Dzięki swoim bakteriobójczym właściwościom czosnek może zapobiegać i zwalczać różne choroby pochodzenia bakteryjnego, np. bakteriozę obwódkową fasoli lub bakteryjną kanciastą plamistość ogórka. Ekologiczny sposób walki ze sprawcami chorób jest godny polecenia. Poza tym kosztuje niewiele albo wcale, a dla środowiska jest bezpieczny.

Jak przygotować?
Do przygotowania preparatu można użyć zarówno główek czosnku jak i zielonych liści, w zależności od posiadanego materiału. Główki nie muszą być zbyt duże, ważne żeby były zdrowe. 10 średniej wielkości cebul należy wziąć i pokroić nożem na drobne kawałki. Czosnku nie trzeba obierać. Sporządzoną miazgę należy wrzucić do około 2 l wody i gotować na wolnym ogniu przez 20 minut. Następnie wywar należy ostudzić i przecedzić przez sito o drobnych oczkach. Nasz środek bakteriobójczy wlewamy do opryskiwacza i rozcieńczamy 10 l wody, najlepiej deszczówki.

Fasolę i ogórka warto opryskiwać zapobiegawczo lub zaraz po zauważeniu pierwszych objawów chorobowych. Oprysk warto powtórzyć kilkakrotnie w czasie sezonu.

Rocznie plantatorzy zbierają około 110 – 120 tysięcy ton malin, w zależności od sezonu. Lubelszczyzna jest prawdziwym zagłębiem malinowym, gdzie zbierane jest do 80% krajowych malin. Mazowieckie, podkarpackie i zachodniopomorskie również słynie z uprawy tych owoców.

• Polska jest piątym na świecie producentem malin, stanowiąc 9% udział w globalnej produkcji;
• największy w Unii Europejskiej i drugim w Europie.
• 25% z tych owoców trafia na świeży rynek,
• 60 do 70% przeznaczonych jest do mrożenia.
• Największym odbiorcom polskich malin są Niemcy, tam trafia około 30 – 35% naszego eksportu.

Trudności w uprawie malin – kluczowe problemy

Największym zagrożeniem w uprawie malin są choroby i szkodniki. Kolejnym aspektem, mogącym wpłynąć na uprawę malin stanowi niesprzyjająca pogoda. Długotrwałe, silne opady deszczu, lub zupełne przeciwieństwo utrzymująca się susza. Wilgoć, która towarzyszy uprawie przez dłuższy czas, zwiększa prawdopodobieństwo porażenia przez groźne choroby grzybowe.
Kolejnym problemem jest brak rąk do pracy. Zdarza się, ze wynagrodzenie pracownika przy zbiorach malin to często, aż 50% stawki, jaką uzyskuje plantator przy sprzedaży.

Sezon malin 2022

Początek sezonu 2022 był dość trudny. Wiosną oraz latem doświadczyliśmy suszy i bardzo wysokich temperatur. Maliny letnie zakończyły już owocowanie, jesienne są w połowie okresu owocowania. Co niepokoi aktualnie plantatorów to tendencje cenowe. Sezon rozpoczął się z korzystną stawką, aby potem znacząco ją obniżyć. W ostatnich dniach cena podskoczyła do góry i jest duża szansa, że się to utrzyma.

Co warto wiedzieć o chorobach malin?

• Szara pleśń to zdecydowanie najgroźniejsza z chorób malin. Sprawcą jest grzyb Botrytis cinerea. Przyczyną jest utrzymująca się wilgoć. Przenoszone wraz z kroplami wody patogeny infekują tkanki roślin już na początku okresu kwitnienia, a porażenie może obejmować wszystkie naziemne części rośliny: kwiaty, owoce oraz całe pędy.
  Kwiaty, które zostały porażone szarą pleśnią, stają się brunatne, a w konsekwencji gniją. Niedojrzałe owoce, objęte infekcją ciemnieją, gniją i dostają szarego charakterystycznego nalotu, aby w końcu uschnąć.
• Zamieranie pędów to kolejna groźna choroba malin. Sprawcami może być kilka rodzajów grzybów, m.in. Didymella applanata i Leptosphaeria coniothyrium.
  Występują dwa rodzaje zamierania pędów. Pierwsze przypadkowe oraz drugie zamieranie pędów głównych. Ochronę w tym przypadku należy rozpocząć wcześnie. Gdy zauważymy pierwsze objawy tej choroby, powinniśmy jak najszybciej wykonać zabieg interwencyjny.

– Zarówno w przypadku szarej pleśni, jak i zamierania pędów malin do porażenia dochodzi w wilgotnych warunkach. Najbardziej narażone na infekcje są młode, szybko rosnące pędy. Trzeba też pamiętać o innych czynnikach, które sprzyjają rozwojowi chorób grzybowych. Należą do nich m.in. brak przewiewu na plantacji oraz ciężkie, mało przepuszczalne gleby – wyjaśnia Tomasz Boruch, doradca z INNVIGO. – Dlatego należy zwrócić uwagę na stanowisko, na jakim zakłada się plantację. Gleba nie powinna być zbyt ciężka, a teren nie może być zacieniony, żeby słońce dochodziło do roślin i był zapewniony przepływ powietrza. Gdy miejsce uprawy malin jest właściwie dobrane, łatwiej zwalczać choroby, które zresztą będą miały mniejsze nasilenie. Trzeba też utrzymywać prawidłową, niezbyt dużą gęstość łanu. Jeśli chodzi o ochronę, ważne, żeby podejmować działania wcześniej, a nie kiedy już wystąpi choroba. Żeby mieć ładną, zadbaną plantację i dobre plony, trzeba wyprzedzać zagrożenie o krok.

Ochrona fungicydowa malin

Prawidłowo prowadzona ochrona to dobra kondycja plantacji. Istotna jest częstotliwość wykonywania zabiegów, dobór odpowiednich środków, których substancje czynne będą się uzupełniać w działaniu.
Sprawdzone rozwiązanie to fungicyd pod nazwą Puenta 62,5 WG firmy INNVIGO. Substancje, jakie wchodzą w jego skład to cyprodynil i fludioksonil.
Fludioksonil działa kontaktowo, a cyprodynil wgłębnie, czyli szybko wnika do wnętrza rośliny, gdzie wykazuje natychmiastową, długo utrzymującą się aktywność.
Puenta 62,5 WG, wykazuje działanie zarówno zapobiegawcze, jak i interwencyjne. Zarejestrowana jest w uprawie maliny do zwalczania szarej pleśni oraz zamierania pędów, dodatkowo może być stosowana przeciw antraknozie w uprawach małoobszarowych.
Dawkowanie to 0,8 do 1 kilograma na hektar, zabiegów można wykonać dwa w sezonie – przeciwko zamieraniu pędów, oraz trzy, jeżeli chodzi o szarą pleśń czy antraknozę. Karencja w przypadku tego preparatu wynosi 7 dni. Aplikujemy go, gdy temperatura jest poniżej 20 stopni C. Opakowania, jakie możemy zakupić to 1 kg oraz 250 g.
– Puenta 62,5 WG jest naszym najważniejszym preparatem do zwalczania chorób malin. Trzeba jednak pamiętać, że powinno się zmianować substancje, żeby uniknąć powstawania odporności patogenów – mówi Tomasz Boruch. – W ofercie INNVIGO plantatorzy malin znajdą też fungicyd Batalion 450 SC, którego substancją aktywną jest pirymetanil. Ten preparat ma rejestrację w malinach do zwalczania szarej pleśni i zamierania pędów. Działa powierzchniowo, stosuje się go zapobiegawczo i interwencyjnie w dawce 1,66 l/ha – w pełni kwitnienia lub po zbiorze owoców i wycięciu starych pędów. Warto podkreślić, że produkt ma tylko 3-dniową karencję. W przypadku malin jesiennych, gdy owocowanie trwa podczas opadów deszczu i nasilenia choroby, można zerwać owoce i wykonać zabieg. Po trzech dniach rośliny są zabezpieczona, można więc ponownie prowadzić zbiory.

opr. Bernat Patrycja
Źródło: INNVIGO
Fot: envatoelements

Nawozy humusowe w sadownictwie wpływają pozytywnie na bezpośrednie i skuteczne stymulowanie roślin do wzrostu, oraz wspierają produkcję przeciwutleniaczy redukujących wolne rodniki. Dodatkowo zwiększają odporność roślin na działanie czynników stresogennych, co ma jednoznaczny wpływ na wzrost całkowitego plonu oraz jego wielkość. To wiele kluczowych aspektów dla każdego sadownika, które możemy uzyskać, wykorzystując odpowiednie preparaty zawierające w sobie kwas huminowy. Jest on najważniejszym składnikiem próchnicy, który odpowiada za jej skuteczne działanie na uprawy roślin.

Próchnica i jej działanie na glebę

Próchnica ma kluczowe znaczenie dla uzyskania najlepszej zasobności gleb. Jej związki mogą magazynować wielokrotnie więcej cennych składników odżywczych, niż inne części ziemi. Dzięki niej znacznie zwiększa się jej zdolność buforowa, wpływając pozytywnie na stabilizację odczynu gleby. To wiele aspektów mających kluczowe znaczenie dla podłoża upraw. 

Związki próchnicze wykazują niezwykłą chłonność wody, zdecydowanie przewyższającą ich własną wagę. Jest ona również niezwykle dostępna dla roślin. Warto podkreślić, iż kluczowym składnikiem próchnicy są właśnie kwasy humusowe. Więcej próchnicy w glebie pozwala uzyskać zdecydowanie lepszą jakość plonów bez konieczności stosowania skomplikowanego nawożenia. Dodatkowo rośliny poddane działaniu kwasu humusowego są zdecydowanie bardziej odporne na działanie suszy oraz innych czynników stresogennych.

Zalety korzystania z kwasów humusowych w sadach

Kwasy huminowe w sadzie wpływają pozytywnie na przeciwdziałanie erozji gleby. Jest to możliwe dzięki działaniu koloidów w ziemi, które zapewniają zdecydowanie lepszy rozwój systemu korzeniowego. Dzięki ich działaniu możliwe jest przywrócenie żyzności gleby także w przypadku miejsc o niedostatecznej dostępności do składników odżywczych. Szukając sprawdzonych preparatów o udowodnionym działaniu warto przyjrzeć się propozycjom marki Frusto. To profesjonalne produkty organiczne dopasowane do potrzeb roślin. 

Elvita Humus to nawóz organiczny opierający swoje działanie na kwasach humusowych oraz fulwowych. Do jego głównych zadań należy poprawa gleby, a dokładniej jej struktury, zasobności oraz właściwości fizycznych. Stosując ten produkt, uprawy są zdecydowanie bardziej odporne na suszę, wykazując jednocześnie większą możliwość w pobieraniu wody oraz składników pokarmowych. Dodatkowo możemy zaobserwować zdecydowanie lepszy rozrost korzeni oraz zwiększony metabolizm roślin. To wszystko przekłada się na bardziej wartościowe plony, niezależnie od warunków i czynników zewnętrznych.

Gdzie sprawdzi się nawóz organiczny Elvita Humus?

Elvita Humus to profesjonalny preparat polecany w przypadku gleb piaszczystych, które są pozbawione ważnych substancji odżywczych. Regularne stosowanie produktu wpływa pozytywnie na poprawę właściwości oraz dostępności do mikro i makro składników, co ma wpływ na wzrost oraz rozwój roślin i plonów. Dzięki temu możesz znacznie zaoszczędzić na nawożeniu roślin, uzyskując satysfakcjonujące owoce bez dużych ilości nawozów.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Żyzna i zasobna ziemia ma ogromny wpływ na jakość uzyskanych plonów, a także wzrost i rozwój roślin. Dlatego też jeśli zależy Ci na wysokich wynikach swoich upraw, koniecznie powinieneś włączyć stosowanie nawozów zawierających kwasy humusowe. Dobrej jakości preparaty znajdziesz na stronie www.frusto.pl. To sprawdzone, profesjonalne produkty zapewniające określone działanie na uprawy, które chcesz wesprzeć podczas rozwoju. Dzięki temu możesz pozytywnie wpłynąć na ich jakość oraz wygląd już od samego początku.  

szeroko rozumianego systemu produkcji ekologicznej.

przydatność stosowania mączki z gorczycy, cynamonu, związków krzemu, czy pożytecznych mikroorganizmów do zaprawiania nasion.

Miedź, chitozan i inne

IOR – PIB jest jednostką kwalifikującą środki ochrony roślin dla rolnictwa ekologicznego. W ostatnim roku bardzo wzrosło zainteresowanie firm kwalifikacją środków do ochrony w systemie ekologicznym.

– W tej chwili mamy zakwalifikowanych 80 – wylicza pani profesor. W rejestrze środków ochrony roślin jest jeszcze wiele innych (o przebadanych już substancjach czynnych), spełniających zasady rolnictwa ekologicznego. Apelujemy więc do firm o zgłaszanie do kwalifikacji, bo procedura nie jest skomplikowana, formularz jest dostępny na naszej stronie, a i koszt niewielki (500 zł netto). Obecnie zespół prof. Kowalskiej bada w stacji doświadczalnej instytutu w Winnej Górze efekty ochrony ekologicznej pożytecznymi mikroorganizmami dziewięciu odmian pszenicy ozimej.

– Próbujemy też opóźniać rozwój zarazy ziemniaka na roślinach ziemniaka, tj. opracować strategię ochrony z wykorzystaniem obniżonych do 2 kg/ha dawek miedzi oraz mikroorganizmów. Miedź jest aplikowana zapobiegawczo. Po osiągnięciu dawki 2 kg przechodzimy do ochrony mikroorganizmami. Problem stosowania miedzi w gospodarstwach ekologicznych powraca do dyskusji. Dopuszczalna dawka została już zmniejszona z 6 do 4 kg/ ha, a my próbujemy stosować jeszcze o połowę mniej. Wiadomo przecież, że opryski miedzią mogą być niebezpieczne dla owadów zapylających. W Szwajcarii już zakazano stosowania miedzi w systemach ekologicznych.

– Nasze doświadczenia z użyciem chitozanu obejmują nie tylko ochronę roślin przed zarazą ziemniaka, ale również przedłużanie trwałości owoców podczas przechowywania. Chitozan jest polisacharydem, otrzymywanym na drodze deacetylacji chityny, występującej w wewnętrznym szkielecie skorupiaków.

Badane pasy kwietne

Jedną z metod ekologizacji rolnictwa, którą bada zespół prof. Kowalskiej, jest zakładanie śródpolnych pasów kwietnych. Rok 2022 jest drugim rokiem badań entomologicznych i botanicznych pasa kwietnego sześciometrowej szerokości, założonego w Winnej Górze. Badania koncentrują się na obserwacjach zależności występowania owadów szkodliwych oraz owadów pożytecznych w zależności od występowania i parametrów pasa kwietnego, oraz rodzaju uprawy. W br. rozpoczęto kolejne badania na pasach kwietnych, przylegających do pól położonych na obszarach przyrodniczo cennych w obszarze Wielkopolskiego Parku Narodowego. Pas kwietny można wysiać, korzystając z gotowej mieszanki nasion dostępnej w handlu. Niestety, nie zawsze mają zadowalającą zdolność kiełkowania. Warto ją sprawdzić wcześniej. Mieszankę można też przygotować samodzielnie i tak dobrać skład roślin, aby zapewnić pokarm dla owadów żywiących się nektarem i pyłkiem (np. bzygowate i złotooki), których larwy są drapieżcami. Należy wysiać gatunki długo kwitnące i w myśl zasady – by na pasie kwietnym przez cały sezon było coś kwitnącego. Należy zapewnić pokarm dla owadów roślinożernych, dzięki czemu będą one żerować w obrębie pasa, a nie na roślinach uprawnych, np.

• Rośliny z rodziny wiechlinowatych (trawy) mogą stać się miejscem żerowania dla szkodników zbóż.
• Miernikowce chętnie odwiedzają rośliny z rodziny goździkowatych,
• motyle – rośliny selerowate (dawniej baldaszkowate),
• a bzygowate – astrowate (dawniej złożone).

W pasach kwietnych powinny się znaleźć głównie gatunki rodzime. Pasy kwietne mogą pełnić funkcję atraktanta dla szkodników, przywabiając je i zatrzymując w obrębie pasa, a tym samym ograniczać ich migrację w głąb uprawy przylegającej do pasa. Taką funkcję może np. pełnić pas znajdujący się przy polu rzepaku ozimego, na którym rosną gatunki roślin żółto kwitnących. Pasy mogą także spełniać rolę repelentną (odstraszającą) dla owadów roślinożernych. Jeśli w pasie obecne są gatunki roślin o wysokiej zawartości olejków eterycznych (np. zioła, piołun, wrotycz), mogą utrudniać szkodnikom odnalezienie roślin żywicielskich.

Dla praktyków

Profesor Kowalska przekłada wyniki doświadczeń na praktykę. Jest autorką wielu opracowań dla producentów ekologicznych, współtworzonych z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie oddział w Radomiu, m.in. „Przewodnika ochrony roślin w rolnictwie ekologicznym” z minionego roku. Przeczytamy w nim o rozwiązaniach w ekologicznej ochronie zbóż, marchwi, cebuli, warzyw kapustnych, buraka ćwikłowego i ziemniaka oraz zestawienie środków ochrony roślin zakwalifikowanych dla rolnictwa ekologicznego. Wielokrotnie profesor Kowalska była również gościem na organizowanych przez WiOM seminariach i webinariach o tematyce ekologicznej.

Katarzyna Wójcik

Plantacje zwłaszcza w okolicach Radziejowa, Inowrocławia i Kruszwicy szybko skończyły wegetację. Najgorzej wyglądają odmiany w typie rijnsburger. Chłodna i sucha wiosna spowodowała słaby wzrost szczypioru. Szybko, bo już na początku czerwca, pojawił się wciornastek tytoniowiec. Producenci nie zdawali sobie sprawy, że szkodniki tak licznie żerują. Zastosowane produkty Movento lub Benevia nie zadziałały. Nie zniszczyły szkodników, bo nie mogły. Muszą być użyte, kiedy inwazja wciornastków się zaczyna, a nie wtedy, kiedy widać dużo uszkodzeń żerowania.


fot. szczypior cebuli uszkodzony przez wciornastki

• Fale upałów i pierwsze objawy alternariozy niszczyłe liście w kilknaście dni

Kilkudniowe fale upałów spowodowały, że uszkodzony przez wciornastki szczypior szybko zasychał. Pojawiły się na nim pierwsze objawy alternariozy. Przy bardzo wysokich temperaturach, zwłaszcza na plantacjach nienawadnianych, choroba potrafi zniszczyć liście w kilkanaście dni.

• Różowienie korzeni - zbyt późna interwencja

Oprócz szkodników i chorób szczypioru późno ujawniło się różowienie korzeni. W czerwcu niestety objawów na korzeniach nie było widać. W lipcu objawy mogły się już pokazać, ale wyrywane (niewykopywane) cebule nie miały różowych korzeni. Objawy stały się widoczne dopiero w sierpniu, kiedy było już zbyt późno na interwencję.


fot. Różowienie korzeni na cebula z silnym systemem korzeniowym

• Pomidory gruntowe - w trudnej sytuacji plantacje nienawadniane

Niezbyt dobrze również wyglądają plantacje pomidorów gruntowych zwłaszcza te, które są nienawadniane. Pomimo że opadów w niektórych rejonach było sporo, wysokie temperatury nadmiernie wysuszyły glebę i owoce nie dorosły do odpowiednich rozmiarów. Zaczęły również więdnąć i przysychać liście od spodu rośliny.

