojowy w tematyce nawożenia i agrotechniki.
 
– Tematy prac powinny mieścić się w obszarze: optymalizacji technologii nawożenia z uwzględnieniem upraw i zasobności gleb lub w rozwoju nowych technologii nawożenia i produktów nawozowych dostosowanych do potrzeb polskiego rolnictwa – poinformował wiceprezes Grupy Azoty Zakłady Azotowe Puławy. Łączna pula nagród wynosi 30 tys. zł. Organizatorzy czekają na propozycje prac do 31 stycznia 2017 roku.

Źródło informacji: Centrum Prasowe PAP

Nawóz zawiera siarkę siarczanową, którą rośliny mogą szybko pobrać z roztworu glebowego w postaci jonu siarczanowego. Nie jest to możliwe w przypadku stosowania siarki elementarnej, która potrzebuje czasu by przejść do formy siarczanowej. Producent poleca stosowanie nawozu wiosną. 

Sorpcja jest jedną z właściwości chemicznych gleb. Jest to zdolność do zatrzymywania substancji. W glebie substancje są zatrzymywane na drodze sorpcji: mechanicznej, biologicznej, fizycznej, wymiennej (fizykochemicznej) i chemicznej. Za sorpcję wymienną, bardzo ważną dla zapewnienia roślinom dostępu do składników pokarmowych, odpowiada kompleks sorpcyjny.

Glebowy kompleks sorpcyjny

Kompleks sorpcyjny tworzą mineralne i organiczne składniki stałej fazy gleby, zwłaszcza minerały ilaste (np.: wermikulit, montmorylonit, illit) i próchnica glebowa (np.: kwasy huminowe, kwasy fulwowe). Wymienione składniki to substancje w formie koloidalnej, w większości o ładunku ujemnym. To właśnie dzięki temu ładunkowi kompleks sorpcyjny jest w stanie zatrzymywać naładowane dodatnio jony (np.: Ca²⁺, Mg²⁺), z których w późniejszym czasie mogą skorzystać rośliny uprawne.

Kompleks sorpcyjny zdolny jest także do niewymiennej sorpcji niektórych jonów, która w niewielkim stopniu decyduje o dostępności składników dla roślin. Wykazuje również niewielką zdolność do sorbowania anionów (np.: Cl^-, NO₃^-, SO₄^2-). Ta sorpcja jest jednak znacznie mniejsza niż sorpcja kationów, ponieważ ładunków dodatnich (zdolnych do sorbowania anionów) jest w kompleksie mniej niż ładunków ujemnych.

Magazyn składników pokarmowych

Podstawową funkcją kompleksu sorpcyjnego jest magazynowanie jonów na drodze sorpcji wymiennej. Jest to wymiana jonów pomiędzy roztworem glebowym a kompleksem sorpcyjnym (w ilościach równoważnych chemicznie). Jony związane wymiennie mogą być pobrane przez rośliny po przejściu z kompleksu sorpcyjnego z powrotem do roztworu glebowego, ale mogą być też pobrane przez włośniki korzeniowe bezpośrednio z kompleksu sorpcyjnego.

Ładunek koloidów tworzących kompleks sorpcyjny jest w większości ujemny, a więc sorbowane są głównie kationy, w tym Ca²⁺, Mg²⁺, K⁺, Na⁺, NH₄⁺ (jony o charakterze zasadowym), ale także H⁺ i Al³⁺ (jony o charakterze kwaśnym).To, ile kationów może być zatrzymanych w kompleksie sorpcyjnym, zależy od składu kompleksu. Im więcej minerałów ilastych i próchnicy w glebie, tym większa jest jej pojemność sorpcyjna.

To, jakie kationy zatrzymywane są w kompleksie, zależy m.in. od ich właściwości. Najłatwiej do kompleksu sorpcyjnego wchodzi kation H⁺, który jednocześnie najtrudniej jest z kompleksu usunąć. Odwrotna zależność dotyczy kationu sodu Na⁺, łatwego do zastąpienia przez magnez czy wapń [Gorlach i Mazur 2002]:

   Na⁺ < K⁺ ≈ NH₄⁺ < Mg²⁺ < Ca²⁺ < Al³⁺ < H⁺

Podany powyżej szereg (kolejność kationów względem ich energii wejścia do kompleksu sorpcyjnego) może przyjmować nieco inny układ, w zależności od typu koloidów tworzących kompleks sorpcyjny.

Dzięki możliwości magazynowania jonów w kompleksie, nawożenie jest skuteczniejsze i bezpieczniejsze dla środowiska. Składniki wprowadzone do gleby z nawozami, a niepobrane od razu przez rośliny, mogą „poczekać” w kompleksie sorpcyjnym. Nawozy amonowe są dobrymi nawozami przedsiewnymi, ponieważ kation NH₄⁺ po wprowadzeniu do gleby nie ulega wymyciu (co prowadziłoby do strat składnika), a jest wiązany w kompleksie sorpcyjnym. Z kolei ujmnie naładowane azotany są dużo bardziej narażone na wymywanie, ponieważ kompleks sorpcyjny zatrzymuje w bardzo niewielkich ilościach.

Buforowość i struktura gleby

Gleby o dużej pojemności sorpcyjnej to gleby dobrze zbuforowane, czyli zdolne do przeciwstawiania się gwałtownym zmianom wartości pH. Stabilny odczyn to stabilne warunki wzrostu roślin (aktywność biologiczna gleby, dostępność składników pokarmowych). Z drugiej strony, gleby o dużej buforowości to gleby wymagające większych dawek wapna w celu zmiany ich wartości pH (dlatego gleby ciężkie należy nawozić większymi dawkami wapna niż gleby lekkie).

Kationy zmagazynowane wymiennie w kompleksie sorpcyjnym decydują nie tylko o odżywianiu roślin i odczynie gleby, ale wpływają także na jej strukturę i stosunki powietrzno-wodne. Duża zawartość kationów jednowartościowych w kompleksie (głównie sodu) prowadzi do pogorszenia struktury gleby.

Jak „zmierzyć” kompleks sorpcyjny?

Parametr mówiący o ilości jonów sorbowanych wymiennie w glebie to pojemność kompleksu sorpcyjnego. Wyrażana jest ona z reguły w milimolach ładunków dodatnich przypadających na określoną masę gleby, np. mmol(+)/kg. Podawanie liczby moli ładunków dodatnich pozwala na uwzględnienie zróżnicowanej wartościowości jonów. Pojemność kompleksu sorpcyjnego gleb piaszczystych może wynosić jedynie około 30 mmoli, a gleb gliniasto-ilastych nawet powyżej 400 mmoli(+)/kg [Mercik 2002].

Ważnym wskaźnikiem jest także stopień wysycenia gleby kationami zasadowymi (Ca²⁺, Mg²⁺, K⁺, Na⁺), przedstawiany w wartościach procentowych. Kompleks sorpcyjny sorbuje najwięcej jonów wapnia. Przyjmuje się, że kompleks sorpcyjny gleby powinien być w 65% wysycony kationami Ca²⁺, a kolejne 10% powinny stanowić jony Mg²⁺ [Grzebisz 2009].

Wraz z obniżaniem się stopnia wysycenia kationami zasadowymi (co dzieje się, kiedy kationy zasadowe zastępowane są przez kwaśne jony H⁺ i Al³⁺) zwiększają się potrzeby wapnowania gleby. Zabieg wapnowania ma przywrócić wysoki udział kationów wapnia w kompleksie sorpcyjnym. Utrata kationów zasadowych z kompleksu jest zjawiskiem naturalnym – kationy te są pobierane przez rośliny (a w rezultacie odprowadzane z plonem), ulęgają też wymyciu do głębszych warstw gleby.

Jak zadbać o kompleks sorpcyjny?

Do poprawy pojemności sorpcyjnej gleby, a także do zwiększenia stopnia wysycenia gleby kationami zasadowymi, prowadzi nawożenie materią organiczną (pod postacią obornika, kompostu czy resztek pożniwnych).

Źródło: nawozy.eu

• Związki organiczne tworzą resztki roślin, nawozów organicznych i obumarłych organizmów glebowych. Zalicza się do nich także próchnica, która jest mieszanką związków koloidalnych. Masa organiczna stanowi zaledwie 0,5-5 proc. masy gleby, a w Polsce najczęściej gleby mają tylko do 1,5 proc. próchnicy. Żeby próchnica się rozwijała potrzebuje dostępu powietrza. Jej zawartość kształtuje inne właściwości gleby: strukturę, pojemność wodną, przewiewność.

• Woda wraz z solami mineralnymi tworzy roztwór glebowy, który wypełnia drobne przestwory glebowe. Jedynie po opadach lub nawadnianiu roztwór może wypełniać również większe przestrzenie. Dzięki mikroporom woda może podsiąkać w górę. Tę specyficzną strukturę bardzo łatwo można zniszczyć poprzez spulchnienie wierzchniej warstwy gleby. Odtwarza się ona w procesie naturalnego osiadania gleby lub po zwałowaniu.

• Powietrze wypełnia makropory. Dla roślin ważne są tlen i dwutlenek węgla w nim zawarte. W glebie znajduje się 10 razy więcej dwutlenku węgla niż w powietrzu. Tlenu jest z kolei mniej. W zbitej lub podmokłej glebie tlenu może być dla roślin zbyt mało. Może to ograniczać rozwój korzeni oraz mikroorganizmów glebowych np.bakterii z rodzaju Rhizobium.

• Żywe organizmy, do których należą rośliny, grzyby i zwierzęta. W 1 g żyznej gleby może się znajdować nawet ponad 20 mln bakterii. Duża aktywność mikroorganizmów sprzyja rozkładowi obornika i resztek roślinnych. 

Stosuje nawozy, więc bada glebę

– W gospodarstwie stosujemy sporo nawozów, bo bez nich nie można prowadzić racjonalnej produkcji roślinnej – mówi Piotr Sochocki ze wsi Karnkowo w powiecie lipnowskim. – Można je jednak efektywniej stosować i wysiewać praktycznie w punkt tyle składników, ile jest dokładnie potrzebne na danym polu. O akcji Grunt to Wiedza dowiedziałem się od mojego doradcy nawozowego z Grupy Azoty. Często przyjeżdża do mnie, aby pomóc ustalić i opracować dokładne programy nawożenia konkretnych plantacji. Nie zajmuje się on sprzedażą nawozów, lecz prowadzi działalność doradczą. Poinformował mnie o tym, że taki program jest prowadzony. Wypełniłem wniosek i to wystarczyło. Nie musiałem nawet znaczka kupować, bo dokument został zabrany przez doradcę. Po kilku tygodniach dowiedziałem się, że zostałem zakwalifikowany do programu.