• Ogórki gruntowe - braki w rejestracjach

Podczas upałów na plantacjach ogórków pojawiły się szkodniki, takie jak mszyce i przędziorek chmielowiec. Jeżeli ktoś zauważy pierwsze owady i w porę wykona zabiegi ochrony, to może uda mu się ochronić rośliny przed zniszczeniem. Aktualnie nie ma zarejestrowanych żadnych produktów chemicznych do zwalczania szkodników na plantacjach ogórków gruntowych. Mamy do dyspozycji jedynie produkty działające mechanicznie i drażniąco, które są skuteczne dobrze, kiedy zastosujemy je wcześnie – kiedy szkodniki dopiero się pojawiają na planacji. Muszą być naniesione tam, gdzie znajdują się larwy owadów, czyli na spodnią stronę liści. Przy zabiegach ochrony roślin sprzętem bez pomocniczego strumienia powietrza jest to bardzo trudne. Poza tym zabiegi takie należałoby powtarzać często ze względu na to, że działają tylko wtedy, kiedy są naniesione na szkodniki. Jeżeli pojawią się nowe larwy mszyc czy przędziorka, będą mogły żerować i niszczyć rośliny.


 
fot. Uszkodzenia przez przędziorki i wciornastki na wierzchniej stronie liścia ogórka


fot. Szkodniki żerujące na spodniej stronie liścia ogórka

• Jesienne brokuły - pamiętajmy o dostarczaniu wody!

Dobrze wyglądają plantacje brokułu na zbiór jesienny. Rośliny są jeszcze małe i wysokie temperatury nie hamują ich wzrostu. Ale zaraz po podlaniu widać ich intensywny wzrost. Oznacza to, że woda jest na takich polach bardzo potrzebna. Rośliny są intensywnie atakowane przez tantnisia krzyżowiaczka, który odławia się w pułapkach w dużej liczebności już od końca lipca. Na plantacjach jest dużo mszyc, a na niektórych roślinach mogą żerować wciornastki. Do tej pory producenci dają sobie dobrze radę z walką ze szkodnikami (larwy owadów żerują na liściach i są widoczne).

• Uwaga na śmietkę i konsekwencje jej żerowania

Większy problem mogą stanowić szkodniki, kiedy na początku września pojawią się róże. Bardzo chętnie zasiedlane są one przez larwy śmietki kapuścianej. Jeżeli nie są monitorowane naloty tego owada, trudno jest wyznaczyć termin zastosowania insektycydów. Latające muchy składają jaja w róży i tam wylęgają się larwy, żerując w głąbikach. Jeżeli warunki są sprzyjające do rozwoju chorób bakteryjnych, w miejscach żerowania pojawiają się szybko bakteriozy i całe róże gniją.

• Umieszczaj pułapki

Wielu producentów za namową agronomów z zakładów przetwórczych stosuje nowe insektycydy do zwalczania śmietki w różach, nie wiedząc o tym, że produkty te nie działają kontaktowo. Larwy śmietki muszą zacząć żerować, aby zginąć. Jeżeli jest duża inwazja szkodników, jest również dużo śladów po rozpoczęciu żerowania przez larwy i towar nie nadaje się do mrożenia. Należy więc na plantacjach umieszczać pułapki, aby wyznaczyć moment rozpoczęcia lotu śmietki. Gdy będziemy wiedzieli, kiedy latają szkodniki, będzie nam łatwiej wykonać zabieg produktami, które zabiją wylęgające się larwy jeszcze przed rozpoczęciem żerowania. Takim insektycydem jest SpinTor. Nie ma on oficjalnej rejestracji na śmietkę, ale znakomicie ją zwalcza. Zwalcza także na plantacjach warzyw kapustnych gąsienice motyli (coraz częściej we wrześniu pojawiają się gąsienice drugiego pokolenia piętnówek).

• Biologia zabezpiecza rośliny przed śmietką

Aby zabezpieczyć rośliny przed inwazją śmietki kapuścianej, w różach można zastosować produkt biologiczny Mite Mine. Należy opryskiwania rozpocząć jeszcze przed pojawem się much znoszących jaja w różach. Działamy prewencyjnie. Zabiegi trzeba wykonywać regularnie w odstępach nie większych niż 7 dni. Wtedy to rośliny wytwarzają tarczę ochronną, która utrudnia zasiedlanie przez szkodniki, jak również żerowanie przez młode larwy, których aparat gębowy jest słabo wykształcony. Młode larwy nie żerują i obumierają. Produkt można stosować z preparatem Defens GR na przemian z Ion Blue, co zabezpieczy rośliny przed chorobami bakteryjnymi. Jeżeli jednak już bakteriozy zaczną występować interwencyjnie, można opryskać rośliny produktem Nano Mi, zawierającym nanocząsteczki srebra. Są one tak małe, że wnikają pomiędzy komórki i tam odkażają, powodując wysychanie potencjalnych infekcji.

• Jak dojrzewają pomidory? Najważniejszy jest etylen

Mało kto zbiera ręcznie pomidory do przetwórstwa. Z tego względu owoce przed zbiorem muszą być dojrzałe w jak największym stopniu. Pomidor jest rośliną klimakteryczną, która do dojrzewania owoców potrzebuje odpowiedniej temperatury. Optymalna to 14–18°C. Jeżeli w ciągu doby będzie spadać poniżej 14°C owoce będą wybarwiać się słabiej, poniżej 12°C dojrzewanie ustaje, a jeżeli owoce zostaną przechłodzone i temperatura spadnie poniżej 8°C mogą nie dojrzeć.


fot. Uszkodzone przez upał liście pomidorów na plantacji nie nawadnianej

Jeżeli będzie ciepło, owoce zaczną ponownie w gniazdach nasiennych wytwarzać etylen i owoce zaczną dojrzewać, ale proces ten jest powolny, a owoce mogą nie być intensywnie czerwone, tylko pomarańczowe. Intensywne nawożenie plantacji nawozami potasowymi niestety nic tu nie da, ze względu na to, że pierwiastek ten jest tylko katalizatorem przy powstawaniu barwników. Bez etylenu, który powstaje w gniazdach nasiennych w odpowiednich temperaturach, owoce i tak się nie wybarwią.

Piotr Borczyński KPODR w Minikowie oddział Zarzeczewo fot. Borczyński

• zmienik lucernowiec (Lygus rugulipennis), który jest gatunkiem dominującym;
• zmienik ziemniaczak (L. pratensis);
• bylinowiec (L. lucorum) i złocieniak (L. campestris).

Zmieniki (rząd pluskwiaków Hemiptera) są polifagami. Są szczególnie groźne dla młodych roślin oraz podczas suchej i słonecznej pogody. Uszkodzone przez nie tkanki liści i ogonków liściowych są podatne na infekcje grzybami chorobotwórczymi. Szkody wyrządzają osobniki dorosłe, larwy i nimfy. Mają aparat gębowy kłująco-ssący. Wysysają soki roślinne z liści, pąków, kwiatów i owoców. Atakują głównie wierzchołkowe części rośliny. Na każdym gatunku rośliny są inne objawy żerowania.

Uprawy pod osłonami

Ogórek

Uszkodzone pąki kwiatowe i zawiązki przedwcześnie opadają. Rośliny silnie opanowane słabiej owocują. Z nakłutego zawiązka ogórka wyrośnie owoc, najczęściej jest on zniekształcony, a tkanka w miejscu nakłucia jest brązowa.

Papryka

Na liściach widoczne są dziury oraz brzeżne pęknięcia. Pąki kwiatowe przedwcześnie opadają. Owoce są mniejsze i zdeformowane. W miejscu nakłucia tkanka nie wybarwia się i na skórce są zielonkawe plamki. Rośliny silnie opanowane słabiej owocują.

Profilaktyka i zwalczanie

• Jeśli zmieniki występują corocznie i licznie, wskazane jest zakładanie siatek u wejścia do tunelu i na wietrznikach – chroni to całkowicie paprykę, ponieważ owady te nalatują z roślin rosnących na zewnątrz.
• Zachowanie izolacji przestrzennej od wieloletnich plantacji, szczególnie roślin bobowatych, plantacji nasiennych roślin selerowatych oraz upraw ogórków, fasoli i kapusty pekińskiej. 
• Zwalczanie chwastów w uprawie i wokół tuneli i szklarni.
• Obecność szkodnika najłatwiej stwierdzić, strząsając go z kwiatostanów na podstawioną płytkę/kartkę. 
• Ochrona biologiczna – liczbę zmieników można ograniczyć, stosując drapieżnego pluskwiaka – dziubałeczka mączlikowego, którego osobniki dorosłe, nimfy i larwy odżywiają się jajami zmieników. Drapieżnik powinien być introdukowany na uprawę przed pojawieniem się zmieników, ale po usunięciu pędów bocznych – w te pędy samice dziubałeczka mączlikowego składają jaja. Usuwając je, niszczymy następne pokolenie drapieżcy. 
• Ochrona chemiczna – po stwierdzeniu obecności szkodnika na roślinach, wykonać kilkakrotne opryskiwanie roślin. Zabieg powtarzać w miarę potrzeby co 5–7 dni, najlepiej w godzinach porannych, kiedy owady są jeszcze mało ruchliwe. Do ochrony papryki uprawianej pod osłonami przed wymienionymi na początku czterema gatunkami zmieników zarejestrowane są neonikotynoidy np. Acelan 20 SP, Aceplan 20 SP, Acetamoc, Aceptir 200 SE, Kobe 20 SP, Lanmos 20 SP, Los Owados 200 SE, Mospilan 20 SP, Sekil 20 SP. Do ochrony ogórków dopuszczone są neonikotynoidy np. Acelan 20 SP, Aceplan 20 SP, Acetamoc, Kobe 20 SP, Lanmos 20 SP, Marabel 20 SP, Mospilan 20 SP, Sekil 20 SP.

Uprawy polowe

Ogórek

Pierwsze objawy żerowania najczęściej widoczne są na liściach. Największe straty zmieniki powodują w czasie kwitnienia i tworzenia się zawiązków. Uszkodzone pąki kwiatowe i zawiązki przedwcześnie opadają. Rośliny silnie opanowane słabiej owocują.

Profilaktyka i zwalczanie 

• Izolacja przestrzenna (jak wyżej) i zwalczanie chwastów.
• Niezbyt gęsty siew nasion i większa rozstawa rzędów.
• Ochrona chemiczna – w początkowym okresie zmieniki nalatują na brzegi plantacji i zabiegi opryskiwania roślin można ograniczyć do tych miejsc. Podczas lustracji należy zwrócić uwagę na opadanie pąków kwiatowych i kwiatów oraz więdnięcie i opadanie zawiązków owoców. Obecność szkodnika najłatwiej stwierdzić strząsając go z kwiatostanów na podstawioną płytkę/kartkę. Zabieg opryskiwania należy wykonać wcześnie rano, gdy owady są mało ruchliwe. Do ochrony ogórka w polu dopuszczone są neonikotynoidy np. Acelan 20 SP, Aceplan 20 SP, Acetamoc, Kobe 20 SP, Lanmos 20 SP, Mospilan 20 SP, Sekil 20 SP.

Papryka

Nakłute przez zmieniki pąki kwiatowe, kwiaty i zawiązki opadają. Owady wstrzykują ślinę zawierającą fitotoksyczne substancje, dlatego w miejscu nakłucia tkanka nie wybarwia się i na skórce kolorowych owoców są zielonkawożółte plamki. Rośliny silnie opanowane słabiej owocują, plon handlowy jest gorszej jakości – owoce mniejsze, zdeformowane i słabo wybarwione.

Profilaktyka i zwalczanie

• Profilaktyka – taka sama jak w przypadku ogórków.
• Ochrona chemiczna – zarejestrowane są neonikotynoidy np. Acelan 20 SP, Aceplan 20 SP, Acetamoc, Kobe 20 SP, Lanmos 20 SP, Mospilan 20 SP, Sekil 20 SP.

Fasola

Na plantacjach fasoli wśród zmieników większość (około 90%) stanowi zmienik lucernowiec. Pierwsze objawy są widoczne na wierzchołkowej części rośliny, na liściach i pąkach kwiatowych i kwiatach oraz na młodych strąkach. Najmłodsze liście więdną, a na starszych najpierw pojawiają się brunatne plamki, a później nieregularne dziury. Nakłute pąki kwiatowe, kwiaty lub młode strąki więdną i opadają. Na strąkach widoczne się okrągłe plamy, z jasnym punktem w środku. Suche nasiona z ta kich strąków mają płytkie wgłębienia, Jest to tzw. ospowatość nasion. Takie nasiona mają słabą zdolność kiełkowania i tracą wartość handlową (obniżenie klasy jakości). Na plantacjach fasoli przeznaczonej na zielony strąk zmieniki nie stwarzają większego zagrożenia.

Zwalczanie

• Szkodniki koncentrują się na brzegach plantacji, dlatego zabiegi można ograniczyć do wymienionej powierzchni.
• Ochrona chemiczna – opryskiwać w okresie nalotu pluskwiaków, od momentu formowania się pąków kwiatowych. Po stwierdzeniu obecności szkodnika na roślinach (obserwacje należy wykonać po godzinie 10 rano, kiedy zmieniki stają się bardziej ruchliwe, opuszczając swoje kryjówki – miedza lub dolna strona liści) należy wykonać kilkakrotne opryskiwanie roślin. Do ochrony fasoli zarejestrowane są neonikotynoidy np. Acelan 20 SP, Aceplan 20 SP, Acetamoc, Kobe 20 SP, Lanmos 20 SP, Mospilan 20 SP, Sekil 20 SP oraz pyretroidy: Afi Max 500 EC, Cimex Forte 500 EC, Cimex Max 500 EC, Cyperkill Max 500 EC, Cypermoc, Insektus 500 EC, Superkill Max 500 EC, Spider 500 EC. Zabieg wykonać we wczesnych godzinach porannych.

Kapusta pekińska

Szkodnik jest szczególnie groźny dla młodych roślin. Silnie zaatakowane liście więdną. Na starszych liściach najpierw pojawiają się ciemne plamki, które później przekształcają się w nieregularne dziury różnej wielkości. Wskazana jest tylko profilaktyka (jak wyżej), natomiast nie ma zarejestrowanych środków do zwalczania zmienników.



dr Maria Rogowska fot. Rogowska

Od lewej Anna Kamionka-Janus, Piotr Słomiany, prof. dr hab. Natasza Borodynko-Filas i Agnieszka Wiśniewska.

Wirus ten jest kilka razy bardziej efektywny w rozprzestrzenianiu infekcji niż w przypadku wirusa mozaiki pepino. Ponadto objawy porażenia łatwo pomylić z objawami powodowanymi u pomidorów przez wirus mozaiki pepino (PepMV).


Odmiana pomidora malinowego z odpornościa na ToBRFV.

 
Agnieszka Wiśniewska


Anna Kamionka-Janus (Grupa Mularski)


prof. Natasza Borodynko-Filas, IOR

Więcej informacji wkrótce.

Skąd się wzięła choroba szalonych korzeni?

Chorobę szalonych korzeni opisano po raz pierwszy na początku XX wieku na jabłoniach rosnących w glebie, jednak szybko przeniosła się na uprawy szklarniowe i z roku na rok powoduje coraz większe problemy. W ostatnich latach występowanie choroby odnotowywano głównie w uprawie pomidorów i ogórków, ale zaobserwowano ją również w uprawie melonów i bakłażanów, m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Grecji, Japonii, Rosji i Belgii.

Jakie są przyczyny i objawy choroby?

Nazwa choroby wiąże się z wywoływanym przez nią nadmiernym rozrostem korzeni. Jest on powodowany przez cząsteczkę – plazmid Ri, przenoszoną przez bakterie należące do rodzaju Agrobacterium. Plazmid Ri przekazywany jest przez bakterie do komórek korzeni, gdzie ingeruje w ich DNA i zmienia sposób, w jaki roślina tworzy system korzeniowy. Zamiast normalnego systemu korzeniowego, roślina zaczyna wytwarzać w niekontrolowany sposób obfite ilości drobnych korzeni włośnikowych. Do gatunków bakterii powodujących chorobę szalonych korzeni zalicza się Rhizobium rhizogenes i Allorhizobium vitis. Poza nadmiernym rozrostem systemu korzeniowego, inne bakterie z rodzaju Agrobacterium odpowiedzialne są również za tworzenie na korzeniach guzowatych narośli. Rośliny zainfekowane przez bakterie wytwarzają bardzo dużo korzeni włośnikowych, które przerastają całkowicie podłoże, w którym rosną. Charakterystyczne dla początkowego etapu choroby jest wychodzenie drobnych korzeni na powierzchnię kostek, w których wysiewane są rośliny. Korzenie mogą powodować rozrywanie się folii wokół kostek, mat, a nawet zapychanie się kroplowników. Pobieranie pożywki i tym samym odpowiednie odżywienie roślin porażonych przez Rhizobium rhizogenes jest znacząco utrudnione. W zaawansowanym stadium choroby, gdy korzenie przerastają całe kostki, pożywka płynąca z kroplowników nie jest w stanie wniknąć w podłoże i spływa po korzeniach.

Dodatkowo objawami występowania choroby szalonych korzeni mogą być:

• przyspieszone kwitnienie, pomarszczenie liści, zmiany w dominacji wierzchołkowej i skracanie międzywęźli.
• Ponadto obserwuje się intensywniejszy wzrost wegetatywny roślin oraz zahamowanie rozwoju owoców.
• Owoce porażonych roślin są drobniejsze i zdeformowane. Może to prowadzić do znaczącego spadku plonowania.
• Dodatkowo niekontrolowany rozrost systemu korzeniowego zwiększa ryzyko infekcji wtórnych i porażenia ich przez patogeny grzybowe – Pythium spp. i Phytophthora spp.

Jakie są źródła infekcji?

Nie potwierdzono jednoznacznie źródła infekcji choroby, a istniejące wytłumaczenia to jedynie spekulacje. W związku z tym zapobieganie dostaniu się bakterii Rhizobium rhizogenes do produkcji wymaga podjęcia różnych działań. Chorobie można zapobiegać przede wszystkim dbając o wysoką higienę na plantacji. Wszelkie narzędzia używane do pielęgnacji roślin powinny być regularnie odkażane. Dodatkowo narzędzia nie powinny być przechowywane na betonie na łącznikach, czy pod roślinami, ponieważ tam mogą zostać zainfekowane bakteriami znajdującymi się w glebie. Warto również zwrócić uwagę na materiały, które trafiają do szklarni z zewnątrz, takie jak wózki, skrzynki itd. Zarówno pracownicy, jak i wszystkie osoby wchodzące do szklarni, czy też do pomieszczeń gospodarczych powinny przed wejściem dokładnie myć dłonie. Osoby przemieszczające się pomiędzy wieloma szklarniami powinny dodatkowo zabezpieczać się, zakładając kombinezony, rękawiczki i ochraniacze na buty. Nie ulega wątpliwości, że źródłem choroby mogą być również rośliny wprowadzane do szklarni. Dlatego bardzo ważne jest kupowanie nasion i rozsady z pewnych źródeł, zapewniających zdrowotność. Działania prewencyjne są bardzo ważne, ponieważ patogen ma niezwykle wysoki potencjał rozprzestrzeniania się i przeżywalności w zainfekowanym podłożu czy wodzie. Literatura podaje, że R. rhizogenes może przetrwać w glebie nawet 15 lat, więc przy wystąpieniu choroby w szklarni ryzyko ponownego porażenia roślin jest wysokie.

Jak zwalczać chorobę?

Niestety, nie jest możliwe szybkie i proste zwalczenie choroby. Nadal nie ma na rynku preparatów, które skutecznie wyleczyłyby rośliny zaatakowane przez R. rhizogenes i ograniczyły występowanie choroby w przyszłości. Dlatego działania prewencyjne i sadzenie zdrowego materiału rozmnożeniowego mają ogromne znaczenie. W przypadku zauważenia w szklarni roślin z objawami choroby. należy szybko podjąć działania, by ograniczyć dalsze rozprzestrzenianie się patogenu. Okres inkubacji choroby szalonych korzeni jest dość długi, trwa około 4–8 tygodni, więc jest duże ryzyko przeniesienia choroby na wiele roślin w czasie, kiedy nie obserwujemy jeszcze objawów na roślinach.