Analiza 24 ha

Zgodnie z regulaminem programu, została zbadana gleba na powierzchni 24 ha. Próby były wykonywane specjalną sondą, która pobierała profil ziemi o głębokości 0–20 cm. Średnio sporządzane były dwie próby na każdym hektarze. Dzięki nim Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Bydgoszczy mogła oszacować kategorię agronomiczną gleby i jej odczyn pH w celu ustalenia zakresu i potrzeb wapnowania oraz zbadać zasobność w przyswajalny potas, fosfor, magnez w mg/100 g gleby.

Rolnik korzysta

– Udział w akcji Grunt to Wiedza to dla mnie same korzyści – podkreśla Piotr Sochocki. – Ostatnio udało mi się powiększyć gospodarstwo i do programu skierowaliśmy pola, które uprawiamy od niedawna. Wiemy teraz, czego potrzebują i jaka jest ich zasobność. Skorzystałem z możliwości nieodpłatnej analizy tych gleb włączonych niedawno do gospodarstwa, bo nie wiedziałem, w jakim są stanie. Te które posiadałem już wcześniej badam na bieżąco i dzięki temu wiem czego im brakuje i wiem jak zwiększać ich żyzność. Dzięki badaniom mogę stosować nawozy mineralne precyzyjnie, niemal punktowo.

Producent korzystał z programów środowiskowych i stosuje zasady rolnictwa zrównoważonego. To wymagało opracowania w gospodarstwie planów nawożenia, których podstawą są badania gleby. Właśnie z tej konieczności rolnik kilka lat temu wykonał pierwsze badania i od tamtej pory robi je regularnie. 

– To nie są duże koszty, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę cenę tony nawozu azotowego – mówi Piotr Sochocki. – Wiedza o składzie i kwasowości przekłada się potem na wyniki produkcyjne. Znajomość zasobności powoduje, że wiem, jakich składników oraz w jakiej ilości trzeba na pole dostarczyć.

Właściwy płodozmian

W gospodarstwie prowadzony jest bardzo dokładny plan nawożenia oraz wzorowe zasady dobrej praktyki rolniczej. Dzięki nim jakość gruntów utrzymuje się na wysokim poziomie, co potem przekłada się na wysokie plony. Rolnik nie stosuje monokultur. Przeciwnie, stosowany jest płodozmian składający się z 4 roślin, co nie jest dziś tak powszechne jak jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Gospodarstwo produkcję roślinną prowadzi na 95 ha. W płodozmianie w kolejności uprawiane są buraki, jęczmień bądź pszenica, rzepak, pszenica i następnie ponownie buraki. Sporo gruntów ma niską klasę bonitacji i agrotechnicznie nie nadaje się pod uprawę wymagających buraków cukrowych. Dlatego też na słabszych stanowiskach siana jest kukurydza na ziarno oraz kiszonkę.

Co ciekawe, nawożenie nie jest ograniczone jedynie do stosowania nawozów mineralnych. Wspomagane jest również nawozem naturalnym, ponieważ prowadzona jest także produkcja zwierzęca. Utrzymywanych jest 45 sztuk bydła, w tym 15 krów dojnych. Dodatkowo rocznie produkowanych jest w cyklu otwartym 150 sztuk tuczników.

– Słomę w większości tniemy i zostawiamy na polu – opowiada Piotr Sochocki. – Tylko jej część zbieramy na potrzeby produkcji zwierzęcej, a konkretnie dla bydła utrzymywanego na tzw. płytkiej ściółce. Dzięki zwierzętom mamy w gospodarstwie obornik, na którym uprawiane są buraki cukrowe. W ten sposób dbamy o stan próchnicy w glebie. 

Plan nawozowy

Rolnik nie żałuje nawozów roślinom, ale stosuje je precyzyjnie pod zakładane plony z uwzględnieniem zasobności gleb. W przypadku rzepaku jego siew po przedplonie zbożowym kończy około 24–25 sierpnia. Pierwsza dawka nawozu podawana jest na kilka dni przed siewem. Gospodarstwo korzysta z wieloskładnikowej Polifoski 6. Jej wybór nie był przypadkowy. Struktura tego produktu świetnie sprawdza się w warunkach glebowych gospodarstwa oraz pasuje do struktury zasiewów.

– Polifoska 6 zalecana jest na gleby ubogie w potas i idealnie sprawdza się przy uprawie roślin potasolubnych, czyli buraków cukrowych, ziemniaków, kukurydzy i rzepaku, a także pod zboża, gdy zbierana jest słoma – podkreśla Piotr Sochocki. – Z doświadczenia wiem, że najwyższą efektywność uzyskuje się stosując ten nawóz przedsiewnie, mieszając z glebą na głębokość 10–20 cm. 

Przedsiewnie pod rzepak wysiewanych jest 300 kg /ha Polifoski 6. Jesienią rzepak jest też dokarmiany dolistnie makro- i mikroelementami oraz stosowane są w nim zabiegi regulatorami wzrostu. W tym roku wystarczył jeden taki zabieg, ale sporo problemu stwarza właściwa jego ochrona przed szkodnikami. Od czasu wycofania zapraw nasiennych opartych na neonikotynoidach, walka z jesiennymi szkodnikami rzepaku ozimego jest niezwykle trudna, a ilość koniecznych zabiegów chemicznych wzrosła wielokrotnie.

– Wczesną wiosną na plantacje rzepaku startową dawkę azotu stosuję w nawozach zawierających siarkę – mówi Piotr Sochocki. – Następnie w kwietniu wysiewamy drugą wiosenną dawkę azotu. W zależności od potrzeby rzepak dokarmiany jest także przez liście. 

Miniony sezon nie był dla rzepaku ozimego łaskawy, a wszystko przez niesprzyjającą zimę. Kilka dni mrozu po ciepłej jesieni i przy braku śniegu wystarczyło, aby plantacje rzepaku zostały zdziesiątkowane. Straty były nieodwracalne i nawet obfitość składników pokarmowych w glebie nie wystarczyła do regeneracji roślin. Te plantacje, które zakwalifikowano do dalszego prowadzenia plonowały bardzo nisko.

– Plon rzepaku w tym roku sięgał niewiele ponad 2 t/ha – narzeka Piotr Sochocki. – W normalnych warunkach przy przyzwoitych opadach i bez ekstremalnej zimy mój program nawozowy pozwala na osiąganie plonów nasion rzepaku wynoszących ponad 5 t/ha. Uprawiam przy tym nie mieszańce, ale polskie odmiany populacyjne Monolit i Metys z Hodowli Roślin Strzelce.

Pszenica wysokiej jakości

Równie imponująco wygląda program nawożenia dla pszenicy ozimej. Przedplonem jest dla niej rzepak ozimy, a kluczowym elementem agrotechniki terminowy (między 20 a 30 września) i niezbyt gęsty siew (180 kg ziarna siewnego na ha). Także i w tym przypadku pierwsza dawka nawozu podawana jest na kilka dni przed wykonaniem siewu. Zwykle stosowana jest Polifoska 6 w dawce 200 kg/ha i w razie potrzeby jesienią także nawozy dolistne. Wiosenne nawożenie pszenicy ozimej rozpoczyna się od startowej dawki azotu (nawóz z siarką). Druga dawka azotu aplikowana jest najczęściej w kwietniu, a trzecia na tzw. kłos. Nawożenie pogłówne uzupełniane jest w razie potrzeby aplikacją nawozów dolistnych.

– Jeśli nie ma nieprzewidzianych i szkodliwych zjawisk pogodowych podczas sezonu wegetacyjnego, taki plan nawożenia pozwala na uzyskanie minimum 8 t/ha – podkreśla Piotr Sochocki. – Wiedza dotycząca stanu zasobności glebowej pozwala na precyzyjne i racjonalne wykorzystanie nawozów. Dzięki niej nie ma problemu z uzyskaniem ziarna o wysokich parametrach konsumpcyjnych z wysoką zawartością białka, glutenu i gęstości. W 2015 r. wyniosła ona 80,2 g/l przy białku na poziomie 13,5%. 

Podnieść jakość gruntów

Badania składu gleby są prowadzone w gospodarstwie konsekwentnie od kilku lat. O tym jak ważne są odpowiednie parametry gleby najlepiej świadczą doświadczenia z nowo kupowanymi gruntami. Znajdują się one w kulturze rolnej, która daleka jest od tej, jaka jest na polach uprawianych od wielu lat.

Ostatnie badania przeprowadzone przez bydgoską Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą wykazały, że kupione grunty są kwaśne i konieczne jest ich wapnowanie. Zawierają też niewielką ilość przyswajalnego fosforu i potasu. Z raportu dostarczonego przez Stację wynika, iż najniższy poziom pierwszego pierwiastka wyniósł 7,3 mg/100 gramów gleby (zasobność niska), ale był jednak grunt z zawartością aż 25 mg fosforu/100 g gleby (zasobność bardzo wysoka). Badane stanowiska cechowały się także niską bądź co najwyżej średnią zawartością przyswajalnego potasu i magnezu. 

– Te wyniki pokazują bardzo dokładnie, co w glebie się znajduje – podkreśla Piotr Sochocki. – Przy glebach zaniedbanych trzeba co najmniej kilku lat zanim wapnowanie ureguluje odczyn do optymalnego poziomu pH, a nawożenie na zapas podniesie przyswajalność o jeden poziom – z niskiej do średniej. To dlatego inaczej nawożone są gleby, które posiadam od niedawna a inaczej te, które znam i uprawiam od lat. Kupowane grunty są kwaśne, zbite i z niewielką ilością składników pokarmowych. Wymagają początkowo innych i większych nakładów i dokarmiania roślin dolistnie. Kilka lat konsekwentnej pracy powoduje, że ich stan i zasobność ulega polepszeniu. Niedawno kupiłem ziemię. Pole połączyłem, ponieważ graniczyło z moim gruntem i tam zasiany został rzepak. Na kupionym obszarze rośliny są mniejsze, gorzej rozwinięte, bo i pewnie słabiej odżywione. Więcej jest też chwastów. Dlatego też na tym obszarze prowadzony będzie bardziej intensywny program nawożenia tak, aby różnicę zostały wyrównane. O gruncie trzeba mieć dokładną wiedzę. Pozwala ona na stosowanie rolnictwa precyzyjnego bez konieczności kupowania systemu opartego na GPS. 

Tomasz Ślęzak

Przyswajalności potasu sprzyja pH od 5,5 do 7,0. Potas jest typowym składnikiem przedsiewnym. Jest dobrze zatrzymywany przez kompleks sorpcyjny gleby. W asortymencie nawozów potasowych mamy: sole potasowe, siarczan potasu, kalimagnezję, kainit magnezowy, saletrę potasową.
Potas zawierają również nawozy wieloskładnikowe: Polifoski^® i Polimag^®.

Objawy niedoboru potasu

Występują na dolnych, starszych liściach. Potas jest pierwiastkiem ruchliwym, tzw. reutylizowanym. Co to oznacza dla rośliny? W przypadku niedoboru roślina wycofuje go ze starszych liści, kierując do młodych, górnych. Roślina zawsze dąży do rozwoju i przedłużenia gatunku. 