• Warto w jakiś sposób zagrodzić wstęp do rzędów, gdzie występowały zarażone rośliny, by pracownicy nie roznosili choroby w kolejne miejsca.
• Zarażone rośliny najlepiej jest usuwać z plantacji.
• Szklarnie, w których wystąpiła choroba należy dokładnie zdezynfekować po zakończonym cyklu uprawowym, włącznie z systemem nawadniającym. Nieodpowiednio zdezynfekowane narzędzia, linie kroplujące czy rynny mogą stanowić źródło infekcji nowego nasadzenia. Bardzo ważna jest również odpowiednia jakość i czystość wody używanej do produkcji. Do dezynfekcji wody, systemów nawadniających, ale również mat i podłoża można stosować roztwór kwasu podchlorawego, który zabija bakterie, grzyby i wirusy. Najczęściej stosowanym preparatem do czyszczenia systemu nawadniającego jest podchloryn sodu, jednak przy stosowaniu go do pożywki wprowadzana jest nadmierna ilość chloru i sodu. Wykorzystanie kwasu podchlorawego pozwala uniknąć tego efektu, a dodatkowo jest on skuteczny już przy niższych stężeniach. Dodatkowo kwas podchlorawy może skutecznie wspomagać walkę z chorobą szalonych korzeni, a dodatkowo będzie ograniczał występowanie chorób powodowanych przez patogeny z rodzajów: Pythium, Fusarium, Pseudomonas, Phytophthora. Poza podchlorynem sodu i kwasem podchlorawym, do dezynfekcji pod kątem usuwania bakterii wykorzystywane są również m.in. preparaty zawierające nadtlenek wodoru i jony srebra działające bakteriobójczo. Usuwanie z wody bakterii, ale również wirusów, w tym niezwykle groźnego dla upraw pomidorów wirusa ToBRFV, jest możliwe przy wykorzystaniu ultradźwięków.
• Umieszczane w wodzie nadajniki emitujące ultradźwięki unieszkodliwiają znajdujące się w niej grzyby, bakterie i wirusy. Jednak metoda ta nie jest stosowana na szerszą skalę, ponieważ stworzenie nadajnika o odpowiedniej mocy jest problematyczne.
• Jedną z metod mających ograniczać występowanie choroby jest utrzymanie różnorodności mikrobiologicznej w podłożu, z uwagi na to, że niektóre bakterie naturalnie występujące w strefie korzeniowej działają antagonistycznie w stosunku do chorobotwórczych bakterii R. rhizogenes. Badania nad wpływem pożytecznych mikroorganizmów i metodyką ich stosowania nadal są prowadzone.

Sabina Łukaszewicz-Chrzan fot. Łukaszewicz-Chrzan
fot. tytułowe: poglądowe - envato.elements

Od połowy czerwca do połowy lipca w uprawie warzyw nie było wiele problemów z chorobami, natomiast szkodniki w wielu miejscowościach, zwłaszcza tam, gdzie uprawia się dużo warzyw, dały się producentom we znaki. Największy problem, zwłaszcza na Kujawach jest ze wciornastkiem tytoniowcem w cebuli. Populacja tego szkodnika jest tak duża, że nawet dobre insektycydy nie dają rady. Mimo dość szczelnej ochrony szkodniki poczynają sobie na plantacjach w najlepsze. Trudno ocenić, czy ochrona została rozpoczęta w odpowiednim okresie, kiedy jeszcze nie było szkodników, czy dopiero po zauważeniu pierwszych owadów. Zwykle jest tak, że są to pierwsze osobniki zauważone przez producenta, a wtedy jest już zbyt późno na dobrą ochronę. Może być też tak, że jeśli nie pomogły insektycydy kontaktowe, producenci sięgnęli po systemiczne, takie jak Movento 100 SC czy Benevia 100 OD, jednak na nie też było już za późno.




Na plantacji nie może być zbyt dużo wciornastków, zwłaszcza ich larw. Opryski należy rozpocząć, gdy pojawiają się pierwsze owady dorosłe, żeby insektycyd miał czas na wniknięcie do rośliny. Wtedy larwy, które się wylęgły, pobierają substancję aktywną z sokami i przestają żerować, a zamierają dopiero po kilku dniach.

Mączlika bardzo dużo

Na plantacjach warzyw kapustnych pojawiło się dużo mączlika warzywnego. Producenci, utrzymujący dobrą ochronę produktami systemicznymi, mają duże problemy z owadami dorosłymi, stale nalatującymi na plantacje, wylęgającymi się na łąkach, miedzach lub innych nieużytkach. W takich sytuacjach trudno jest sprostać wymaganiom odbiorców, żeby np. na kapuście włoskiej czy kalafiorze nie było żywych owadów dorosłych, zwłaszcza że nie ma skutecznych sposobów ich zwalczania, działających przez dłuższy czas. Na krótką metę można je unieszkodliwić produktami mechanicznymi, takimi jak oleje czy olejki pomarańczowe, ale kiedy nalecą nowe owady, nie zostaną zniszczone. Trzeba wykonać kolejny zabieg.

Zmieniki na ogórkach

Na plantacjach ogórków gruntowych, które zaczęły owocować, pojawiły się szkodniki. Zmienik lucernowiec, który wysysa soki z liści i zawiązków, powoduje ich krzywienie. Inne szkodniki to przędziorki i wciornastki. Ślady żerowania to drobne, białe plamki na wierzchniej stronie liści, jakby ktoś je nakłuł szpilkami. Na spodniej stronie liści zwykle za pomocą szkła powiększającego można zauważyć larwy i osobniki dorosłe. O ile wciornastki i przędziorki można zwalczać tylko produktami mechanicznymi, tak podczas zbiorów nie ma zarejestrowanych produktów z krótką karencją do zwalczania zmieników. Obecnie jest tylko Mospilan z 14-dniową karencją, a ogórki zbierane są co 2–3 dni. Zapowiadane są kolejne fale upałów, co spowoduje bardzo szybki rozwój szkodników i może doprowadzić do zniszczenia plantacji.

Co na choroby bakteryjne?

Największy problem jest z chorobami wywoływanymi przez bakterie na plantacjach pomidorów gruntowych i ogórków, zwłaszcza tam, gdzie rośliny zostały uszkodzone przez grad. Na pomidorach występuje brunatna plamistość bakteryjna, a na ogórkach kanciasta plamistość bakteryjna. Chorobom bakteryjnym można zapobiegać produktami miedziowymi z dodatkiem preparatów wiążących substancję aktywną z woskiem roślinnym, np. Protector. Jeżeli tego nie wykonamy, to po każdym, nawet niewielkim opadzie, trzeba powtarzać oprysk.

Preparaty miedziowe

Można też wykorzystać produkty wnikające do wnętrza tkanki liścia. Są to zarówno miedziowe o bardzo małych cząsteczkach, penetrujące i chroniące tkanki od wewnątrz, jak i nanocząsteczki srebra, które wnikając pomiędzy komórki, dezynfekują tkanki z patogenicznych bakterii i grzybów. Nanocząsteczki srebra, niepodlegające łączeniu się zawiera produkt Nano Mi, a cząstki miedzi o bardzo niewielkich rozmiarach są w Ione Blue. Dotychczasowa pogoda oszczędziła plantatorów brokułu na zbiór letni i nie spowodowała strat w postaci bakteryjnego gnicia róż. Opady spowodowały dobry wzrost i dość dobre plony, bez uszczerbku na jakości. Producenci, którzy skończyli sprzedaż brokułu dla przemysłu zamrażalniczego, są zadowoleni nie tylko z plonów, ale również z braku problemów ze zbytem różyczki.

Pogoda sprzyja infekcjom

Przy tak zmiennej pogodzie pojawiają się choroby grzybowe. Na plantacjach pomidorów gruntowych są pierwsze objawy zarazy ziemniaka, na cebuli – mączniaka rzekomego. Na plantacjach kalafiorów zaczyna się alternarioza. Pierwsze objawy tej choroby pojawiły się na wcześnie wysianej marchwi. Największy problem z chorobami mają producenci pomidorów gruntowych. Ze względu na wycofanie mankozebu nie ma wielu dobrze działających interwencyjnie produktów. Ta sama sytuacja dotyczy ogórków.

Jak więc sprostać wymogom integrowanej ochrony, kiedy nie ma kilku substancji aktywnych, aby robić ich rotację?

W przypadku grzybów z rodzaju Alternaria na warzywach kapustnych, może za wyjątkiem kapusty pekińskiej i na plantacjach marchwi, z ochroną można sobie dość dobrze poradzić. Jest kilka produktów o różnych substancjach aktywnych, które powinny wystarczyć do ochrony przed tymi chorobami.

Stary problem pozostałości

Pojawia się natomiast inny problem, ale dość stary – pozostałości coraz bardziej agresywnych herbicydów, używanych do ochrony roślin rolniczych, po których są sadzone w płodozmianie warzywa. Kalafior i brokuł uprawiany po burakach cukrowych w systemie Conviso i po pszenicy opryskiwanej produktami z grupy sulfonylomoczników nie wyglądają dobrze. Takie rośliny mogą nie wydać zadowalających plonów, ale także mogą zawierać pozostałości środków ochrony roślin, na które tak wielką uwagę zwracają przetwórcy, jak i sieci sklepów.

Piotr Borczyński KPODR w Minikowie oddział Zarzeczewo fot. Borczyński

Jakie gatunki można wykorzystać w tej metodzie?

Gatunki wykorzystywane w metodzie push-pull nie mogą stanowić konkurencji dla upraw właściwych. Korzystne są zatem rośliny nisko rosnące, utrzymujące stabilność gleby, poprawiające jej żyzność poprzez zwiększenie zawartości materii organicznej i wiązanie azotu. Takie działanie mają gatunki bobowate. Regulują także temperaturę gleby oraz jej wilgotność, dzięki temu, że rozrastają się w formie okrywowej. Ich stosowanie powoduje, że poprawie ulega także bioróżnorodność podłoża. Działanie typu push wykazują także inne gatunki:

• szczypiorek – działa repelentnie w stosunku do połyśnicy marchwianki, popilii japońskiej (chrząszcza japońskiego), czy mszyc;
• koper – działa repelentnie wobec mszyc, pluskwiaków żerujących na warzywach dyniowatych, przędziorków czy błyszczki ni (Trichoplusia ni) z rodziny sówkowatych;
• fenkuł włoski – działa repelentnie na mszyce i ślimaki;
• bazylia – odstrasza gąsienice żerujące na pomidorach.

System naturalnych pułapek roślinnych

Kombinacja roślin pułapkowych tworzy sieć przywabiającą szkodniki upraw. Rośliny typu pull wydzielają specyficzne substancje, bardzo atrakcyjne dla owadów. Dzięki nim szkodniki chętniej zasiedlają roślinne pułapki niż docelową plantację. Oprócz działania wabiącego są doskonałym azylem dla owadów pożytecznych. Znakomitymi gatunkami wykorzystywanymi w strategii pull są trawy, m.in. rozplenica słoniowa lub trawa sudańska. Rozplenica po zasiedleniu przez szkodniki wydziela lepką substancję, która staje się naturalną pułapką i uniemożliwia dalsze przemieszczanie i żerowanie.

W uprawach warzywnych takimi roślinami typu pull są:

• koper – atraktant dla gąsienic na pomidorach;
• nasturcja – atraktant na mszyce;
• słonecznik – przywabia tarczówkę marmurkowatą;
• gorczyca – przywabia pluskwiaki żerujące na kapustnych;
• cynia – roślina pułapkowa dla popilii japońskiej.

Narzędzie miało przysłużyć się zwiększeniu dostępności ochrony upraw wśród uboższych rolników afrykańskich. Jednak znajomość biologii i współzależności pomiędzy poszczególnymi gatunkami umożliwiła rozszerzenie strategii także na inne uprawy, w tym warzywne. Z ekonomicznego punktu widzenia metoda push-pull jest opłacalna, ponieważ przy zasadniczo niewielkich kosztach roślin repelentnych i pułapkowych, w niechemiczny sposób ograniczamy liczebność szkodników atakujących plantację. Na mniejszą skalę taki inteligentny system upraw współrzędnych wykorzystuje się w amatorskich ogrodach przydomowych i działkowych. Stosowanie naturalnych metod ochrony sprawdza się także na wielkoobszarowych.

Magdalena Szulc
fot. envatoelements

Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa zapewnia, że zmiany są korzystne. Rozporządzenia wykonawcze UE z dnia 11 lipca 2022 roku o numerach-2022/1192, 2022/1193, 2022/1194, 2022/1195 - ustanawiają środki w celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się agrofagów zieminków, a więc odpowiednio: 1192- nicienie Globodera pallida (Stone) Behrens i Globodera rostochiensis (Wollenweber) Behrens.

• 1193 - bakterie Ralstonia solanacearum (Smith 1896) Yabuuchi et al. 1996 emend. Safni et al. 2014;
• 1194 - bakterie Clavibacter sepedonicus (Spieckermann & Kotthoff 1914) Nouioui et al. 2018;
• 1195 –bakterie Synchytrium endobioticum (Schilbersky) Percival.

Rozporządzenia weszły w życie 15 lipca 2022 r.

Paszport roślin dla ziemianka wydawany przez WIORIN

Paszport roślin jest to dokument, który musi być dołączony do każdej jednostki handlowej (np. worek, worek typu big-bag, itp.). Przepisy odnoszące się do tego jak wygląda wzór paszportu roślin, zostały sprecyzowane w art. 83 Rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/2031 oraz w Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) 2017/2313.

Na przykładzie rozp. 2022/1194 – zmiany dotyczą ziemniaków wyprodukowanych na obszarach o wysokim stopniu zakażenia bakterią Clavibacter sepedonicus (czyli w Polsce i Rumunii), a które są przemieszczane do państw Wspólnoty. Dzięki nowym przepisom wystarczy posiadanie paszportu roślin, który poświadcza, że bulwy ziemniaka są wolne od bakterii Clavibacter sepedonicus .

Co więcej, nowe warunki nie będą stanowiły żadnych dodatkowych wymogów w stosunku do ogólnych warunków swobodnego przemieszania sadzeniaków ziemniaka w obrębie Unii, w tym w Polsce.

Jakie są sposoby na zwalczenie szkodników upraw ziemniaków?

Lista sposobów dopuszczających zwalczania agrofagów ziemniaków jest zawarta w treściach rozporządzeń KE, która została zamieszczona na stronie PIORIN. Są to odpowiednio:

• Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2022/1192 z dnia 11 lipca 2022 r., ustanawiające środki w celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się Globodera pallida (Stone) Behrens i Globodera rostochiensis (Wollenweber) Behrens.;
• Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2022/1193 z dnia 11 lipca 2022 r. ustanawiające środki w celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się Ralstonia solanacearum (Smith 1896) Yabuuchi et al. 1996 emend. Safni et al. 2014.;
• Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2022/1194 z dnia 11 lipca 2022 r., ustanawiające środki w celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się Clavibacter sepedonicus (Spieckermann & Kotthoff 1914) Nouioui et al. 2018;
• Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2022/1195 z dnia 11 lipca 2022 r. ustanawiające środki w celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się Synchytrium endobioticum (Schilbersky) Percival.

Jak pozyskać paszporty dla ziemniaka?

Paszporty roślin dla ziemniaków innych niż sadzeniaki, które producent chce przemieścić do innego państwa członkowskiego Unii, będą na razie wydawane przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa (WIORiN).

Paszport można uzyskać po przeprowadzeniu badań potwierdzających, że przemieszczane ziemniaki są wolne od bakterii Clavibacter sepedonicus lub po potwierdzeniu, że pochodzą z miejsca produkcji zarejestrowanego i nadzorowanego oraz oficjalnie uznanego przez WIORiN za wolne od bakterii Clavibacter sepedonicus.

Bulwy ziemniaków innych niż sadzeniaki powinny być także odpowiednio oznakowane (patrz: Rozp. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie sposobów oznakowania bulw ziemniaków innych niż sadzeniaki z dnia 25 kwietnia 2016 r. (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1579)).

W 2021 roku do UE trafiło ponad 12 tys. ton polskich ziemniaków

Odnosząc się do skali sprzedaży ziemniaków z Polski do innych państw członkowskich Unii w 2021 r.:

• do UE sprzedano 12 060 t ziemniaków, dla których PIORiN wystawił łącznie 547 zaświadczeń;
• 241 zaświadczania dotyczyły 4 599 t sadzeniaków ziemniaka;
• 306 zaświadczenia wystawiono dla 7 461 t ziemniaków innych niż sadzeniaki;
• najwięcej ziemniaków trafiło do Czech – 175, Holandii – 68 oraz Niemiec– 65.

Oprac. Natalia Marciniak-Musiał

Na podstawie PIORIN

Fot.envatoelements

Wypady rozsady i fitotoksyczność

Ze względu na zimny koniec maja powypadały wcześniej zasadzone z rozsady plantacje ogórków. Te z siewu zaczęły wschody po pierwszych opadach w trzeciej dekadzie maja. Kilka dni po zimnych ogrodnikach wystąpiły przygruntowe przymrozki i na plantacjach pomidorów obserwowano straty. Oprócz strat przymrozkowych straty na plantacjach pomidorów wystąpiły po zastosowaniu na wilgotne rośliny (niska temperatura nocna i szybko występująca rosy) herbicydów zawierających metrybuzynę. Objawy takiej fitotoksyczności to zniszczenie liści, a następnie całych roślin. Przy lżejszych poparzeniach rośliny na jakiś czas przestają rosnąć i są mniejsze, a na liściach występują poparzenia nietypowe dla pobrania metrybuzyny przez korzenie.

Wciornastki na cebuli

W pierwszym tygodniu czerwca na plantacjach cebuli z siewu wiosennego pojawiły się pierwsze wciornastki. Zwykle pierwsze szkodniki pojawiały się po połowie czerwca. W tym roku ochrona będzie dłuższa i bardziej kosztowna, gdyż trzeba będzie zastosować dość drogie produkty, takie jak Movento czy Benevia, nie jeden czy dwa razy, a trzy lub cztery. Trzeba będzie stosować na przemian spirotetramat i cyjazypyr.


Przypominam, że Movento ze względu na to, że jest systemiczne, stosujemy w małej ilości wody z adiuwantami rozpuszczającymi woski roślinne (Trend, Inex A), a Benevię w większej ilości wody – produkt wgłębny, translaminarny (substancja aktywna może przemieścić się na drugą stronę liścia lub wraz z rosnącym stożkiem wzrostu), z dodatkiem adiuwantów olejowych, ułatwiających jej wnikanie do rośliny. Obydwa produkty działają na szkodniki tylko wtedy, kiedy są pobrane z sokiem. Praktycznie nie działają kontaktowo. Ze względu na możliwość przemieszczania się z sokami roślinnymi w każdym kierunku, jako pierwszy do ochrony należy zastosować spirotetramat. Kiedy rośliny przestaną rosnąć lub spowolnią zdecydowanie wzrost masy nadziemnej, wtedy można stosować cyjazypyr.

Co czeka nas w lipcu?

Jeżeli pogoda będzie umiarkowana pod względem temperatury i będzie przepadywał deszcz, to będą bardzo dobre warunki do rozwoju chorób grzybowych – zarazy ziemniaka i mączniaka rzekomego oraz bakteryjnych, występujących w uprawach pomidorów, ogórków, czy warzyw kapustnych, zwłaszcza brokułu.

Na bakteryjne dobre miedziowe

Do ochrony przed chorobami bakteryjnymi dotychczas służyły wyłącznie produkty miedziowe. Są to preparaty kontaktowe, zabezpieczające przed nadchodzącymi infekcjami. Na rynku pojawiło się kilka nowych rozwiązań zarówno działających zapobiegawczo, jak i interwencyjnie. To produkty miedziowe, zawierające bardzo małe cząsteczki tego pierwiastka (Ione Blue), jak również nanocząsteczki srebra (Nano Mi). Pierwszy z nich jest typowym produktem zapobiegającym infekcjom chorobami bakteryjnymi, ale może również wykazywać działanie interwencyjne. Natomiast drugi ze względu na swe działanie jest typowo interwencyjny, ale zastosowany przed infekcjami bakteryjnymi będzie również przed nimi chronił rośliny. Ma również właściwości, które powodują, że cząsteczki srebra nie łączą się w większe agregaty, tylko bardzo długo pozostają jako nanocząsteczki. Powoduje to wnikanie między komórki roślinne i zabezpieczanie lub „czyszczenie” tkanek od środka

Mączniak rzekomy na cebuli

Zarodniki mączniaka rzekomego, występującego na cebuli mają zdolność zimowania, gdyż objawy choroby pojawiły się na początku maja na odmianach zimujących. Z tego względu należy zwrócić szczególną uwagę na zwilżenie roślin na plantacji. Jeżeli rośliny będą zwilżone powyżej 4 godzin od wschodu Słońca, to wystarczy do zainfekowania. Pierwsze objawy widoczne na roślinach są po około 12 dniach od infekcji.