Skutki niedoboru potasu w roślinie

• zahamowanie wzrostu roślin,
• skrócone międzywęźla,
• słabe krzewienie się,
• słaby rozwój korzeni,
• liście małe, niebiesko-zielone,
• nekrotyczne plamy na liściach między nerwami,
• liście zwijają się ku górze,
• mniejsza zawartość białka, cukru, skrobi, pektyn i tłuszczu w roślinach.

Potas występuje w nawozach w dwóch formach: chlorkowej i droższej – siarczanowej. Jest wiele roślin wrażliwych na chlorki: cebula, ogórek, dynia, pomidor, papryka, fasola, ziemniak. Trzeba je nawozić formami siarczanowymi, a jeśli już chcemy zastosować nawozy chlorkowe, to jesienią (wypłukanie chloru).

Optymalna zawartość potasu w glebie dla wybranych gatunków:

• 125–175 mg K/l podłoża dla grochu, fasoli szparagowej, rzodkiewki;
• 150–250 mg K/l podłoża dla pietruszki, sałaty, brokułu, chrzanu;
• 175–250 mg K/l podłoża dla cebuli, kapust, ogórka, pora, buraka ćwikłowego;
• 200–250 mg K/l podłoża dla pomidora, kalafiora, selera.

Katarzyna Wójcik

Uzupełnianie ilości magnezu w glebie najłatwiej osiągnąć poprzez stosowanie wapna magnezowego sypkiego lub granulowanego. Źródłem magnezu są również m.in.: siarczan magnezowy uwodniony, siarczan magnezowy jednowodny, kizeryt, magnezyt, kainit magnezowy. Do 5% MgO zawierają również Saletrzaki, Salmag^®, Polifoski^® i Polimag^®. 

Objawy niedoboru magnezu

Występują na dolnych, starszych liściach. Magnez jest pierwiastkiem ruchliwym, tzw. reutylizowanym. Co to oznacza dla rośliny? W przypadku niedoboru, roślina wycofuje go ze starszych liści, kierując do młodych, górnych. Roślina zawsze dąży do rozwoju i przedłużenia gatunku. W tej sytuacji obserwujemy na starszych liściach tzw. chlorozę międzynerwową, czyli żółknięcie tkanki między nerwami, podczas gdy nerwy pozostają zielone.

Pamiętaj , że pierwiastkiem antagonistycznym dla magnezu jest potas. Przenawożenie potasem blokuje pobieranie magnezu z gleby oraz przemieszczanie magnezu w roślinie.

Zasobność gleb mineralnych w magnez określa się jako średnią w przypadku, gdy:

• w glebie lekkiej jest 30–40 mg Mg/l podłoża; 
• w glebie średniej jest 40–80 mg Mg/l podłoża;
• w glebie ciężkiej jest 60–120 mg Mg/l podłoża.

Skutki niedoboru magnezu

Skutki niedoboru magnezu w roślinie:

1. chloroza,
2. słaby przebieg fotosyntezy, czyli słaby wzrost roślin
3. słaby rozwój korzeni,
4. utrudnione pobieranie składników pokarmowych z gleby,
5. upośledzenie odporności roślin,
6. gorsza jakość plonów – mniejsza zawartość białka, cukrów, tłuszczów, skrobi, karotenu,
7. większa kumulacja azotanów w roślinie.

Akumulowany jako fityna w nasionach i korzeniach spichrzowych, stanowi rezerwę fosforu dla kiełków i młodych pędów roślin. Fosfor decyduje przede wszystkim o prawidłowym rozwoju systemu korzeniowego, poprawia ukorzenianie się roślin i aktywność biologiczną gleby, powodując lepsze wykorzystanie innych składników. Zwiększa mrozoodporność, odporność roślin na niedobory wody i na choroby. Zwiększa też zawartość białka, cukrów, tłuszczu i witamin w roślinach. Ogranicza natomiast akumulowanie szkodliwych form azotu (np. azotanów) w roślinach. Fosfor decyduje także o prawidłowym i równomiernym rozwoju i dojrzewaniu nasion i ziarna oraz o ich wypełnieniu. W praktyce nie obserwuje się skutków przenawożenia fosforem, ponieważ rośliny nie wykazują skłonności do pobierania nadmiernych ilości fosforu, tak jak w przypadku azotu i potasu.

Chemicznie fosfor jest pierwiastkiem mało ruchliwym, dostępnym dla roślin tylko z bezpośredniego sąsiedztwa korzeni, a jego pobieranie jest bardzo uzależnione od odczynu gleby i temperatury. Przykładowo chłodna wiosna niezależnie od zasobności gleby w przyswajalny fosfor zawsze uwidacznia na liściach roślin głód fosforowy (antocyjanowe, fioletowe przebarwienia). Dostępność fosforu jest znacznie ograniczona już przy temperaturach poniżej 12°C. Trudno ustalić graniczą temperaturę, ale z badań wynika zależność, że wzrost temperatury gleby o 1°C zwiększa zawartość fosforu w roztworze glebowym (fosforu przyswajalnego i dostępnego dla roślin) o 1–2%. Zależność ta wynika m.in. ze wzrostu aktywności mikroorganizmów.

Aby fosfor w postaci jonów mógł być pobrany przez rośliny, musi znajdować się  w bezpośrednim kontakcie ze strefą włośnikową korzeni. Maksymalna wielkość pobierania (absorpcji) fosforu ma miejsce kiedy jony tego pierwiastka znajdują się w odległości 1 mm od strefy włośnikowej korzeni. Dla przykładu, maksymalne  pobieranie jonów wapnia i magnezu ma miejsce z odległości 5 mm, jonów potasu z odległości 7,5 mm, a jonów azotu z odległości 20 mm od strefy włośnikowej korzeni.

Przy bardzo niskiej i niskiej zasobności gleb w przyswajalny fosfor warto zadbać o  podniesienie zasobności do poziomu średniego. Takie nawożenie z tzw. ilością na zapas w celu poprawy zasobności najlepiej jest oczywiście przeprowadzić jesienią. Podnoszenie zasobności w fosfor powinno odbywać się stopniowo przez stosowanie dawki fosforu pod uprawianą roślinę w ilości wynikającej z zakładanego plonu i powiększonej o 20–30% (na zapas).

Problemem są jednak odpłatne badania, które wykonuje tylko 8% gospodarstw. Mimo tego, że są one bardzo tanie. Koszt takiej analizy w przeliczeniu na hektar i na rok to mniej niż 1 zł. Z próbek przebadanych w ramach programu Grunt to Wiedza wynika (co wiadomo nie od dziś), że większość polskich gleb ma zbyt kwaśny odczyn. Jakie są tego konsekwencje?

Odczyn a przyswajalność

Wysoką efektywność nawożenia mineralnego i organicznego gleb można uzyskać tylko po uregulowaniu odczynu. Stosowanie nawet wysokich dawek nawozów mineralnych na glebach zakwaszonych będzie nieefektywne. Właściwe pH to podstawa, a jak wskazują wyniki badań wykonane w ramach program Grunt to Wiedza, blisko 60% polskich gleb ma zbyt kwaśny odczyn i wymaga wapnowania. Dokładnie rzecz ujmując konieczne, potrzebne i wskazane wapnowanie dotyczy 53% polskich gleb, choć sytuacja w rejonach działania poszczególnych Okręgowych Stacji Chemiczno-Rolniczych jest bardzo zróżnicowana.

Od pH zależy m.in. rozwój i zasiedlenie gleb przez mikroflorę, zdolności sorpcyjne, przyswajalność składników pokarmowych i łatwość ich pobierania przez rośliny, fitotoksyczność metali ciężkich, trwałość struktury i stosunki wodno-powietrzne gleby. Wapń odgrywa zatem ważną rolę tak w życiu roślin, jak i w kształtowaniu właściwości fizykochemicznych gleby. Najbardziej pożądanym odczynem gleb, przy którym większość makro- i mikroskładników (z małymi wyjątkami) jest maksymalnie dostępna dla roślin przy pH od 6,0 do 7,2.

Złe kwaśne i alkaliczne

Stosunki powietrzno-wodne gleb bardzo kwaśnych są z reguły wadliwe na skutek niestabilności struktury gruzełkowatej (brak lepiszcza oraz destrukcyjne działanie kwaśnej próchnicy). W roztworze tych gleb znajdują się duże ilości toksycznego dla roślin glinu i żelaza. Związki wielu składników pokarmowych przy niskim pH stają się nierozpuszczalne i często bezpowrotnie uwsteczniają się. Przy odczynie pH poniżej 5,5 stwierdza się w glebie niedobór azotanów, obniżenie przyswajalności fosforu (tworzenie nierozpuszczalnych związków fosforanów żelaza i glinu) oraz niedobór wapnia, siarki, potasu i magnezu.

Natomiast przy odczynie alkalicznym pH powyżej 7,5 również może ujawnić się niedobór azotanów, fosforanów miedzi, cynku i boru. W glebach kwaśnych ograniczeniu ulega aktywność biologiczna bakterii, co wpływa na zahamowanie wielu korzystnych przemian związków azotowych – nitryfikacji i wiązania wolnego azotu.

Warto dodać, że czynnikiem łagodzącym ujemny wpływ niskiego odczynu pH jest próchnica. W praktyce jednak niskie pH dotyczy gleb lekkich, które próchnicy mają i tak niewiele. Tę zależność wykazują jedynie gleby torfowe i rośliny na nich uprawiane, lepiej znoszą zakwaszenie niż uprawiane przy jednakowo niskim pH, ale na glebach mineralnych. Prawdopodobnie wynika to z braku wymiennych jonów glinu na torfach, które stają się aktywne przy niskim pH w glebach mineralnych.

Potrzeby wapnowania

Po wykonaniu analizy gleby w Stacji Chemiczno-Rolniczej rolnik może otrzymać suche wyniki analiz lub wyniki z oceną potrzeb wapnowania oraz gotowe zalecenia nawozowe wraz z planem nawożenia. Badając gleby po raz pierwszy warto dokupić zalecenia. Jest to o tyle istotne, że inne są zalecenia potrzeb wapnowania dla gruntów ornych na glebach mineralnych, zależnie od pH i kategorii agronomicznej, inne dla użytków zielonych i inne dla gleb organicznych.

Prawidłowa wielkość dawki wapna jest niezwykle ważna, ponieważ zastosowanie wapna ponad normę nadmiernie przesusza glebę oraz wpływa niekorzystnie na przyswajalność niektórych składników pokarmowych zmniejszając dostępność dla roślin boru, fosforu czy manganu. Pogarsza też właściwości fizykochemiczne gleby. Przy wapnowaniu koniecznym, na gleby bardzo lekkie i lekkie zaleca się zastosować 2,0–3,5 t CaO na hektar w formie wapna węglanowego, na średnie 3,0–4,5 t/ha CaO w formie wapna węglanowego lub tlenkowego, a na gleby ciężkie od 3,0–6,0 t/ha CaO w formie wapna tlenkowego.