Z tego też względu należy opryskiwać plantacje produktami o szybkim działaniu interwencyjnym albo zapobiegawczo produktami systemicznymi, przemieszczającymi się w roślinie, aby nie dopuścić do infekcji najmłodszych, najdelikatniejszych części roślin.

Zaraza na pomidorze bez mankozebu?

Choroba może wystąpić właśnie w umiarkowanych temperaturach przy zwilżeniu roślin, jeżeli w powietrzu będą jej zarodniki. Z tego też względu należy zapobiegawczo opryskiwać plantacje zarejestrowanymi do tego celu fungicydami. Bieżący sezon może być dość trudny dla producentów pomidorów, cebuli, czy ogórków ze względu na wycofanie produktów zawierających mankozeb, a były wśród nich preparaty bardzo dobrze wyniszczające mączniaka i zarazę ziemniaka, czyli działające już po infekcjach. W tym sezonie zwłaszcza w pomidorze pozostaje nam tylko ochrona zapobiegawcza. Nie możemy przegapić dobrych warunków do infekcji i pozostawić roślin niezabezpieczonych.

Zmieniki na ogórkach

W lipcu na plantacjach ogórków gruntowych mogą również pokazać się zmieniki. Niestety, tak jak w poprzednich latach, nie możemy stosować produktów do zwalczania tego szkodnika przed zbiorami. Acetamipryd bowiem ma 14 dni karencji, a wszystkie pyretroidy 7. Z pomocą firmy Biocont będziemy testowali na polach nowe rozwiązanie biologiczne, ale o tym napiszę po pierwszych obserwacjach.

Piotr Borczyński KPODR w Minikowie oddział Zarzeczewo

Na liściach kapusty pekińskiej pojawiły się białe plamy o różnych wielkościach. Zmiany te spowodowane zostały oparzeniem przez intensywne promieniowanie słoneczne. Po porannym podlaniu pekinki, na liściach pozostało dużo kropel wody. W miarę upływu czasu zwiększyło się natężenie promieniowania słonecznego. Promienie w zgromadzonych kroplach zostały silnie skoncentrowane, powodując termiczne uszkodzenia delikatnej tkanki roślin (efekt soczewki). W tym roku podobne objawy oparzelizny są notowane na wielu gatunkach roślin takich jak:

• pomidory;
• kapusta głowiasta;
• dynia.

fot.  Oparzelizny słoneczne na kapuście pekińskiej. Plantator zastosował dwukrotnie Asahi, po czym stan roślin zaczął się poprawiać.

Nie poleca się podlewania kapusty pekińskiej czy sałaty w czasie, po którym nastąpi intensywne promieniowanie. Dobrym rozwiązaniem jest podlewanie roślin poprzez linie kroplujące, dzięki czemu unikamy zbierania się kropel wody na liściach. W ostateczności tradycyjne podlewanie „z góry” radziłbym wykonać po południu, kiedy słońce nie jest tak intensywne, a rośliny zdążą wyschnąć do kolejnego dnia z dużym nasłonecznieniem. Zwykle ogrodnicy mają obawy, że deszczowanie w tym czasie może stymulować różne choroby pochodzenia infekcyjnego. Nie bójmy się tego, gdyż w tym okresie niebezpieczeństwo pojawienia się chorób pochodzenia infekcyjnego jest znikome.


fot. Objawy oparzelizny na liściach pomidora podlanego rankiem z góry.

Dalsze poparzenia przed nami

Również owoce, np. pomidora czy papryki, nieosłonięte liśćmi, mogą doznać oparzelizny słonecznej. W tym przypadku rośliny nie muszą być zmoczone. Oparzelizna pojawia się w wyniku silnego i długiego bezpośredniego działania promieni słonecznych na owoce. Objawami są duże, wklęsłe plamy, które marszczą się i bieleją.

Problem nasila się po zastosowaniu środków z grupy regulatorów wzrostu i rozwoju roślin (na bazie etefonu) do przyspieszenia dojrzewania owoców.

Plantatorzy pomidora mają do wyboru:

• Agrostym 480 SL;
• Ethrel 480 S;
• Etylemit 480 SL;
• Flordimex 480 SL.

Substancja czynna wnika do tkanki roślinnej, ulegając rozpadowi wydziela etylen, powodujący przyspieszenie procesu oddychania i dojrzewania owoców. Wówczas większość liści zasycha (etylen powoduje starzenie się liści), odsłaniając owoce.




fot.  Oparzelizna słoneczna na owocach nieosłoniętych liśćmi.

Grzyby czyhają

Problem abiotyczny – oparzelizna nie musi być ostatnim. Czasem na martwej (uszkodzonej wcześniej przez słońce) tkance pojawia się czarna grzybnia – wtórne zakażenie saprotroficznym grzybem z rodzaju Alternaria. Grzyby te nie infekują bezpośrednio zdrowych owoców papryki, a są tylko przykładem potwierdzającym regułę – na pochyłe drzewo każdy grzyb wejdzie.


fot. Oparzelizna papryki z grzybem saprofitycznym. Plamy od strony nasłonecznionej.

Bardzo podobne czarne, aksamitne plamy tworzą się w przypadku alternariozy owoców. Jest to choroba infekcyjna, która rozwija się bardzo szybko. Sprawcą jest grzyb Alternaria solani. Pierwsze objawy alternariozy można zaobserwować na spodniej stronie liści, w postaci ciemnobrunatnych plam, z widocznymi pierścieniami i jasną obwódką. Przy dużym nasileniu choroby przebarwienia zlewają się ze sobą i zajmują większą powierzchnię. Liście zasychają. Podobne objawy występują na pędach i ogonkach liściowych. Przy szypułce owoców tworzą się rozległe, czarne plamy o wyraźnych brzegach. 

Dodatkowym argumentem za abiotycznym pochodzeniem czarnych, aksamitnych plam jest brak typowych dla choroby grzybowej – alternariozy – plam z koncentrycznym strefowaniem na liściach. Ponadto plamy oparzelizny na owocach można znaleźć tylko od strony intensywnego promieniowania słonecznego.

Jan Sobolewski, Katarzyna Wójcik

Nadchodzi SUD - Zrównoważone stosowanie pestycydów

Jednym z tematów obrad była kwestia przeglądu dyrektywy w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (SUD). Komisja Europejska pierwotnie miała opublikować projekt dokumentu 24 kwietnia, ale ostatecznie pojawi się on prawdopodobnie 22 czerwca. Z przecieków wiadomo, że Bruksela chce sztywnego ograniczenie stosowania środków ochrony roślin i ryzyka z tym związanego na poziomie 50% do 2030 roku. Unijnych farmerów niepokoi, że nowe przepisy miałyby formę rozporządzenia, które państwa członkowskie wiąże w całości i bezpośrednio, a nie dyrektywy, która daje większą swobodę w osiągnięciu obowiązkowego celu.

Jak zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe podczas wojny?

Copa-Cogeca zwraca uwagę, że przegląd dyrektywy SUD to element Europejskiego Zielonego Ładu, którego cele zostały wyznaczone przed pandemią COVID-19 oraz agresją Rosji na Ukrainę i z tego względu nie biorą pod uwagę kryzysów nagromadzonych z tego powodu. Strategia „Od pola do stołu” bez wątpienia wpłynie na unijną produkcję rolną, a biorąc pod uwagę aktualne prognozy, doprowadzi do znacznego spadku produkcji żywności. Z uwagi na obecne okoliczności (wojna w Ukrainie, ryzyko niedoboru żywności i zbyt wysokich cen w wielu krajach) ważne jest, aby Unia Europejska utrzymała stabilne plony i produkowała wystarczającą ilość wysokiej jakości produktów w celu zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego nie tylko obywatelom UE, ale również populacji na całym świecie. Właśnie z tego powodu, dwa lata po publikacji strategii „Od pola do stołu”, w dalszym ciągu Copa-Cogeca naciska, aby w Europie uwzględnione zostały wszystkie trzy filary zrównoważoności:

• gospodarczy;
• społeczny;
• środowiskowy, przed podjęciem dalszego kroku w zakresie ustawodawstwa.

Arbitralne cele KE

W opinii europejskich rolników planowane przez Komisję Europejską cele redukcji, przynajmniej jeśli chodzi o stosowanie chemicznych pestycydów do 2030 r., są bardzo arbitralne i trudne do osiągnięcia w kontekście obecnych wyzwań społeczno-gospodarczych oraz politycznych, z którymi mierzy się Europa. Trzeba także pamiętać, że ostatnie badanie Eurostatu wskazują, że niektóre państwa członkowskie już ograniczyły sprzedaż pestycydów w porównaniu z poziomem z 2011 r.

Konieczna alternatywa

Zdaniem Copa-Cogeca redukcja stosowania chemiczno-syntetycznych środków ochrony roślin jest możliwa do przyjęcia dla europejskich rolników i spółdzielni jedynie kiedy inne rozwiązania, takie jak środki ochrony roślin niskiego ryzyka i oparte na biologii, zostaną udostępnione i zatwierdzone na europejskim rynku wewnętrznym. W tym kontekście szczególne znaczenie ma uproszczenie i przyśpieszenie procedur rejestracji środków ochrony roślin opartych na biologii. Dlatego zamiast koncentrować się na prawnie wiążącym charakterze celu strategii „Od pola do stołu” dotyczącym redukcji o 50%, należy także skupić się na ujednoliceniu i wdrożeniu integrowanej ochrony roślin.

Uwzględnić specyfikę krajów członkowskich

Zdaniem Copa-Cogeca wyznaczenie minimalnych progów dla krajowych celów redukcji powinno być tak elastyczne jak to możliwe, uwzględniając historyczną redukcję stosowania oraz warunki geograficzne i społeczno-gospodarcze występujące w różnych państwach członkowskich. Na przykład wyznaczenie minimalnego celu redukcji przez Komisję w projekcie wniosku, bez podstawy agronomicznej czy naukowej może być bardzo szkodliwe dla krajów, które mają niski poziom stosowania pestycydów, zwłaszcza dla tych, które już są poniżej średniego poziomu stosowania w UE lub które już znacznie ograniczyły stosowanie pestycydów chemicznych i niebezpiecznych w ostatnich latach, czy nawet dekadach.

Krytykowana jest także propozycja Komisji Europejskiej, aby porównać redukcję z punktem odniesienia jako średnią z lat 2015, 2016 i 2017. Nie stanowi to odpowiedniej podstawy, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że obecnie dostępne dane na temat zużycia środków ochrony roślin w UE nie są wystarczające.

Co to jest obszar wrażliwy?

Copa-Cogeca za nierealistyczną przyjmuje propozycję zakazu stosowania środków ochrony roślin na niektórych obszarach chronionych lub wrażliwych. Definicja „obszarów wrażliwych” jest tak skonstruowana, że w niektórych państwach członkowskich można do nich zakwalifikować praktycznie wszystkie grunty rolne.

Niepotrzebne obciążenia biurokratyczne

Niepokojące jest także nałożenia na rolników nowych obowiązków związanych ze  zbyt częstym i szczegółowym gromadzeniem danych na temat stosowania środków ochrony roślin. Przeszkodzi to bowiem rolnikom w wykonywaniu ich codziennych obowiązków. Więcej czasu będą musieli poświęcić na zbieranie danych dotyczących środków produkcji niż na produkcję żywności.

wk
fot. envatoelemnets

UE chce, by rolnicy co roku ujawniali zużycie pestycydów w krajowym rejestrze 

Utworzenie rejestru będzie wymagać zaangażowania także ze strony rolników. To oni, jako profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin będą zobowiązani do umieszczania w specjalnej elektronicznej bazie ilości, jakie zużywają w swoich gospodarstwach. 

Szczegółów przekazywania tych informacji przez rolników jeszcze nie podano. Wiadomo jednak, że za opracowanie danych mają odpowiadać krajowe urzędy statystyczne, które otrzymają na ten cel dodatkowe fundusze. 

Baza zużycia pestycydów ma pomóc w monitorowaniu zrównoważonego systemu żywnościowego

Zdaniem lewicowego eurodeputowanego i sprawozdawcy w tej sprawie, Petrosa Kokkalisa, decyzja o utworzeniu rejestru „przybliża nas do bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego w UE”.

- To jest kluczowa dokumentacja. Można mówić wiele o ograniczeniu stosowania pestycydów i nawozów, ale jeśli nie ma pełnych danych, nie można prowadzić opartej na dowodach polityki dotyczącej zrównoważonego rolnictwa – podkreślił Petros Kokkalis w rozmowie z Euractiv.com.

Rejestr ma służyć modernizacji europejskiego systemu statystyki rolnej i zaktualizować dane o nakładach i produkcji w rolnictwie.

oprac. Kamila Szałaj, na podst. PE, Agrarheute.com, Euractiv.com, fot. envatoelements

Jak rozpoznać, żerowanie karczownika?

Najlepiej przejść się po plantacji wzdłuż rzędu roślin i próbować wbić palec w glebę w losowych miejscach. Jeżeli palec napotka pustą przestrzeń na około 2-3 cm warstwy gleby jest to sygnał o zagrożeniu. Karczownik podgryza korzenie rośliny, także po pewnym czasie traci ona stabilność. Jego obecność, ale już na zaawansowanym stanie możemy wykryć przez możliwość łatwego wyciągnięcia całego krzaka borówki z ziemi.

Jak się pozbyć?

Przedstawiamy wykaz preparatów, które są dozwolone do walki z tym gryzoniem.

• Brokuł
  
  Okres produkcji rozsady: Vegra 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha); Verimark 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha). Stosować od fazy 2 liści do fazy 5 liści (BBCH 12–15) w formie grubokroplistego opryskiwania lub podlewania rozsady, na 2–3 dni przed wysadzeniem na miejsce stałe. Tace z rozsadą przed transportem na pole powinny wyschnąć.
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha).
  Na wiosenne pokolenie rośliny opryskiwać od połowy kwietnia do pierwszej połowy maja, 2–3 dni później niż wskazania pułapki zapachowej.
  
  
• Chrzan
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: brak środków do zwalczania tego szkodnika.
  Pułapka zapachowa: odłowienie więcej niż 2 muchówki dziennie przez 2 kolejne dni.
  Lustracja roślin: wykrycie więcej niż 10 jaj na 10 kolejnych roślinach.
  Wiosenne pokolenie muchówek pojawia się od połowy kwietnia do czerwca, zaś w maju i czerwcu żerują larwy.
  
  
• Kalafior
  
  Przed posadzeniem: Vegra 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha), Verimark 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha).
  Okres wzrostu i rozwoju: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha).
  Lustracja roślin: obecność więcej niż 10 jaj na 10 kolejnych roślinach. Zabieg należy wykonać po 2–3 dniach.
  
  
• Kapusta brukselska
  
  Przed sadzeniem rozsady: Vegra 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha), Verimark 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha).
  Okres wzrostu i rozwoju: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha). Stwierdzenie do 2 jaj na dolnych główkach 1 rośliny w okresie, kiedy główki osiągną wielkość nasion grochu.
  
  
• Kapusta głowiasta
  
  Przed sadzeniem rozsady: Vegra 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha), Verimark 200 SC (15 ml/1000 roślin lub 600 ml/ha).
  Okres wzrostu i rozwoju: Arkan 050 CS (0,12 l/ha), Delmetros 100 SC (0,05 l/ ha), Judo 050 CS (0,12 l/ha), Karate Zeon 050 CS (0,12 l/ha), Koron 100 SC (0,05 l/ ha), Kusti 050 CS (0,12 l/ha), LambdaCe 050 CS (0,12 l/ha), Lamdex Extra 2,5 WG (0,24 kg/ha), Ninja 050 CS (0,12 l/ha), Pilgro 100 SC (0,05 l/ha), Topgun 50 CS (0,12 l/ha), Wojownik 050 CS (0,12 l/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha), Neem Azal T/S (3,0 l/ha).
• Kapusta pekińska
  
  Po posadzeniu rozsady: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  
  
• Rzodkiewka i rzodkiew
  
  Okres kiełkowania i wschodu siewek: brak środków do zwalczania tego szkodnika.
  Pułapka zapachowa: pierwsze pokolenie (IV) odłowienie więcej niż 2 muchówek dziennie przez kolejne 2 dni.
  Lustracja roślin: obecność więcej niż 5 jaj na 1 m.b. rzędu uprawy. Największe zagrożenie występuje w okresie wschodów.

ŚMIETKA KIEŁKÓWKA I GLEBOWA

• Bób
  
  Okres kiełkowania nasion i wschodu siewek: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ ha).
  Lustracja roślin: stwierdzenie więcej niż 10% zniszczonych wschodów roślin w roku poprzedzającym uprawę. Stosować jeden ze środków od fazy, kiedy liścienie przedostają się na powierzchnię gleby (BBCH 09) do fazy, gdy rozwiną się dwa pierwsze liście (BBCH 12), nie więcej niż 2 razy w sezonie i nie częściej niż co 10 dni.
  
  
• Cebula
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  
  
• Czosnek
  
  Okres wschodów roślin: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha), Lamdex Extra 2,5 WG (0,24 kg/ha).
  Te same środki wykorzystuje się do zwalczana śmietki cebulanki w chrzanie.
  Lustracja roślin: wykrycie jaj u podstawy 2–3 roślin na 1 m.b. rzędu uprawy. Lamdex Extra 2,5 WG stosować nie więcej niż 2 razy w sezonie wegetacyjnym i nie częściej niż co 10–14 dni.
  
  
• Fasola
  
  Okres kiełkowania nasion i wschodów roślin: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  Lustracja roślin: stwierdzenie więcej niż 10% zniszczonych wschodów roślin w roku poprzedzającym uprawę.
• Groch zielony i na suche nasiona
  
  Okres kiełkowania nasion i wschodu siewek: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  
  
• Kapusta pekińska
  
  Po posadzeniu rozsady: obecnie brak środków do zwalczania tych szkodników.
  Lustracja roślin: stwierdzenie więcej niż 10% zniszczonych wschodów roślin w roku poprzedzającym uprawę.
  
  
• Ogórek
  
  Okres kiełkowania nasion i wzrostu siewek: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  Lustracja roślin: stwierdzenie powyżej 10% zniszczonych wschodów w roku poprzedzającym uprawę.
  
  
• Por
  
  Okres wschodów roślin: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  Lustracja roślin: stwierdzenie więcej niż 10% zniszczonych wschodów roślin w roku poprzedzającym uprawę.
  
  
• Szpinak
  
  Okres kiełkowania nasion i wzrostu siewek: Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamoc (0,2 kg/ ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ ha.
  Lustracja roślin: stwierdzenie więcej niż 10% zniszczonych wschodów roślin w roku poprzedzającym uprawę.

ŚMIETKA ĆWIKLANKA

• Burak ćwikłowy
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: brak środków do zwalczania tych szkodników.
  Lustracja roślin: wykrycie od maja do czerwca 1 miny na liściach, na 1 m.b. rzędu roślin. Największe zagrożenie uprawy przez wiosenne pokolenie larw jest w maju i czerwcu.
  
  
• Szpinak
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Max Spin (0,4 l/ha), Spinosad Max (0,4 l/ ha), SpinTor 240 SC (0,4 l/ha), Neem Azal T/S (3,0 l/ha).
  Lustracja roślin: wykrycie więcej niż 2 złóż jaj lub 1 miny na liściach, na 1 m.b. rzędu roślin. Największe zagrożenie przez wiosenne pokolenie larw występuje w maju i czerwcu. Stosować od fazy 8 liści do chwili, kiedy rośliny uprawne osiągną typową wielkość, kształt i masę liści (BBCH 18–49). Max Spin, Spinosad Max i SpinTor 240 SC można stosować do 3 razy w sezonie co 7 dni. Neem Azal T/S stosować do 3 razy w sezonie i nie częściej niż co 7–10 dni.

ŚMIETKA CEBULANKA

• Cebula
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Arkan 050 CS (0,12 l/ha)*, Decis Expert 100 EC (0,075%)*, Decis Mega 050 EW (0,15 l/ ha)**, Delta 50 EW (0,15 l/ha)**, Judo 050 CS (0,12 l/ha)*, Karate Zeon 050 CS (0,12 l/ha)*, Kusti 050 CS (0,12 l/ha)*, LambdaCe 050 CS (0,12 l/ha)*, Lamdex Extra 2,5 WG (0,24 kg/ha)*, Ninja 050 CS (0,12 l/ha)*, Topgun 50 CS (0,12 l/ ha)*, Wojownik 050 CS (0,12 l/ha)*, Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ ha), Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ha), Acetamip 20 SP (0,2 kg/ ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Miros 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha).
  Lustracja roślin: wykrycie jaj u podstawy 2–3 roślin na 1 m.b. rzędu uprawy. Pyretroidy: *stosować jeden z nich, nie więcej niż 2 razy w sezonie i nie częściej niż co 10–14 dni; **stosować jeden z nich, nie więcej niż 2 razy w sezonie i nie częściej niż co 14 dni. Zabieg wykonać po wystąpieniu szkodnika w czasie wylotu pierwszych muchówek.
  
  
• Por
  
  Okres wschodów roślin: brak środków do zwalczania tego szkodnika.
  Lustracja roślin: wykrycie jaj u podstawy 2–3 roślin na 1 m.b. rzędu uprawy.
  
  
• Szczypiorek
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha).

POŁYŚNICA MARCHWIANKA

• Marchew
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Belem 0,8 MG (12,0 kg/ha)*, Decis Expert 100 EC (0,075 l/ha), Decis Mega 50 EW (0,15 l/ha), Deka 2,5 EC (0,3 l/ha), Delta 50 EW (0,15 l/ha), Desha 2,5 EC (0,3 l/ha), Dyno 2,5 EC (0,3 l/ha), Matrix 2,5 EC (0,3 l/ ha), Poleci 2,5 EC (0,3 l/ha), Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha).
  
  
• Pietruszka korzeniowa i naciowa
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Belem 0,8 MG (12,0 kg/ha)*, Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha).
  
  
• Seler – korzeniowy, naciowy, liściowy
  
  Okres wzrostu i rozwoju roślin: Belem 0,8 MG (12,0 kg/ha)*, Benevia 100 OD (750 ml/ha), Besarion 100 OD (750 ml/ha), Filary 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha), Kianotraniliprol 100 OD (750 ml/ha), Bombardier 100 OD (750 ml/ha), Acelan 20 SP (0,2 kg/ha), Aceplan 20 SP (0,2 kg/ ha), Acetamoc (0,2 kg/ha), Kobe 20 SP (0,2 kg/ha), Lanmos 20 SP (0,2 kg/ha), Marabel 20 SP (0,2 kg/ha), Mospilan 20 SP (0,2 kg/ha), Sekil 20 SP (0,2 kg/ha). * – doglebowo podczas siewu nasion.
  
  Marta Szyperek

 Miedź odgrywa kluczową rolę w wielu procesach zachodzących w roślinach, takich jak:

• fotosynteza;
• oddychanie;
• uwalnianie wolnych rodników i lignifikacja tkanek.

Akumulacja i niekorzystne działanie

Produkty zawierające miedź są znane i stosowane do wspomagania kondycji i do ochrony upraw od wielu lat, jednak w ostatnim czasie pojawiły się informacje o akumulacji tego pierwiastka i niekorzystnym działaniu w glebie oraz w roślinach, m.in. w drzewach owocowych. Zgodnie z unijnymi przepisami maksymalne ilości miedzi dopuszczone w uprawach są stopniowo ograniczane, a Zielony Ład prawdopodobnie przyniesie kolejne zmiany w tym zakresie.

Aplikowanie miedzi w fazach wegetacyjnych, w których dotychczas użycie tego typu rozwiązań nie było dozwolone

Niedawno na rynku pojawiły się produkty miedziowe nowej generacji, przeznaczone do stosowania również w sadownictwie. Zawierają miedź w niższych dawkach i w innego rodzaju formulacji, niż było to w powszechnie dostępnych do tej pory nawozach, dzięki czemu są one bezpieczne dla roślin i chronią uprawy przed niektórymi chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Te właściwości nowszych produktów miedziowych pozwalają na aplikowanie ich również w fazach wegetacyjnych, w których dotychczas użycie tego typu rozwiązań nie było dozwolone ze względu na ryzyko wystąpienia fitotoksyczności – w okresie przed kwitnieniem, a także po kwitnieniu drzew owocowych. Na tym drugim etapie niebezpieczeństwo związane było z możliwością pojawienia się ordzawień zawiązków lub uszkodzenia rozrastających się młodych liści, do czego dochodziło szczególnie po użyciu wyższych dawek nawozów miedziowych. W przypadku produktów nowej generacji nie ma przeciwwskazań do stosowania w tej fazie wegetacji.

Miedź w systemie bio

Możliwość stosowania nowoczesnych nawozów zawierających miedź to bardzo dobra wiadomość dla sadowników, którzy produkują owoce w systemie bio lub, ze względu na wymogi odbiorców, dążą do zredukowania pozostałości środków ochrony roślin w plonach. Badania dotyczące skuteczności takiego rozwiązania przeciw parchowi jabłoni były prowadzone w 2021 roku w Instytucie Praktycznego Sadownictwa IPSAD. W doświadczeniu porównano działanie produktu miedziowego CUPERDEM firmy Amagro z konwencjonalnymi fungicydami, zawierającymi kaptan oraz ditianon (w połączeniu z fosfonianem dipotasu i pirymetanilem). Zarówno w przypadku środków ochrony roślin, jak i nawozu z miedzią skuteczność ochrony liści i zawiązków przed porażeniem parchem jabłoni kształtowała się na podobnie wysokim poziomie, zbliżonym do 90%.

– Na pewno jest to ważny produkt dla osób, które odchodzą od preparatów konwencjonalnych – wskazuje Robert Sas z Instytutu Praktycznego Sadownictwa. – Nawóz CUPERDEM może znaleźć swoje miejsce w schemacie ochrony przed chorobami grzybowymi i rywalizować z tradycyjnymi preparatami kontaktowymi, opartymi na kaptanie czy ditianonie, szczególnie w sytuacji średniej albo mniejszej presji patogenów oraz w drugiej części sezonu wegetacyjnego, kiedy presja chorób jest mniejsza, a stosowanie fungicydów wiąże się z ryzykiem wystąpienia w owocach pozostałości.

Rozwiązanie na choroby bakteryjne w sadach

W okresie po kwitnieniu w sadach występują bardzo uciążliwe choroby pochodzenia bakteryjnego – zaraza ogniowa w jabłoniach i rak bakteryjny, który jest jednym z największych zagrożeń w uprawie gruszy. Do tej pory właściwie nie było skutecznej metody zwalczania tych patogenów. Antybiotyki nie są stosowane do tego celu już od kilku lat, z kolei użycie produktów fosforynowych wiąże się z długotrwałą, nawet kilkuletnią obecnością pozostałości w owocach pochodzących z sadów chronionych tą metodą. Ewentualnie można sięgnąć po tradycyjne środki ochrony roślin, ale w zaniżonych dawkach (20-30% dawki podstawowej), co przekłada się niestety na niską efektywność takiego zabiegu. Dlatego nowa generacja nawozów miedziowych przyniosła tak dużą zmianę w zakresie ochrony drzew owocowych przed chorobami bakteryjnymi.

W przypadku jabłoni zaraza ogniowa nie stanowi corocznie aż tak znaczącego zagrożenia, jednak w kwaterach młodych drzewek czy tam, gdzie choroba już występowała lub jest obecna w okolicy, profilaktycznie należałoby wykonać zabieg produktem miedziowym nowej generacji. Natomiast rak bakteryjny to choroba, która zagraża gruszom w każdym sezonie i może powodować bardzo poważne straty, dlatego nawóz nowego typu z miedzią powinien być używany standardowo, zwłaszcza podczas kwitnienia lub bezpośrednio po kwitnieniu. Szczególnie dotyczy to okresów, gdy występują chłody i wiosenne przymrozki, a zagrożenie porażeniem wzrasta. Ponieważ produkt nie ma okresu karencji, można stosować go aż do zbiorów.

Produkty miedziowe drugiej generacji – skuteczne, ale czy również bezpieczne?

Sadownicy, którzy do tej pory nie zetknęli się z tym rozwiązaniem, mogą zastanawiać się, czy nowsze nawozy o niższej zawartości miedzi faktycznie okażą się tak skuteczne. Kluczowa różnica między nimi a produktami starszej generacji polega na tym, że dzięki zmienionej formulacji substancja aktywna wnika do tkanek roślin, przez co działa w sposób interwencyjny, podczas gdy wcześniej stosowane nawozy miały działanie kontaktowe, powierzchniowe, a więc wyłącznie prewencyjne. Druga ważna zaleta wynika z faktu, że niskie dawki miedzi nie wykazują toksyczności dla roślin, więc mogą być stosowane praktycznie przez cały okres wegetacji.

– Na rynku dostępne są różne produkty miedziowe nowej generacji. Ich skuteczność biologiczna jest zbliżona, natomiast różnice dotyczą fitotoksyczności. W większości przypadków przy niskich dawkach nie ma takiego problemu. Natomiast po zastosowaniu wyższych dawek niektórych nawozów, zwłaszcza tych, które pojawiły się w obrocie jako pierwsze, obserwujemy znacznie większe prawdopodobieństwo wystąpienia uszkodzeń. Może to być związane m.in. ze zmianami w technologii ich wytwarzania – wyjaśnia ekspert z Instytutu Praktycznego Sadownictwa. – Prowadziliśmy doświadczenia ze wszystkimi produktami miedziowymi nowego typu. Obserwujemy między nimi różnice, zwłaszcza jeżeli chodzi o bezpieczeństwo dla roślin.

Jednym z nawozów, który w 2021 roku został poddany ocenie przez IPSAD, był właśnie CUPERDEM. Jak wynika z przeprowadzonych analiz, cechuje się on wysokim profilem bezpieczeństwa nawet przy stosowaniu w większych dawkach. W 2022 roku prowadzone były dalsze badania, mające na celu zweryfikowanie działania produktu w okresie kwitnienia oraz w czasie, gdy na drzewach pojawiają się bardzo wrażliwe liście rozetowe. Kolejnym etapem jest sprawdzenie, czy poszczególne nawozy miedziowe drugiej generacji są bezpieczne dla zawiązków. Ze względu na specyfikę obecnego sezonu, czyli niższe temperatury i większą wilgotność, jaka utrzymuje się nocami, są to warunki niekorzystne dla roślin i sprzyjające powstawaniu ordzawień. Po zastosowaniu innych nawozów miedziowych nowej generacji często obserwowane było występowanie uszkodzeń, typowych również dla produktów starszego typu, natomiast CUPERDEM nie powodował takich problemów.

– CUPERDEM był oceniany w doświadczeniu zarówno z klasycznymi preparatami miedziowymi, jak i z tymi nowej generacji, które wnikają do tkanek roślin. Rzeczywiście na ich tle wygląda bardzo obiecująco, wyróżnia się – podsumowuje wyniki Robert Sas. – Jest on bardzo uniwersalny i powinien zostać doceniony zwłaszcza przez producentów gruszek oraz przez tych sadowników, którzy unikają pozostałości środków ochrony roślin w owocach.

Preparat miedziowy od Amagro

Innowacyjny nawóz CUPERDEM zawiera miedź organiczną, skompleksowaną kwasem heptaglukonowym, przeznaczoną do aplikacji dolistnej i doglebowej. Jest łatwo przyswajany przez rośliny i łączy działanie powierzchniowe, wgłębne oraz systemiczne. Ze względu na niższą zawartość i nowoczesną formulację miedzi produkt nie powoduje fitotoksyczności i może być stosowany w trakcie całego sezonu wegetacyjnego do wspierania skutecznej ochrony sadów jabłoniowych i gruszowych przed chorobami grzybowymi oraz bakteryjnymi. Zabiegi z użyciem nawozu CUPERDEM są bezpieczne na wszystkich etapach wegetacji, a po ich wykonaniu nie dochodzi do występowania i akumulacji pozostałości w owocach ani w glebie.

W drzewach i krzewach owocowych CUPERDEM powinien być stosowany zapobiegawczo przed możliwym wystąpieniem zagrożenia infekcyjnego:

• dolistnie (w dawce 2-3 l/ha);
• poprzez fertygację (w dawce 3-5 l/ha). Zabiegi mogą być powtarzane co 7-10 dni, w zależności od potrzeb.

– Nawóz CUPERDEM jest powszechnie stosowany w Południowej i Zachodniej Europie w uprawach sadowniczych i warzywniczych. Teraz chcielibyśmy zaproponować go również polskim producentom. To ciekawe rozwiązanie dla sadowników ze względu na właściwości miedzi systemicznej, brak fitotoksyczności i brak pozostałości – mówi Krystian Kieszek z firmy Amagro.

opr. Bernat Patrycja
inf. Amagro
fot. envatoelements

Śmietka ćwiklanka

Muchówka. W ziemi śmietka tworzy ciemnobrązową bobówkę, w której zimuje. Larwy minują liście. Uszkodzone siewki żółkną i zamierają. Występuje w trzech pokoleniach w ciągu roku, z których najbardziej szkodliwe są pierwsze i drugie. Muchy pierwszego pokolenia pojawiają się w maju (kwitnie tarnina). Drugie pokolenie występuje od końca czerwca do połowy lipca, a trzecie – od końca sierpnia do połowy września. Aktualnie nie ma środków do zwalczania tego gatunku.

Mszyca burakowa

Najliczniejsze kolonie tworzą się od końca maja do połowy lipca. Mszyca burakowa wyrządza szkody bezpośrednie – wysysa soki roślinne, co jest przyczyną ogładzania roślin, liście wyginają się łyżkowato w stronę kolonii mszyc, dając jej schronienie. Największe szkody wyrządza w okresie wschodów roślin. Zasiedlone buraki zamierają.

Pchełka burakowa

Chrząszcz. Larwy żyją w ziemi, nie wyrządzając istotnych szkód. Szkody wyrządzają chrząszcze, które pojawiają się na plantacji buraka wiosną i uszkadzają siewki i młode buraki, wyjadając miękisz z liści. Skutkiem żerowania jest powstanie szeregu okienek otoczonych czerwonobrunatną obwódką. Szczególnie duże szkody mogą wyrządzać w latach o suchej i upalnej pogodzie.

Drobnica burakowa

Chrząszcz. Zimują chrząszcze w resztkach pożniwnych i glebie. Wygryzają dziurki w liścieniach, liściach i szyjce korzeniowej buraka ćwikłowego, uszkadzają także kiełki. Larwy żerują na korzeniach przybyszowych, osłabiając rośliny. W okresie wschodów chrząszcze żerują na kiełkach, co przyczynia się do przerzedzenia wschodów oraz wygryzają dziurki w liścieniach, liściach i ogonkach liściowych oraz w szyjkach korzeniowych. Larwy uszkadzają korzenie przybyszowe.

Rolnice

Są to gąsienice motyli sówkowatych. Dominuje rolnica zbożówka. Dotknięte zwijają się w kłębek. Wygryzają głębsze lub płytsze nieregularne dziury w korzeniach. Uszkadzają także młode rośliny. Żerują w warstwie ziemi do głębokości 12 cm.

Nicienie

Od lat najgroźniejszym szkodnikiem buraków ćwikłowych jest mątwik burakowy. Zaatakowane buraki ćwikłowe są małe i karłowate, ponieważ enzymy wprowadzane przez mątwiki zaburzają ich fizjologię. System korzeniowy jest nadmiernie rozwinięty i tworzy z ciągle wyrastających nowych korzeni przybyszowych tzw. brodę. Zewnętrzne liście żółkną i zasychają przedwcześnie. Objawy porażenia stają się widoczne na przełomie czerwca i lipca. Rośliny słabo rosną, a w upalne dni więdną.

Tarczyk mgławy

Chrząszcz. W końcu czerwca i na początku lipca pojawiają się młode chrząszcze drugiego pokolenia. To pokolenie jest mniej szkodliwe, ponieważ rośliny są już duże. Szkody wyrządzają larwy i chrząszcze. Larwy zgryzają miękisz dolnej strony liści, powstają „okienka”. Chrząszcze wygryzają różnej wielkości dziury w liściach. Mogą powodować gołożery.

Motyle

Najczęściej występują gąsienice błyszczki jarzynówki. Wygryzają dziury w liściach.

prof. dr hab. Jerzy Szwejda, Skierniewice fot. Rogowska

Zgodnie z oceną glifosat jest zatem nadal uważany za szkodliwy dla oczu i toksyczny dla organizmów wodnych.

„Komitet doszedł do wniosku, że dostępne dowody naukowe nie spełniają kryteriów klasyfikacji glifosatu (...) jako rakotwórczego, mutagennego lub działającego szkodliwie na rozrodczość” – podała ECHA w poniedziałkowym komunikacie prasowym. Ta klasyfikacja jest zgodna z klasyfikacją przedstawioną już przez cztery państwa członkowskie UE w czerwcu 2021 roku.

Nakaz czy zakaz?

Ocena ECHA zostanie teraz uwzględniona w kompleksowej analizie ryzyka przeprowadzonej przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). EFSA chce zakończyć tę procedurę do połowy 2023 roku. Zezwolenie UE na stosowanie glifosatu wygasa w grudniu 2022 roku. Obecnie rozważane jest tymczasowe przedłużenie obecnego zezwolenia.

Decyzja EFSA nie oznacza jednak, że zakaz stosowania glifosatu nie jest brany pod uwagę. Ostatecznie ponowna autoryzacja zależy od głosowania państw członkowskich UE. Opinie i oceny agencji UE służą jedynie jako pomoc w podejmowaniu decyzji.

Konstantin Kockerols, www.topagrar.com
fot: envatoelements

Rozwiązaniem będzie „Zielony” amoniak?

Kroki w tym kierunku poczyniły firma Yara i i szwedzka spółdzielnia rolnicza Lantmännen. Już w 2019 r. rozpoczęły testowanie komercyjnej opłacalności takich nawozów. Do produkcji amoniaku posłuży norweska energia wodna (zamiast gazu). Całe przedsięwzięcie jest realizowane w ramach programu zrównoważonego rozwoju „Klimat i natura” i pozwoli na zmniejszenie śladu węglowego o 80–90%. Innowacyjne „zielone nawozy” będą produkowane od 2023 r. Jeszcze nie wiadomo, jaka będzie ich cena.

A skąd wodór do produkcji amoniaku? Otóż „zielony” wodór powstaje w procesie elektrolizy wody przy wykorzystaniu OZE. Kolejny projekt dotyczący „zielonego” amoniaku zaplanowano w Holandii, gdzie Yara i Orsted wykorzystają elektrownię wiatrową offshore do zasilania elektrolizera o mocy 100 MW. Odnawialny wodór posłuży do produkcji amoniaku w zakładzie Yara w Sluiskil. Uruchomienie projektu jest planowane na lata 2024–2025. 

W Stanach Zjednoczonych CF Industries Holdings przestawia swoją fabrykę w Donaldsonville w Luizjanie na produkcję „zielonego” amoniaku. Projekt ma być gotowy w przyszłym roku, ze wstępną produkcją 20 tys. ton. Do 2026 roku produkcja może osiągnąć 450 tys. ton, a do 2028 – 900 tys. ton. Firma przewiduje, że na wodorze, który będzie sprzedawać, osiągnie niemal 10-krotnie wyższą marżę niż obecnie na nawozach.