Najlepszym terminem do stosowania wapna jest termin pożniwny. Dotyczy to zwłaszcza wapna tlenkowego, które znacznie „agresywniej” działa na glebę. Bardzo szybko zobojętnia jony wodorowe i może powodować problemy ze wschodami roślin. Na gleby z niedoborem magnezu zaleca się stosować wapno dolomitowe lub wapno magnezowe. Przy wyborze wapna dolomitowego należy zwrócić uwagę na stopień rozdrobnienia – im bardziej rozdrobnione tym lepsza reaktywacja.

Głównym problemem jest znaczy udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych. Najwięcej, bo aż 60% takich gleb jest na Podkarpaciu. Najmniej takich gleb (do 40%) jest w woj. kujawsko-pomorskim, wielkopolskim, dolnośląskim, opolskim, śląskim i świętokrzyskim. O dziwo – znacznie lepiej jest z zasobnością gleb w magnez, gdzie tylko na Lubelszczyźnie udział gleb o bardzo niskiej i niskiej zasobności w ten składnik przekracza 40%, a np. w woj. świętokrzyskim, małopolskim, warmińsko-mazurskim i opolskim udział tych gleb nie przekracza 20%.

Z potasem bardzo źle

Najgorzej przedstawia się natomiast zasobność polskich gleb w potas. Poza woj. warmińsko-mazurskim, zachodniopomorskim, lubuskim, dolnośląskim i opolskim w pozostałych województwach ponad 40% gleb ma bardzo niską i niską zasobność w przyswajalny potas. Najgorzej jest pod tym względem na Mazowszu – ponad 60% gleb ma bardzo niską i niską zawartość przyswajalnego potasu. Bardzo niską i niską zawartość w przyswajalny fosfor ma ponad 40% gleb w woj. podlaskim, świętokrzyskim, małopolskim i podkarpackim. W pozostałych województwach jest z tym lepiej, ale i tak problem bardzo niskiej i niskiej zasobności dotyczy od 20% do 40% gleb.

Przytoczone dane pochodzą z analiz próbek glebowych wykonywanych w Polsce w Stacjach Chemiczno-Rolniczych (ok 1,6 mln przebadanych próbek w latach 2011–2014). Co ciekawe, te dane korespondują z wynikami analiz w ramach programu Grunt to Wiedza. Generalnie wynika z nich, że średnio w Polsce bardzo kwaśny i kwaśny odczyn ma 46% gleb, niską i bardzo niską zawartość przyswajalnego potasu 43% gleb, niską i bardzo niską zawartość przyswajalnego fosforu – 33% gleb, a niską i bardzo niską zawartość przyswajalnego magnezu 31% gleb.

Na domiar złego, polskie gleby są także (z małymi wyjątkami) bardzo ubogie w próchnicę, a przez to mają małą pojemność sorpcyjną i ograniczone możliwości gromadzenia zapasów wody glebowej. Tym bardziej znaczenia nabierają systematyczne (raz na cztery lata) analizy chemiczne gleb, które pozwalają rolnikowi poznać rzeczywistą wartość gleby i rzeczywiste ilości składników pokarmowych dostępnych dla roślin. Analizując takie dane samodzielnie lub korzystając z doradztwa nawozowego, rolnik ma możliwość wyrównania braków makro- i mikroskładników znajdujących się  w glebie. Często ma też możliwość ograniczenia, a nawet rezygnacji z nawożenia danym pierwiastkiem, występującym w wystarczającej ilości, tj. na poziomie wysokiej zawartości form przyswajalnych.

Makroskładniki na każdą kieszeń

Koszt tej podstawowej analizy to równowartość około 4 kg azotu. Wyniki analiz podstawowych, jeżeli prowadzona jest stabilna gospodarka nawozowa, aktualne są przez 4–5 lat. Jeżeli koszt jednej podstawowej analizy podzielimy zatem na 4 lata oraz na 4 ha (jedna próbka reprezentatywna dla powierzchni 4 ha), to okaże się, że taka analiza, a właściwie taka bezcenna wiedza o wartości gleby, w przeliczeniu na 1 ha kosztuje rocznie poniżej 1 zł.

Jakie są dokładne koszty analiz gleby? Zaraz do tego przejdziemy. Warto dodać, że każda Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza pobiera stawki opłat wynikające z rozporządzenia. Istnieje przy tym możliwość zlecenia samych badań wysłanych do Stacji próbek glebowych, jak również odpłatnego zlecenia pobierania próbek specjalistom. Istnieje też możliwość wypożyczenia podstawowego sprzętu do pobierania próbek glebowych (laski Egnera). Lista badań, jakie mogą wykonywać stacje jest bardzo długa. To podstawowe badanie (odczynu i zasobności gleb w fosfor, potas i magnez) dla potrzeb doradztwa nawozowego kosztuje 13,12 zł,
a wraz z ustaleniem zalecanych dawek wapna (+ 2,13 zł) kosztuje 15,25 zł brutto/próbę.