Bakteryjne fabryki azotu

Potęgę przyrody widzimy m.in. w asymilacji azotu atmosferycznego. Bez gazu ziemnego, bez elektrolizy wody. Na kilka sposobów. Zdolność wiązania azotu cząsteczkowego (N2) i przekształcania go w amoniak mają bakterie azotowe. Część z nich (Rhizobium, Bradyrhizobium, Sinorhizobium, Mesorhizobium) żyje w symbiozie z roślinami – głównie bobowatymi i to na nie przypada 70% związanego azotu, część to drobnoustroje wolno żyjące i wiążące azot samodzielnie (Arthrobacter, Azotobacter, Azospirillum, Beijerinckia, Pseudomonas, Bacillus).

Zacznijmy od symbiontów. Co każda ze stron wnosi do wzajemnie korzystnego układu?

Wkład bakterii polega na przekształcaniu (redukcji) azotu atmosferycznego N2 do formy amonowej NH3 lub aminokwasu glutaminy – przekazywanych komórkom roślinnym. Wkład rośliny to zaopatrywanie bakterii w składniki odżywcze, zwłaszcza w cukry (źródło energii), konieczne do zajścia reakcji redukcji azotu atmosferycznego.

Każdy rodzaj rośliny bobowatej żyje w symbiozie z innym, charakterystycznym tylko dla niego gatunkiem bakterii. Tylko groch i bobik mają wspólny gatunek symbionta. 

Badania przeprowadzone w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa wykazały powszechną obecność w glebach Polski bakterii symbiotycznych koniczyny, grochu i bobiku. Około 1/3 polskich gleb nie zawierała symbiontów łubinu. Gleby są również mało zasobne w bakterie współżyjące z lucerną. Introdukowana (z Chin) do Polski soja także nie znajduje dla siebie w naszych glebach symbiontów.

Zasobność gleby w bakterie brodawkowe zależy od powtarzalności uprawy roślin bobowatych na danym polu. W sezonie, kiedy brakuje rośliny gospodarza, bakterie bytują w glebie jako saprofity, a ich liczebność w środowisku glebowym i możliwość przetrwania zależą od cech genetycznych oraz czynników glebowo-klimatycznych i agrotechnicznych.

fot. Brodawki na korzeniach roślin bobowatych pojawiają się w trakcie wzrostu roślin. Bakterie działają najbardziej intensywnie przed kwitnieniem roślin.

Szczepienie nasion. Jak i kiedy?

Proces symbiozy jest zapoczątkowywany już podczas kiełkowania nasion. Dlatego nasiona należy zaszczepić przed siewem. Szczepienie polega na wymieszaniu nasion ze szczepionką (bakterie na nośniku torfowym, perlicie, biowęglu lub węglu brunatnym), wymieszaną z ciepłą wodą. Zaprawiarka musi być dokładnie umyta po innych środkach ochrony roślin, które mogą okazać się zabójcze dla bakterii. Nasiona powinny być wysiane jak najszybciej po zaszczepieniu, żeby zachować bakterie przy życiu.

W sprzedaży bywają też szczepionki płynne, aplikowane do gleby za pomocą opryskiwaczy lub siewnikami wprowadzającymi szczepionkę w trakcie siewu w redlinę, pod nasiona. Szczepionki mogą być też produkowane w postaci granulatu – bakterie są umieszczane we wnętrzu granulek i w takiej formie przeznaczone do bezpośredniego wysiewu do gleby, równocześnie z nasionami.

Do zapewnienia prawidłowego przebiegu symbiozy trzeba utrzymywać pH gleby na odpowiednim poziomie. Dla przykładu Rhizobium pisi – bakterie współżyjące z grochem działają najbardziej intensywnie przy pH 6–7. Z kolei Rhizobium lupini – bakterie na łubinie wolą pH niższe – 5,5–6. Dla większości gatunków bakterii brodawkowych optymalne jest pH powyżej 6,0.

Największa intensywność wiązania azotu występuje przed kwitnieniem rośliny gospodarza. Po zakończeniu kwitnienia proces symbiozy słabnie. Pula węglowodanów odprowadzanych do brodawek spada, co prowadzi do degeneracji bakteroidów i ich hydrolizy przez enzymy rośliny gospodarza.

Symbioza inaczej? Bakterie na nadziemnych częściach roślin!

Inny rodzaj symbiozy prezentują bakterie Methylobacterium symbioticum SB0023/3 T, które nie zasiedlają korzeni, jak opisane powyżej symbionty, a część nadziemną roślin – łodygi i liście. Wiązanie azotu atmosferycznego odbywa się w taki sam sposób, jak w przypadku bakterii brodawkowych przy udziale kompleksu nitrogenazy. Methylobacterium symbioticum SB0023/3 T wchodzi w symbiozę z wieloma gatunkami roślin – od zbóż, rzepaku, kukurydzy, ziemniaka, buraka cukrowego do warzyw i gatunków sadowniczych. Bakterie Methylobacterium symbioticum przez cały okres wegetacji roślin bytują w nich i wiążą azot atmosferyczny.

„Wolni strzelcy” zwiększają plony kapusty, kalafiora, pomidorów i sałaty

Bakterie wolno żyjące wiążą od około 1 do 50 kg N/ha rocznie. Zawierają nitrogenazę – enzym, który redukuje azot atmosferyczny do jonu amonowego (NH4+). Azotobacter vinelandii może wytwarzać aż trzy rodzaje nitrogenazy, w zależności od warunków środowiskowych. 

Efektywność wiązania azotu atmosferycznego przez bakterie niesymbiotyczne nie jest duża. Bakterie z rodzaju Azotobacter mogą wiązać co najmniej 10 mg N na 1 g zużytego cukru. Wynika to z faktu, że wolno żyjące asymilatory azotu przeprowadzają wiązanie tylko w czasie wzrostu i jedynie na potrzeby metabolizmu komórek, a więc nie wydzielają związanego azotu do środowiska. Przedostaje się on do środowiska glebowego dopiero w momencie obumarcia komórek bakterii. Ocenia się, że dostarczają kilkanaście kg N/ha/rok. Trzeba też wiedzieć, że do związania 12–16 mg azotu przy zużyciu 1 g glukozy bakterie te wymagają w pożywce 0,36 mg Ca, 0,38 mg K, 0,35 mg Mg, 2,46 mg P i 0,49 mg S. Wysokie dawki soli potasowych, sodowych wpływają negatywnie na rozwój i wiązanie azotu przez te bakterie. Odtruwające działanie mają odpowiednio wysokie dawki wapnia. Dowiedziono również stymulującego działania molibdenu i żelaza na wiązanie azotu przez tę grupę bakterii. Zaobserwowano spadek liczebności bakterii z rodzaju Azotobacter przy dawkach azotu przekraczających 80 kg/ha. Bakterie Azotobacter są wrażliwe na kwaśny odczyn gleby i najczęściej spotyka się je w glebach o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.

Bada się efekty wprowadzania do gleby różnego rodzaju szczepionek, zawierających bakterie z rodzaju Azotobacter na różne gatunki roślin uprawnych. Potwierdzono korzystny ich wpływ na zwiększenie plonów wczesnych kapust, kalafiorów, pomidorów i sałaty. 

Zdolność do biologicznego wiązania azotu atmosferycznego nie jest jedyną właściwością sprawiającą, że bakterie z rodzaju Azotobacter są niezwykle pożyteczne dla rolnictwa. Bakterie te wytwarzają szereg związków stymulujących wzrost i rozwój roślin, tj. auksyny, gibereliny i cytokiny. Ponadto różne gatunki Azotobacter tworzą metabolity, działające grzybobójczo np. na Botrytis cinerea czy Fusarium sp. 

Co jest na rynku?

• Agrarius - bi azot – doglebowy preparat bakteryjny przyspieszający rozkład materii organicznej oraz wzbogacający glebę w łatwo przyswajalny dla roślin azot, pochodzący z atmosfery. Jest oparty na pojedynczych, wyselekcjonowanych bakteriach Bacillus azotofixans w ilości 1 × 109 JTK w 1 g produktu. Seria preparatów bakteryjnych bi opartych na ukierunkowanych rodzajach bakterii brodawkowych, wspomagających uprawę roślin bobowatych (grubo i drobnonasiennych). Bakterie osadzone na sterylizowanym, rozdrobnionym torfie. Przeznaczone są do zaprawiania materiału siewnego.
  bi soya – wyselekcjonowane czyste kultury bakterii symbiotycznych Bradyrhizobium japonicum w ilości 2 × 109 JTK w 1 g produktu, przeznaczone dla soi.
  bi bean – wyselekcjonowane czyste kultury bakterii symbiotycznych Rhizobium phaseoli w ilości 3 × 109 JTK w 1 g produktu, przeznaczone dla fasoli.
  bi lupin – wyselekcjonowane, czyste kultury bakterii symbiotycznych Rhizobium lupini w ilości 2 × 109 JTK w 1 g produktu, przeznaczone dla łubinu, białego, żółtego, wąskolistnego, seradeli.
  bi symbio – czyste kultury bakterii symbiotycznych Rhizobium leguminosarum w ilości 3 × 109 JTK w 1 g produktu, przeznaczone dla grochu, peluszki, koniczyny, bobu, bobiku, soczewicy.
• Agrosimex - Rhizosum N plus – zawiera bakterie Azotobacter salinestris, wiążące azot atmosferyczny. Jest to nowy szczep bakterii, który jeszcze sprawniej wiąże azot. Zawiera 80% substancji organicznej w s.m. oraz 0,45% żelaza i 4,5 manganu rozpuszczalnego w wodzie. Ma świadectwo kwalifikacji produktu do stosowania w rolnictwie ekologicznym.
• Bio-Gen/Bio-Lider - AzotoPower – zawiera bakterie z rodzajów Azotobacter i Arthrobacter. Są to wolno żyjące i niesymbiotyczne mikroorganizmy, znajdujące zastosowanie w różnego rodzaju uprawach, asymilujące 15–50 kg N/ha rocznie. Stosowanie w uprawach warzywniczych: przedsiewnie lub przed wysadzeniem w formie oprysku doglebowego w dowolnej fazie aktywnego wzrostu w formie oprysku nalistnego.
  Seria RHIZOBIUM – preparaty zawierające czyste liofilizaty bakterii brodawkowych w koncentracji min. 109. Gwarantują wysoką koncentrację i żywotność bakterii, co wpływa na ich stabilność i wysoką powtarzalność działania. Do zaprawiania nasion w mieszalnikach metodą na sucho lub półsucho. Seria RHIZOBIUM obejmuje preparaty dla: koniczyny (Rhizobium trifolium), seradeli (Rhizobium ornitophus), lucerny (Rhizobium medicago), łubinu (Rhizobium lupinus), wyki (Rhizobium vicia), grochu (Rhizobium pisum), soi (Rhizobium glycin), bobiku (Rhizobium vicia), fasoli (Rhizobium phaseolus).
• Agrobios - AzotoVip – naturalny środek mikrobiologiczny zawierający kompleks bakterii azotowych – Paenibacillus polymyxa, Azotobacter chroococcum. Wiąże azot atmosferyczny stanowiąc jego dodatkowe źródło 15–30 kg/ha. Dodatkowy azot jest dostępny przez cały cykl wzrostu roślin. Ułatwia ukorzenianie kiełkujących nasion, polepszając ich głęboki rozwój. W uprawie warzyw do stosowania doglebowo przed siewem lub w trakcie okresu wegetacyjnego w dawce 2 l/ha na 200–300 l wody.
• Intermag - Bactim nutrii n+ – biopreparat poprawiający zaopatrzenie roślin w azot. Zawiera bakterie Azotobacter sp. w ilości co najmniej 108 jtk/ml. Bakterie te pochodzą z naturalnego środowiska glebowego. Zalecane opryskiwanie średniokropliste. W zespole uprawek przedsiewnych – preparat wymieszać płytko z glebą, w trakcie zabiegu unikać dużego nasłonecznienia – zabieg najlepiej wykonać wieczorem. Po wschodach roślin uprawnych preparat stosować w warunkach atmosferycznych, które zapewnią przemieszczenie się mikroorganizmów do gleby.
  Bactim Starter – preparat zawiera zestaw bakterii glebowych i ryzosferowych z rodzaju Azospirillum, Azotobacter, Bacillus oraz Pseudomonas. Biopreparat przeznaczony jest do zaprawiania nasion wszystkich gatunków roślin uprawnych, uprawianych z siewu wprost do gruntu. Poprawia zaopatrzenie siewek w azot. Do zaprawiania nasion na sucho lub mokro.
• Corteva - Blue N – nowatorski produkt wspierający odżywianie roślin azotem, zawierający bakterie Methylobacterium symbioticum SB0023/3 T, które w odróżnieniu od innych bakterii wiążących azot, zasiedlają część nadziemną roślin. Asymilacja azotu odbywa się poprzez liście, przy użyciu nitrogenazy. Bakterie intensyfikują wzrost i rozwój przez cały cykl wegetacji dostarczając azot z powietrza, niezależnie od ilości azotu dostępnego w glebie. Preparat jest stosowany nalistnie, wnika do roślin przez otwarte aparaty szparkowe w liściach, a następnie swobodnie przemieszcza się wewnątrz tkanek, docierając w pobliże fotosyntezujących komórek. Badania wskazują na dostarczanie średnio ekwiwalentu 76 kg N w kukurydzy. Dostarczanie ok. 30 kg N zaobserwowano w co najmniej 95% zastosowań a ilości 100 kg N w kilkunastu procentach (18%) doświadczeń. Produkt stosuje się nalistnie w trakcie wegetacji roślin. Po zastosowaniu bakterie kolonizują całą roślinę i pozostają w niej do końca wegetacji.
• Mykoflor - NITROFLORA – produkt naturalny, zawierający wyselekcjonowane czyste kultury bakterii brodawkowych z rodzaju Rhizobium lub Bradyrhizobium. Ma postać zawiesiny biomasy bakterii brodawkowych w odżywczym roztworze ochronnym. Produkt przeznaczony jest do wydajnej inokulacji (szczepienia) roślin z rodziny bobowatych, takich jak soja, łubin, groch, fasola, lucerna, seradela, wyka, peluszka, bobik, bób i soczewica. W zależności od gatunku rośliny, dla którego jest przeznaczony, preparat zawiera jeden lub więcej aktywnych szczepów bakterii brodawkowych z rodzaju Rhizobium lub Bradyrhizobium w odpowiednio dobranych proporcjach. Do bezpośredniego szczepienia nasion przed wysiewem.
• BASF - HiStick Soy – szczepionka do stosowania w uprawie soi. Zawiera żywe komórki bakterii z grupy Rhizobium (Bradyrhizobium japonicum). Produkt dostępny w opakowaniu 0,4 kg – ilość wystarcza dla 100 kg nasion soi.
  HiStick Alfalfa – szczepionka do stosowania w uprawie lucerny. Zawiera żywe komórki bakterii z grupy Rhizobium (Sinorhizobium meliloti). Produkt dostępny w opakowaniu 0,4 kg – ilość wystarcza dla 45–50 kg nasion lucerny.
  HiStick Lupin – szczepionka do stosowania w uprawie łubinu. Zawiera żywe komórki bakterii z grupy Rhizobium (Bradyrhizobium sp. lupinus). Produkt dostępny w opakowaniu 0,4 kg – ilość wystarcza dla ok. 100 kg nasion łubinu.
• Biofood - NITRAGINA – preparat zawiera żywe bakterie brodawkowe z rodzaju Rhizobium lub Bradyrhizobium. Zapewnia dostarczenie roślinom motylkowym w zależności od warunków glebowych i gatunku do 600 kg N na 1 ha w ciągu sezonu wegetacyjnego. Nitraginę należy stosować dla tych roślin motylkowych, dla których została wyprodukowana. W celu zwiększenia efektywności wiązania wolnego azotu zalecane jest wykonanie wapnowania gleby wapnem magnezowym jesienią przed uprawą roślin motylkowych. Bezpośrednio przed siewem możliwe jest zastosowanie nawożenia azotowego (fosforan amonu, mocznik, saletra amonowa) w dawkach nie większych niż 20 kg N na 1 ha. Do zaprawiania na mokro lub na sucho nasion roślin motylkowych.
• GBR dr inż. Robert Cysewski - NITRAZA – linia preparatów zawierających wyselekcjonowane szczepy żywych bakterii brodawkowych z rodzaju Rhizobium oraz Bradyrhizobium, przeznaczonych do szczepienia materiału siewnego i gleby w formie oprysku w uprawie roślin strączkowych (fasola, łubin, seradela, lucerna koniczyna, groch, peluszka, soja). Szczepy zostały wyizolowane w laboratorium z brodawek korzeniowych polskich odmian różnych gatunków roślin bobowatych. Wszystkie inokulaty do roślin bobowatych zawierają nie mniej niż 2·× 109 jtk/ml (2 000 000 000). Świadectwo IUNG – PIB Puławy.

Marta Szyperek, Katarzyna Wójcik

Idealne narzędzie w integrowanej ochronie roślin

Futureco NoFly WP to narzędzie pozwalające na pozbycie się dwóch szkodników mączlika oraz wciornastków. Stosując jeden preparat na dwa zagrożenia, idealnie wpisujemy się w integrowaną ochronę roślin.

Czym charakteryzuje się nowość firmy Koppert?

Futureco NoFly WP to biologiczny środek owadobójczy z zarodnikami grzyba Paecilomyces fumosoroseus szczepu FE9901. Produkt jest insektycydem biologicznym w postaci proszku do sporządzania zawiesiny wodnej (WP). Składnik aktywny w produkcie to 18% Paecilomyces fumosoroseus występujący naturalnie w środowisku przyrodniczym entomopatogeniczny grzyb. Jego stężenie wynosi 2,0x109 jtk/g.

Jak aplikować, aby mieć pewność działania?

Produkt należy stosować po zaobserwowaniu pierwszych objawów obecności szkodników. Skuteczność wykazuje na poziomie ograniczenia liczebności szkodnika, nie powoduje natomiast natychmiastowej redukcji, a sukcesywne obniżanie jego ilości. Zaleca się, aby aplikację przeprowadzić co 5-7 dni 4 razy.

Ważne informacje!

• Kompatybilny pestycyd chemiczny może być również zastosowany, aby zredukować ilość oprysków. Firma Koppert zaleca jednak wyłączenie siarki na 3 dni przed i 3 dni po aplikacji Futureco NoFly WP.
• Aplikacja powinna być zrobiona natychmiast po podlaniu lub nawadnianiu, jeżeli wilgotność jest niższa niż optymalna. Optymalna wilgotność dla wzrostu szczepu FE9901 wynosi 50% lub więcej.
• pH: Produkt jest niewrażliwy na zakresy pH od 4,0-9,0.
• Wrażliwość na UV: Zarodniki NoFly WP™ są wrażliwe na promieniowanie UV. Produkt należy używać wczesnym rankiem lub wieczorem, aby zapobiec degradacji.
• Ważne: Produktu nie zaleca się aplikować poprzez zamgławianie na ciepło.
• Produkt jest kompatybilny z innymi środkami owadobójczymi i grzybobójczymi (IPM).
• Sposób jego działania nie zagraża pożytecznym organizmom zawartym w produktach Koppert, dzięki czemu mogą być stosowane w jednym czasie.
• Aplikować można go nawet w trakcie zbiorów, ponieważ nie zostawia pozostałości.
• Opakowanie oraz przechowywanie: Futureco NoFly WP jest dostępny w opakowaniu o gramaturze 1kg w postaci proszku.18 miesięcy w 4ºC 6 miesięcy w 25ºC.

Źródło: Koppert

Kiedy wykonywać zabiegi mechaniczne?

Wszelkie zabiegi mechaniczne powinny być zaplanowane jeszcze przed założeniem plantacji, ponieważ odległość między rzędami roślin należy dostosować do rozstawu kół ciągnika i posiadanych narzędzi do uprawek międzyrzędowych.

Weźmy za przykład warzywa kapustne. Zabiegi mechaniczne w uprawie tych gatunków wykonuje się dość płytko (1–3 cm) i tylko w razie dużego zachwaszczenia, gdy pielenie ręczne jest niewystarczające. Zbyt częsta ingerencja prowadzi do przesuszenia i pogorszenia struktury gleby. Zbyt głęboka uprawa może uszkadzać system korzeniowy. W mechanicznej walce z chwastami pomocne są pielniki z nożami kątowymi i gęsiostópkami, najlepiej w połączeniu z międzyrzędowymi wałami strunowymi, pielniki szczotkowe, międzyrzędowe glebogryzarki wolnoobrotowe itp.

W przypadku kalafiora, kapusty głowiastej oraz pekińskiej na zbiór letni i jesienny, wykonuje się 2–3-krotne wzruszenie międzyrzędzi. W uprawie na zbiór wczesny zabiegi ogranicza się do 2 mechanicznych. Celem uniknięcia uszkodzeń, części robocze maszyn powinny pracować w odległości większej niż 5 cm od roślin. Zaleca się, aby ostatnią uprawkę międzyrzędową wykonywać najpóźniej przed zakryciem międzyrzędzi liśćmi kapusty. Jeśli w tym czasie nie zauważymy chwastów lub będzie ich niewiele, lepiej zrezygnować z tego zabiegu, ponieważ niepotrzebnie pobudzimy kiełkowanie chwastów, które przerosną ponad rośliny po zakryciu międzyrzędzi.

Kiedy odchwaszczać?

Nie tylko rodzaj zastosowanych maszyn, głębokość ich pracy, ale także pora wykonywania zabiegów może mieć wpływ na zachwaszczenie uprawy. Badacze niemieccy ustalili, że po orce i kolejnych bronowaniach w ciemności stopień pokrycia gleby chwastami wynosił zaledwie 2%, podczas gdy po pracach wykonywanych w ciągu dnia – aż 80%. Po nocnej uprawie stwierdzono mniejsze zachwaszczenie przytulią czepną, tasznikiem pospolitym, przetacznikiem perskim i rumiankiem pospolitym. Szwedzcy naukowcy stwierdzili natomiast, że bronowanie nocą redukuje ogólną liczbę chwastów o 40% w porównaniu z bronowaniem w dzień, przy czym procentowa obniżka zachwaszczenia jest uzależniona od gatunku. I tak, w wyniku nocnego bronowania następuje redukcja np. fiołka polnego o 61%, komosy białej o 22%, a rumianku bezpłomieniowego o 22%. Stwierdzono, że w czasie słonecznego dnia potrzeba jedynie 1/1000 sekundy (błysk światła), aby pobudzić do kiełkowania nasiona niektórych gatunków. W nocy czas ekspozycji nasion na światło musi wynieść 5 sekund, aby zostały pobudzone do wzrostu.

Zamiast wykonywać zabiegi nocą, można stosowane urządzenia szczelnie przykryć nieprzepuszczającą światła tkaniną, szczególnie przy ostatnim zabiegu tuż przed siewem lub sadzeniem roślin.

Warto wziąć też pod uwagę inny aspekt terminu odchwaszczania. Skuteczność mechanicznej walki z chwastami jest największa i wynosi 100%, jeżeli wykonuje się ją przy słonecznej pogodzie (chwasty nie ukorzeniają się ponownie) i zwalczając kiełkujące chwasty. W przypadku chwastów większych (4 liście właściwe) w tych samych warunkach skuteczność zabiegu wynosi już tylko 80%. Odchwaszczanie wykonywane w czasie niepogody (pochmurno i deszczowo) jest skuteczne w 50% jedynie w przypadku kiełkujących chwastów, natomiast chwasty większe, o 4 liściach, właściwych praktycznie nie są zwalczane w ogóle.

Truskawki bez chwastów

W międzyrzędziach truskawek używa się różnego rodzaju spulchniaczy rotacyjnych i glebogryzarek oraz pielników biernych z zębami sprężynowymi, półsprężynowymi i sztywnymi. Zęby zakończone są redliczkami, gęsiostópkami lub nożami podcinającymi o różnych profilach. W rzędzie truskawek mogą pracować pielniki szczotkowe lub palcowe, w tym tzw. gwiazdki palcowe, sporządzone z twardego, odpornego na ścieranie i uszkodzenia tworzywa, które znacząco redukują ręczne pielenie w rzędzie. Na rynku dostępne są agregaty uprawowe, przystosowane do upraw rzędowych, które składają się z gwiazdek palcowych, gęsiostópek i wałków strunowych. Gleba powinna być uprawiana jak najpłycej, aby ograniczyć niszczenie korzeni roślin. Systematyczna uprawa, szczególnie pielnikami aktywnymi, prowadzi do degradacji gleby, dlatego liczba zabiegów powinna być ograniczona do 4–6, a na glebach ciężkich, zwięzłych do 8 zabiegów rocznie.

Mospilan SP 20 zawiera substancję czynną acetamipryd. Maksymalna dawka dopuszczona do zastosowania to 0,2 kg/ha. Stosować należy w momencie pojawienia się pierwszych mszyc. Od fazy, gdy widoczna jest pierwsza para nie rozwiniętych liścieni, aż do momentu gdy liście zakrywają 90% powierzchni gleby (BBCH 11-39). Zalecana ilość wody to od 100 do 500 l na hektar. Oprysk powinien być średniokroplisty i wykonany maksymalnie raz w ciągu sezonu wegetacyjnego.

Zezwolenie postanowiono przywrócić na okres tymczasowy, zważywszy a problem wzmożonej aktywności mszyc w czasie wschodów buraka.

Źródło: KZPBC

Fot: envatoelements

Peronospora parasitica - Patogen poraża rośliny w różnej fazie rozwoju, szczególnie duże zagrożenie stanowi w czasie produkcji rozsady oraz tworzenia róż. Symptomy choroby na liścieniach i na starszych liściach pojawiają się w postaci: oliwkowożółte, nieregularne plamy, na górnej powierzchni liści. W obrębie plam, na spodniej stronie blaszki liściowej tworzy się jasnoszary, obfity nalot grzybni patogena. Silnie porażone siewki mogą przedwcześnie zamierać. Liście zewnętrzne z objawami mączniaka rzekomego często są wtórnie zasiedlane przez inne patogeny powodujące gnicie róż w okresie wegetacji i przechowywania. Rozwojowi infekcji sprzyjają gęste mgły, opady deszczu, duże zagęszczenie roślin, długo utrzymująca się na liściach wilgoć oraz temperatury 8–16°C w nocy i poniżej 24°C w dzień.

Fot. Mączniak rzekomy objawy na liścieniu

W ochronie przed mączniakiem rzekomym należy stosować preparaty zawierające substancję czynną azoksystrobinę lub mandipropamid.

Szara pleśń

Botrytis cinerea - Szara pleśń może rozwijać się na roślinach w końcowej fazie wegetacji, choć największą szkodliwość wykazuje w okresie przechowywania. Objawy choroby przybierają postać początkowo drobnych, brązowych plam na powierzchni liści i róż. W miarę rozwoju infekcji plamy szybko się zwiększają, a na ich powierzchni pojawia się charakterystyczny szarofioletowy nalot grzybni patogenu. B. cinerea może występować jako saprofit na szczątkach roślin, jako patogen na licznych roślinach uprawnych i chwastach oraz w formie sklerocjów, w glebie. Zarodniki konidialne patogenu do rośliny wnikają przez zranienia lub uszkodzenia mechaniczne tkanki. Niskie temperatury oraz wysoka wilgotność powietrza sprzyjają rozwojowi choroby.

W ochronie chemicznej kalafiorów przed szarą pleśnią zaleca się stosowanie środków z grupy triazoli. W ochronie biologicznej można stosować środek Prestop WP oraz Serenade ASO.

Czerń krzyżowych (altarnarioza)

Alternaria brassicae - Objawy choroby, owalne, ciemnobrunatne lub czarne plamy, z koncentrycznymi kręgami pojawiają się na najstarszych liściach. Podobne symptomy w miarę rozwoju infekcji widoczne są na łodygach, pędach bocznych i łuszczynach. W warunkach wysokiej wilgotności, na powierzchni porażonych tkanek tworzy się aksamitny, ciemnobrunatny nalot grzybni. Porażona tkanka zamiera, wykrusza się i powstają otwory. Plamy na różach kalafiorów są głównie powierzchniowe, ciemne, zapadające się. Pierwotnym źródłem infekcji mogą być zakażone nasiona oraz resztki roślin, na których grzybnia i zarodniki konidialne mogą przetrwać kilka lat. Choroba stanowi duże zagrożenie w okresie długotrwałego zwilżenia liści i wysokich temperatur. W ochronie kalafiorów przed alternariozą zaleca się stosowanie metod profilaktycznych polegających m.in. na wysiewie zdrowych nasion, usuwaniu porażonych fragmentów roślin. Fungicydy stosować w momencie zagrożenia lub pojawienia się pierwszych objawów.

Wysoką skuteczność wykazują środki z grupy: strobiluryny, triazolowe, anilinowe. W ochronie biologicznej wysoką skuteczność wykazuje środek Serenade ASO.

Czarna zgnilizna kapustnych

Xanthomonas campestris - Objawy choroby mogą pojawić się w dowolnym stadium rozwoju roślin. Na liściach przybierają postać żółtych przebarwień w kształcie litery ‘V’. Nerwy liści w obrębie przebarwień czernieją, ulegają zgorzeli. Róże kalafiorów pokrywają się wodnistymi plamami, gniją. Sprawcą choroby są bakterie. Do rośliny dostają się przez hydatody, zranienia lub uszkodzenia mechaniczne tkanki. Temperatury powyżej 25°C i wysoka wilgotność powietrza stwarzają optymalne warunki do zajścia infekcji. Pojawiające się w tym samym czasie opady i mgły ułatwiają wniknięcie patogenu do rośliny. Bakterie przenoszone są na odnóżach szkodników, przez porażone fragmenty roślin pozostawione na plantacjach jak i z kroplami wody. Aby zmniejszyć ryzyko pojawienia się choroby należy wysiewać zdrowe nasiona, uprawę prowadzić na glebach przepuszczalnych, bez tendencji do zastoisk wody, w 3–4-letnim płodozmianie, dokładne usuwać resztki pożniwne i chwasty.

W ochronie biologicznej można stosować preparat Serenade ASO i Prestop WP.

Agnieszka Czajka IO w Skierniewicach

Fot tyt. Bernat Patrycja

Nowe fungicydy w programie ochrony roślin warzywnych

W programie pojawiły się nowe środki, zawierające już wcześniej dopuszczone substancje czynne:

• azoksystrobina (Azoxin 250 SE, Bolid 250 SE, Clayton Augusta 250 SC, Dobromir 250 SC, Dobromir Super 250 SC, Elvistar 250 SC, Fungistar, Pabizon 250 SC, Pablo 250 SC, Piastun 250 SC, Promesa, Robin 250 SC),
• boskalid + piraklostrobina (Bigalo, Singapur 33 WG),
• cymoksanil (Controlla 450),
• krezoksym metylu (Diomedes 500 WG, Distop),
• cymoksanil + zoksamid (Electis CX),
• fluazynam (Innzar 500 SC),
• fluopyram + trifloksystrobina (Largus Extra 500 SC),
• amisulbrom (Leomin 200 SC),
• mandipropamid (Mandius 250 SC),
• cyprodynil + fludioksonil (Mars 62,50 WG, Pleśń Stop, Sextans 62,5 WG),
• flutolanil (Moncut na Sucho),
• laminaryna (Nutivax),
• Bacillus amyloliquefaciens (Protexio),
• chlorowodorek propamokarbu + cymoksanil (Rival Duo),
• siarka (Siarkol 800 SC),
• fludioksonil (Trigof 50 FS),
• izofetamid (Zenby).

Zmiany w zezwoleniach środków ochrony roślin dla warzyw

• fungicyd Banjo 500 SC można stosować w cebuli, czosnku i szalotce do zwalczania zgnilizny szyjki;
• Bluna 250 EC i Hajmon 250 EC do stosowania w brukwi i rzepie przeciw alternariozie; *Botrefin w grochu zielonym cukrowym, grochu zwyczajnym na suche nasiona, fasoli na suche nasiona i bobie w zwalczaniu szarej pleśni, zgnilizny twardzikowej, askochytozy, zgorzelowej plamistości i mączniaka prawdziwego, w marchwi, pietruszce, pasternaku, buraku ćwikłowym, chrzanie, brukwi, rzepie i salsefii przeciwko szarej pleśni, zgniliźnie twardzikowej i alternariozie, w selerze w ograniczaniu szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej, w cebuli, szalotce, czosnku i szczypiorku w zwalczaniu zgnilizny szyjki cebuli, zgnilizny twardzikowej i szarej pleśni oraz w szparagach przeciw szarej pleśni i purpurowej plamistości pędów;
• Conclude AZT 250 SC, Globaztar AZT 250 SC, Mirador 250 SC, Zaftra AZT 250 SC i Zakeo 250 SC można stosować w cebuli, czosnku i szalotce przeciwko rdzy, zgniliźnie twardzikowej, plamistościom liści powodowanych przez Stemphylium i Cladosporium, w kapuście głowiastej i pekińskiej do zwalczania bielika krzyżowych, w bobie przeciw askochytozie, czekoladowej plamistości i fuzariozie, w fasoli i grochu do zwalczania rdzy, antraknozy, szarej pleśni, zgnilizny twardzikowej, przeciw mączniakowi rzekomemu grochu, w pomidorze przeciw mączniakowi prawdziwemu, w porze w zwalczaniu fytoftorozy i plamistości liści, w sałacie przeciwko rizoktoniozie;
• Korazzo 250 SC w fasoli do zwalczania antraknozy;
• Limocide do stosowania w kapuście głowiastej i pekińskiej przeciw bielikowi krzyżowych, w rzepie w zwalczaniu mączniaka rzekomego;
• Orondis Plus do zwalczania mączniaka rzekomego w sałacie;
• Scorpion 325 SC do ograniczania mączniaka prawdziwego w karczochu zwyczajnym;
• Signum 33 WG w ziemniaku do zwalczania alternariozy, w kalarepie i kapuście brukselskiej przeciw czerni krzyżowych, w kapuście pekińskiej do zwalczania szarej pleśni i czerni krzyżowych, w cykorii sałatowej przeciwko alternariozie i rdzy, w szalotce w ograniczaniu mączniaka rzekomego, alternariozy;
• Tarantula 325 SC do zwalczania zgnilizny twardzikowej, szarej pleśni, alternariozy, mączniaka prawdziwego, plamistości liści, bielika krzyżowych i suchej plamistości liści w chrzanie, rzodkiewce, rzodkwi japońskiej, rzepie i brukwi jadalnej.

Wycofane środki ochrony roślin: mankozeb, benalaksyl, tiofanat metylu 

W związku z tym z listy fungicydów usunięto następujące środki: Acrobat MZ 69 WG, Armetil M 72 WP, Avtar NT Pro, Bajlando 500 SC, Baledo Gold, Clip SuperKontakt 69 WG, Crocodil MZ 67,8 WG, Curzate Top 72,5 WG, Delphin 69 WG, Dimitrios Pro 800 WP, Dithane NeoTec 75 WG, Ekonom 72 WP, Ekonom Duo 72,5 WP, Ekonom MC 72,5 WP, Ekonom MM 72 WP, Elektra MZ WG, Emendo M WG, Fantic M WP, Farton 730 WG, Filder 69 WG, Fortuna Gold, Fudan Gold, Galben M 73 WP, Indofil 75 WG, Indofil 80 WP, Indomate 725 WP, Inter Optimum 72,5 WP, Konkret Mega 72 WP, Manco 80 WP, Mancolaxyl, Mancomor 69 WG, Mankozeb 75 WG, Manfil 75 WG, Manfil 80 WP, Manila 67,8 WG, Manoxanin Top 72,5 WG, Matador 303 SE, Micexanil 76 WP, Moonlight, Moximate 725 WG, Moximate 725 WP, Nautile 730 WG, Penncozeb 80 WP, Planet 72 WP, Profilux 72,5 WP, Profilux 72,5 WG, Quantum MZ 690 WG, Ridomex Oro MZ Pepite 67,8 WG, Ridomil Gold MZ Pepite 67,8 WG, Rubikon 67,8 WG, Rywal 72 WP, Sanblite, Sancozeb 80 WP, Sintop 500 SC, Soter, Tiofan 500 SC, Tiofanat Metylowy 500 SC, TipTop 500 SC, Topsano 500 SC, Topsin M 500 SC, Trimanoc DG, Valbon 72 WG, Valibond 72 WG, Valis 66 M WG, Video 695 WP, Vondozeb 75 WG, Yamato 303 SE i Zampro 56 WG.

Znikające insektycydy z programu ochrony roślin warzywnych

Z powodu nieodnowienia zatwierdzenia substancji czynnej beta-cyflutryna z wykazu insektycydów usunięto: Alfazot 025 EC, Bulldock 025 EC, Pitbul 025 EC, Tekapo 025 EC.

Z tej samej przyczyny w 2022 roku upłynie termin stosowania dla środków zawierających alfa-cypermetrynę: Fastac 100 EC i Proalfacypermetrin, Alciper 100 EC, Asteria 100 EC, A-Cyper 100 EC, Alfacyper 100 EC, Alfacypermetryna 10 EC, Alfa-Pest 100 EC, Alfastop 100 EC, Cyper-Fas 100 EC, Fasthrin 10 EC, Fiesta 100 EC i Rufous 100 EC.

W drugiej połowie 2022 roku w sprzedaży nie będzie również środków zawierających cypermetrynę: Afi Max 500 EC, Cimex Forte 500 EC, Cypermoc oraz Superkill 500 EC, dla których ostateczny termin stosowania mija 30.09.2022 r. Lukę tę wypełnią mające takie samo zastosowanie preparaty Insektus 500 EC i Spider 500 EC oraz Aphicar Duo 400 EC i Sherpa Duo 400 EC zarejestrowane do ochrony ziemniaka przed stonką ziemniaczaną.

Nowe insektycydy dopuszczone w 2022r.  

• Decis Expert 100 EC (zawierający deltametrynę) do zwalczania m.in. stonki ziemniaczanej na pomidorze, mszyc i bielinków (kapustnika i rzepnika) w uprawach warzyw kapustnych, mszyc w uprawie marchwi, grochu i fasoli oraz śmietki cebulanki i wciornastków na cebuli;
• Deltaro i Prokill (deltametryna) do zwalczania stonki ziemniaczanej na ziemniaku;
• Gradient (zawierający fosmet);
• Globe, Kidrate i Topgun 050 CS (zawierające lambda-cyhalotrynę). Topgun 050 CS zwalcza śmietkę cebulankę i wciornastka tytoniowca na cebuli oraz śmietkę kapuścianą, bielinka kapustnika, rzepnika, tantnisia krzyżowiaczka, mszycę kapuścianą i wciornastka tytoniowca na kapuście głowiastej.
• Aphox 500 WG i Pirigold 500 WG (zawierające pirymikarb) do zwalczania mszycy kapuścianej na kapuście głowiastej.
• AGRIprol 200 SC, Cordero 200 SC, Corleone 200 SC, Mulier 200 SC (chlorantraniliprol) zwalczają gąsienice bielinka rzepnika, piętnówki kapustnicy i tantnisia krzyżowiaczka na brokule, kalafiorze, kapuście głowiastej białej i czerwonej, i na kapuście włoskiej, omacnicę prosowiankę na kukurydzy cukrowej i błyszczkę jarzynówkę na cykorii.
• Indoxanin 300, Indoxonianin 300-I (indoksakarb) zwalczają bielinka kapustnika, rzepnika i tantnisia krzyżowiaczka na kapuście głowiastej oraz omacnicę prosowiankę i zachodnią kukurydzianą stonkę korzeniową.

Zmiany w preparatach przeznaczonych dla rolnictwa ekologicznego

Zmiany zaszły również w preparatach przeznaczonych dla rolnictwa ekologicznego. Lista środków zawierających spinosad powiększyła się o dwa preparaty: Sperat 480 SC oraz Spinosad Max. Do zwalczania gąsienic motyli z rodziny tantnisiowatych i sówkowatych oraz wachlarzykowatych na brukwi został zarejestrowany preparat Agree 50 WG, zawierający Bacillus thuringiensis ssp. aizawai szczep GC-91. Preparat ten mogą także stosować producenci rzodkwi do zwalczania tantnisia krzyżowiaczka.