Koszt badania podstawowego gleby z ustaleniem dawek wapna w przeliczeniu na 1 ha i na 1 rok wynosi: 15,25 zł: 4 ha = 3,8 zł na rok i dalej 3,8 zł : 4 lata = 0,95 zł na jeden ha na 1 rok, a zatem mniej niż złotówkę. Za 95 groszy wydanych na 1 hektar rocznie mamy naprawdę olbrzymią ilość informacji – dokładną wiedzę o zasobności gleby, zalecenia nawożenia i ustalone dawki wapna. Nawożąc na tej podstawie rośliny w sposób precyzyjny i w ilościach pod zakładany plon, możemy oszczędzić na nawozach mineralnych naprawdę bardzo, bardzo dużo.

Droższe mikroskładniki, azot i siarka

Badanie gleb na zawartość mikroelementów w rolnictwie, ogrodnictwie i sadownictwie dla oznaczenia: miedzi, manganu, cynku i żelaza kosztuje 34,99 zł/próbę, a dla oznaczenia boru, miedzi, manganu, cynku i żelaza 52,48 zł/próbę. Badanie laboratoryjne zawartości azotu mineralnego w glebie z dwóch poziomów profilu (poziomy: 0–30 cm i 31–60 cm) kosztuje 28,12 zł, a z trzech poziomów profilu  (poziomy: 0–30 cm, 31–60 cm i 61–90 cm) kosztuje 42,48 zł (jeżeli rolnik sam pobiera próbę). Badanie zawartości siarki siarczanowej w próbce przygotowanej do badań na pH i makroelementy kosztuje 46,86 zł. Badanie zwartości próchnicy w próbce przygotowanej do badań na pH i makroelementy kosztuje 34,36 zł.

Badania azotu mineralnego mają wielką wartość, lecz są kosztowne, bo ich ważność jest jednorazowa. W przypadku analizy zasobności w mikroelementy koszt rozkłada się na 3–4 lata.

Równocześnie, jak podaje NIK, w Polsce następuje stały wzrost zużycia nawozów mineralnych (azotowych, fosforowych i potasowych): od 93,2 kg/ha w sezonie 2001/2002 do 133 kg/ha w 2012/2013. Odwrotną tendencję notuje się we Francji (spadek z 134,3 kg/ha do 86,9 kg/ha), czy w Niemczech – ze 153 kg/ha do 141,3 kg/ha. 

Badamy glebę!

Wiedzy nigdy dość. Dlatego hasło „Grunt to wiedza” towarzyszy działaniom Grupy Azoty we współpracy z PKO Bankiem Polskim, zmierzającym do przebadania polskich gleb. Plany trzyletniego programu obejmują bezpłatne przebadanie gleb w 2000 gospodarstw rolnych, co przekłada się na 28 tys. próbek. Siedemnaście okręgowych stacji chemiczno-rolniczych w każdej próbie określa pH oraz zawartość potasu, fosforu, wapnia i magnezu. 

Program w liczbach

W ramach pierwszej edycji programu „Grunt to wiedza” przeprowadzono badania gleb należących do 330 gospodarstw położonych w całej Polsce w 163 powiatach. Przebadano około 12 tys. ha. Do stacji chemiczno-rolniczych na terenie całego kraju (od sierpnia do października ubiegłego roku) trafiło 4950 próbek. Najwięcej, bo 720, przebadała Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Lublinie, najmniej – 105 – w Krakowie.

Wyniki w zakresie odczynu gleb nie napawają optymizmem, mianowicie 45% próbek miało pH bardzo kwaśne lub kwaśne. W 37% badanych prób wykazano bardzo niską i niską zasobność przyswajalnego potasu. 

Wyniki analiz wykonywanych w ramach programu „Grunt to wiedza” były porównywane z danymi zgromadzonymi w stacjach chemiczno-rolniczych z lat 2011–2014, kiedy to przebadano 1,6 mln prób. Okazuje się, że stan zasobności gleb uległ pogorszeniu w zakresie fosforu. W latach 2011–2014 bardzo niską i niską zawartością fosforu cechowało się 31% badanych gleb, a w 2015 r. – 33%. W poprzednim badanym okresie konieczność i potrzebę wapnowania wykazano w 35% prób, a minionym roku ich liczba wzrosła o 2% (37%). W latach 2011–2014 odczyn bardzo kwaśny i kwaśny stwierdzono w 40% prób, potem – w 2015 r. – było jeszcze gorzej, bo 45%.

Korzyści z badania gleby:

• nawożenie wg wyniku analizy, nie „na zapas”,
• uzupełnianie tylko brakujących składników pokarmowych,
• mniejsze wydatki na nawozy (tylko tyle, ile pobiorą rośliny),
• możliwość stosowania tańszych nawozów pojedynczych,
• ochrona środowiska – nadmiary nawozów nie są wymywane do wód gruntowych,
• zdrowe, nieprzenawożone plony.

Skutki niskiego pH i niedoboru Ca w glebie:

• słaby wzrost roślin,
• niewłaściwa struktura gleby,
• nieprzyswajalność wielu składników pokarmowych,
• zmniejszenie aktywności mikrobiologicznej gleby,
• uwalnianie się metali ciężkich, np. glinu (hamowanie rozwoju korzeni),
• w uprawie kalafiora przy pH poniżej 6,0 brakuje molibdenu, co skutkuje zwężeniem blaszki liściowej (biczykowatość) i tworzeniem bardzo małych róż lub ich brakiem,
• kwaśny odczyn gleby to dla warzyw kapustnych groźba kiły kapusty,
• niedobór Ca dla kapusty brukselskiej powoduje wewnętrzne brunatnienie główek,
• u selera naciowego – zamieranie wierzchołków wzrostu,
• u pomidora i papryki – sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców,
• u kapusty pekińskiej – tipburn.