W 2022 roku producenci upraw ekologicznych mogą również stosować wprowadzony do handlu preparat zawierający olejek pomarańczowy PREV-BIO. Ogranicza on wciornastki m.in. na cebuli, porze, kapuście głowiastej białej, włoskiej, sałacie, melonie, papryce i pomidorze. Ponadto może być stosowany przeciw mączlikom na kapuście głowiastej, włoskiej i pomidorze.

Preparaty do zaprawiania rozsad

Vegra 200 SC (cyjanotraniliprol) przeznaczona do zabezpieczania warzyw kapustnych przed śmietką kapuścianą przed wysadzeniem w pole.

Środki do zaprawiania nasion

W 2022 roku producenci kukurydzy cukrowej będą mogli stosować preparat Force 20 CS (teflutryna) do zaprawiania materiału siewnego przeciwko drutowcom i stonce kukurydzianej.

Na nicienie w korzeniowych

Coxima (benzamidy) oraz Voxamyl 10 G (karbaminiany) uzyskały zezwolenie na zwalczanie nicieni w uprawie buraka ćwikłowego, marchwi, pasternaku, pietruszki i selera.

Nowy moluskocyd, czyli preparat na ślimaki

Ironclad zawierający fosforan żelaza w formie przynęty granulowanej, jest przeznaczony do zwalczania ślimaków nagich i skorupkowych w uprawach warzyw gruntowych.

Autor: dr hab. Grażyna Soika, prof. IO; dr Agnieszka Włodarek IO – PIB w Skierniewicach

Artykuł pochodzi z czasopisma Warzywa i Owoce Miękkie nr 1/2022. Kliknij i zamów prenumeratę!

Według wstępnych danych Powszechnego spisu rolnego z 2020 roku powierzchnia uprawy ziemniaka wyniosła tylko około 227 tys. ha i była istotnie zredukowana w stosunku do danych z GUS z 2019 roku, kiedy określono powierzchnię tego gatunku w gospodarstwach rolnych na 302,5 tys. ha (bez powierzchni ziemniaków uprawianych w ogrodach przydomowych). Od 2020 roku szacowana jest także powierzchnia uprawy wszystkich upraw rolniczych przez ARiMR. Dotyczy to także powierzchni uprawy ziemniaka. ARiMR na podstawie zgłoszeń rolników o dopłaty obszarowe oszacowała powierzchnię uprawy ziemniaka w 2020 roku na blisko 186 tys. ha, a w 2021 roku na 204,3 tys. ha.

Powierzchnia uprawy ziemniaka publikowana zarówno przez GUS, jak i przez ARiMR wydaje się być niedoszacowana w skali całego kraju. Jako przyczynę można podać obawy rolników przed zgłaszaniem mniejszych plantacji (do 1,5 ha) z uwagi na obowiązujące obecnie prawo, definiujące profesjonalnego producenta ziemniaków z możliwością sprzedaży rynkowej swych zbiorów. Najprawdopodobniej mniejsi producenci, uprawiający ziemniaki na mniejszych areałach, nie są chętni do zgłaszania swych upraw, ponieważ nie spełniają warunków Programu dla polskiego ziemniaka, ustanowionego przez MRiRW w 2018 roku, a tym bardziej profesjonalnego producenta. Nie stosują bowiem do zakładania swych plantacji sadzeniaków, wykluczających porażenia bulw przez bakterię Clavibacter sepedonicus, wywołującą bakteriozę pierścieniową ziemniaka.

Według IHAR – PIB Oddział Jadwisin w 2021 roku całkowita powierzchnia uprawy ziemniaka w Polsce (wraz z ogrodami przydomowymi) wynosiła prawdopodobnie ok. 230 tys. ha. 

W zależności od regionu ziemniaki były zalane lub przesuszone

Cechą charakterystyczną sezonu 2021 było bardzo duże zróżnicowanie regionalne pod względem pogody. Na terenie kraju wystąpiła zarówno susza, jak i nadmiar opadów. Susza dotyczyła większych regionów (północno-zachodniej i zachodniej części kraju), natomiast nadmiar opadów występował bardzo lokalnie. Stąd wynika duże zróżnicowanie plonowania pomiędzy województwami w kraju, ale także pomiędzy poszczególnymi plantacjami w lokalnych mikroregionach. Opady deszczu z reguły miały charakter bardzo intensywny i dlatego na plantacjach ziemniaka mieliśmy równocześnie problemy z suszą glebową i podtopieniami.

Co spowodowało, że ziemniaki miały niższe plony w tym roku?

Do czynników ograniczających plonowanie ziemniaka w sezonie 2021 roku należy zaliczyć:

• Bardzo chłody maj spowodował wydłużone terminy wschodów roślin ziemniaka na plantacjach jesiennego zbioru, a to mogło spowodować pogorszenie zdrowotności (porażenie przez Rhizoctonia solani), a nawet brak wschodów roślin.
• Na przeważającym obszarze kraju susza glebowa limitowała prawidłowy wzrost zawiązanych bulw. Dotyczyło to szczególnie województw: zachodniopomorskiego, pomorskiego, wielkopolskiego, łódzkiego, kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego i częściowo mazowieckiego.
• Lokalne podtopienia wystąpiły szczególnie na plantacjach założonych na pofałdowanych polach, gdzie występowały spływy powierzchniowe. Podtopienia roślin i gnicie bulw wystąpiły na dużą skalę głównie na cięższych glebach.
• Upały w czerwcu, lipcu i sierpniu ograniczały normalny proces asymilacji u roślin ziemniaka i tym samym kumulację plonu.
• W całym kraju wystąpiła masowa migracja stonki ziemniaczanej na plantacje ziemniaka. Producenci ziemniaka zgłaszali problemy ze skutecznością zwalczania tego szkodnika. Powodem były wysokie temperatury oraz niska skuteczność dostępnych na rynku preparatów, stosowanych w walce z tym szkodnikiem. Kurcząca się lista insektycydów dopuszczonych do obrotu zaczyna powodować trudności z niszczeniem populacji wielu szkodników.
• Częste opady spowodowały korzystne warunki klimatyczne dla wystąpienia zarazy ziemniaka. Dotyczy to szczególnie mniejszych plantacji ziemniaka, gdzie ochrona przed Phytophthora infestans nie była prowadzona w ogóle lub prowadzona była oszczędnie oraz plantacji podtopionych, na których nie można było wykonać zabiegów ochronnych. 

Plony i zbiory ziemniaka w sezonie 2021

Można prognozować, że średni krajowy plon ziemniaka wyniesie w 2021 roku ok. 315 dt/ha, a tym samym zbiory – ok. 7245,0 tys. ton. Na średnią plonów ziemniaka w bieżącym sezonie wpływ mają bardzo wysokie plony w rejonach o korzystnym rozkładzie opadów i słabe w pozostałych. Dowodem na średnio wysokie plony i zbiory ziemniaka w bieżącym sezonie są te uzyskane w IHAR – PIB o. Jadwisin dla wielu odmian ziemniaka ze ścisłych doświadczeń. Uzyskano od 35 do 60 t/ha na glebie lekkiej, ale o korzystnym rozkładzie opadów.

Niski plon handlowy ziemniaków był poważnym problemem producentów

Poważnym problemem tegorocznego sezonu produkcji ziemniaka jadalnego jest niestety niska jakość handlowa bulw. Widoczne jest to na rynku. Świadczą o tym dość wysokie ceny ziemniaka jadalnego w obrocie hurtowym. Oczywiście, jakość zbieranych bulw zależy od uprawianej odmiany, rodzaju gleby, stosowanej agrotechniki oraz warunków klimatycznych panujących w okresie wegetacji w danym rejonie kraju, czy nawet w konkretnym gospodarstwie.

Na podstawie już kończących się zbiorów ziemniaka w naszym kraju można stwierdzić, że dużo odmian wydało bulwy porażone ospowatością (chłodny maj) czy parchem zwykłym (susza w okresie wiązania bulw). Należy liczyć się także z dużym udziałem bulw zdeformowanych lub spękanych (duże skoki w uwilgotnieniu gleby podczas wzrostu bulw) oraz dość częstym zazielenieniem bulw (rozmycie redlin podczas intensywnych opadów deszczu). Na glebach zwięzłych i tam, gdzie tworzyły się zastoiska wody po opadach, wiele jest bulw zgniłych lub nadgniłych. Z kolei na terenach, gdzie wystąpiła susza, duży udział w zbiorach stanowią bulwy drobne. Można prognozować, że udział plonu handlowego w plonie ogólnym odmian ziemniaków jadalnych nie przekroczy w tym sezonie 70%. Wartość użytkowa bulw ziemniaków jadalnych z tegorocznych zbiorów będzie przeciętna.

Dlaczego gniją ziemniaki  

Pojawiły się już informacje od rolników o masowym gniciu składowanych w przechowalniach bulw. Jest to najczęściej gnicie bulw na mokro. To bardzo niepokojąca informacja, ponieważ zgnilizny bakteryjne trudno jest ograniczyć, czy całkowicie wyeliminować z przechowalni. Dotyczy to wielu odmian ziemniaka jadalnego i dla przetwórstwa spożywczego (dość popularnych na naszym rynku). Być może przyczyną takiego stanu było porażenie bakteriami sadzeniaków (także kwalifikowanych). Takie są coraz częściej sygnały płynące od rolników – producentów ziemniaka. Tegoroczna aura podczas wegetacji także sprzyjała wystąpieniu zgnilizn mokrych ziemniaka. Wśród patogenów powodujących straty plonów ziemniaka kluczowe znaczenie mają bakterie zaliczane do rodzajów Dickeya i Pectobacterium.

Najważniejszym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi mokrej zgnilizny ziemniaka jest podwyższona przez dłuższy czas wilgotność gleby, stwarzająca warunki beztlenowe oraz ułatwiająca namnażanie bakterii.

Choroba powoduje straty głównie podczas przechowywania. Nawet jej niewielkie ognisko może przyczynić się do zakażenia bulw sąsiednich. Dodatkowo infekcji sprzyjają uszkodzenia mechaniczne, powstałe w czasie zbioru, a także działalność innych patogenów wywołujących choroby, np. zarazę ziemniaka, suchą zgniliznę czy parcha zwykłego. Źródłem pierwszych zakażeń i najczęściej główną przyczyną występowania choroby w polu w początkowym okresie wzrostu roślin są zainfekowane sadzeniaki. Późniejsze infekcje następują przez chore rośliny znajdujące się na plantacji, pozostawione na polu po wykonanej selekcji, jak również bakterie, które mogą być przenoszone przez wiatr, owady oraz z kroplami deszczu. Choroba pojawia się w większym nasileniu w latach o dużej ilości opadów, na glebach cięższych.

Metodami ograniczającymi straty przechowalnicze powodowane przez mokrą zgniliznę są wnikliwa selekcja bulw porażonych podczas załadunku przechowalni, usuwanie ognisk gnilnych w składowych złożach, niska temperatura przechowywania i częste intensywne wietrzenie. 

Inne ciekawe artykuły przeczytasz w nr 12/2021 czasopisma Warzywa i Owoce Miękkie. Zamów bezpłatny egzemplarz!

Autor: dr Wojciech Nowacki, Zakład Agronomii Ziemniaka, IHAR – PIB Oddział w Jadwisinie 
fot. Osowski

Różowa zgnilizna korzeni jest obserwowana na roślinach z rodzaju Allium, głównie na cebuli, w Polsce występuje w zmiennym nasileniu. Zakażone korzenie są różowe, ale z czasem przebarwiają się na czerwonobrązowo lub czarno. Oprócz cebuli chorobę można obserwować na czosnku i porze. Sprawcą jest grzyb Pyrenochaeta terrestris (synonim Phoma terrestris). Niekiedy różowienie korzeni może występować w obecności grzybów Fusarium spp.

Fusarium chorobą cebuli

Często procesy rozkładu tkanki cebuli w organach spichrzowych są powodowane przez grzyby z rodzaju Fusarium. Początkowo zaliczano je do jednej z przyczyn choroby. Obecnie przyjmuje się, że bezpośrednim sprawcą różowej zgnilizny korzeni jest grzyb zakwalifikowany do pasożytów względnych P. terrestris.
Pyrenochaeta terrestris może być zarówno saprotrofem, jak i pasożytem, w zależności od obecności żywiciela. Przy jego braku grzyb rozwija się na martwej materii organicznej. W procesie infekcji rośliny początkowo grzybnia rozwija się międzykomórkowo. Z czasem P. terrestris, jak i Fusarium spp. przerastają do tkanki naczyniowej.
Są doniesienia, że niektóre gatunki Fusarium mogą również powodować różowienie korzeni, szczególnie na martwych lub starych egzemplarzach. Ale dopiero poprawna diagnoza porażonych tkanek może dokładnie określić sprawcę. Ciemnoczerwone przebarwienie rdzenia łodygi (w przypadku cebuli jest to piętka, z której wyrastają korzenie) i korzenia rośliny (tkanka naczyniowa ksylemu i łyka) przy jednoczesnym zapadnięciu zewnętrznej warstwy tkanki korzenia odróżnia różowienie korzeni od zgnilizny korzeni wywołanej przez gatunki Fusarium.

Czy różowienie korzeni i fusarium mogą wystąpić jednocześnie?

Czy różowienie korzeni i fuzarioza idą w parze? W produkcji roślin, w tym warzywnych, w niektórych przypadkach mamy do czynienia z tzw. infekcją mieszaną. Podobne objawy powodują zupełnie odmienne czynniki sprawcze. W przypadku cebuli zakażenie roślin przez P. terrestris może współistnieć z grzybami z rodzaju Fusarium, także z Fusarium oxysporum f. sp. cepae, sprawcą fuzariozy. W obu przypadkach może nastąpić różowienie korzeni, aczkolwiek za główną przyczynę tej choroby uznawany jest grzyb P. terrestris.
Gatunki Fusarium są wszechobecne w glebie. Towarzyszą także w wielu przypadkach w tkance cebuli porażonej przez inne patogeny. Zazwyczaj w analizach mikrobiologicznych chorej tkanki znajdować można liczne gatunki grzybów z rodzaju Fusarium. Najczęściej są tylko saprofitami, rozwijającymi się na martwej tkance uprzednio zniszczonej przez inny patogen. Ale może się znaleźć tam grzyb F. oxysporum f. sp. cepae, który jest sprawcą fuzariozy cebuli. Straty powodowane przez ten patogen dochodzą nawet do 50%.

Objawy fuzariozy w cebuli

Typowe objawy to zgnilizna podstawy cebuli oraz nekroza korzeni. Symptomy są obserwowane na roślinach we wszystkich stadiach rozwoju. Na zainfekowanych siewkach występują białawe, później różowiejące skupienia grzybni i zarodników. Zgniliźnie ulega podstawa cebul oraz korzenie, co skutkuje stopniowym zamieraniem roślin. Na powierzchni zainfekowanych cebul można obserwować skupienia początkowo białawych, a następnie różowawych strzępek z zarodnikami, co powoduje pewne zamieszanie w pobieżnej diagnozie choroby. Po podłużnym przekrojeniu chorej cebuli można obserwować zbrunatnienie tkanek, rozszerzające się w kształcie trójkąta od podstawy w kierunku wierzchołka. Po pewnym czasie tkanki te zagniwają, pojawiają się bakterie. Na polu, gdzie pojawiła się fuzaryjna zgnilizna, często zamieranie roślin występuje placowo, stopniowo rozszerzając swój zasięg. Grzyb rozwija się najszybciej w temperaturze 28–32°C, chociaż rozwój choroby obserwowano już w 15°C.

Jakie objawy ma różowienia korzeni w cebuli

Zainfekowane korzenie stają się różowe, po pewnym czasie zmieniają barwę na czerwono-fioletową i stopniowo zamierają. W niektórych przypadkach choroba jest utajona, ponieważ część korzeni zamiera bez różowienia. Choroba ta przyczynia się do zasychania szczypioru, szczególnie w latach suchych i bardzo ciepłych, już od połowy lipca. Różowawo-czerwone przebarwienie może sięgać do łusek cebuli. Nowe korzenie również mogą ulec zakażeniu. Tkanka naczyniowa pośrodku korzenia może zmienić kolor z ciemnoczerwonego na fioletowy. Wzrost roślin zostaje zahamowany, jeśli infekcja trwa, ale choroba rzadko prowadzi do zamierania rośliny. Zakażenie ogranicza się do korzeni i zewnętrznych łusek cebuli. Grzyb P. terrestris (Phoma terrestris) ma zdolność przeżywania przez wiele lat na polu, nawet przy braku żywiciela. Patogen może być przenoszony w obrębie pól i między polami za pomocą sprzętu do uprawy i wody do nawadniania. Zakażeniu sprzyja wysoka temperatura gleby – 27°C. Zranienia tkanki nie są konieczne do infekcji, zaś słabe rośliny są bardziej podatne. Im dłużej cebula jest uprawiana na polu, tym zniszczenia większe.

Zwalczanie różowienia korzeni i fusarium

Różowienie korzeni, powodowane przez grzyb P. terrestris może występować razem z fuzariozą. Pewne metody zapobiegawcze jednocześnie ograniczają te dwie choroby. Jest to przede wszystkim zmianowanie uprawy cebuli na tym samym polu. Jeżeli choroby te były obecne na nim w latach poprzednich, należy unikać ponownej uprawy cebuli. Ponadto pola z tendencjami do zastoisk wodnych nie powinny być brane pod uwagę przy planowaniu uprawy cebuli. W przypadku różowienia korzeni sadzenie cebuli po zbożach lub kukurydzy cukrowej (są doniesienia, że P. terrestris poraża korzenie kukurydzy) może również zwiększyć ryzyko tej choroby, ponieważ potencjał inokulum staje się większy w przypadku tych upraw niż w przypadku cebuli.

W ograniczaniu chorób polecany jest środek Polyversum WP. Zawiera żywy organizm, przeznaczony do ochrony strefy korzeniowej i nadziemnej przed chorobami grzybowymi. Pierwszy zabieg wykonać w fazie 3–4 liści, stosując dwukrotnie środek co 14–21 dni, w dawce 0,2 kg/ha. Zaleca się 600–800 l wody na ha. Zabieg należy wykonywać w dzień pochmurny, w nocy, najlepiej podczas lekkiej mżawki. Aplikowany powinien być na wilgotną glebę, czyli po nawadnianiu lub po deszczu, ponieważ produkt musi dostać się w obręb systemu korzeniowego.

Ważny jest zdrowy materiał nasadzeniowy. Jeżeli nasiona nie były zabezpieczone przed patogenem, do ich zaprawiania można zastosować zaprawę Maxim 480 FS w dawce 1 ml/kg nasion. Rutynowa ochrona cebuli fungicydami z grupy: triazole + strobiluriny lub strobiluriny przed alternariozą ogranicza także rozwój fuzariozy i różowienia korzeni w okresie wegetacji. Istnieją odmiany o pewnej odporności cebuli na fuzariozę (np. Frontino) i różowienie korzeni (np. Rhino).

Autor: dr Jan Sobolewski, Skierniewice

fot. Sobolewski

Grzybnia gatunków Ramularia rozwija się zwykle w tkankach liści, tworząc plamy. W ich obrębie jest nalot składający się z konidioforów i zarodników. Zazwyczaj jest biały i występuje najczęściej na dolnej stronie liści, ale może też pojawić się na górnej lub na obydwu. Konidiofory tworzą pęczki, wydostające się na zewnątrz rośliny przez jej rozerwaną skórkę lub przez szparki.

Sprawcą brunatnej plamistości liści buraka jest grzyb R. beticola. Powoduje zamieranie tkanki liściowej, wpływając na zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej liści. Może występować razem z chwościkiem, powodując straty w plonie. Objawy tej choroby mogą się ujawniać już od połowy czerwca do końca wegetacji roślin. Na liściach buraka tworzą się szare i brunatne plamki, otoczone ciemniejszą obwódką. Nieregularne plamy mają średnicę do 1 cm, a po pewnym czasie mogą zlewać się w większe skupiska. Porażona tkanka całkowicie zasycha w miejscu plam, pęka i może się wykruszać. Ramularia beticola zwykle rozwija się w zakresie temperatur 17–20°C oraz wysokiej wilgotności powietrza. Objawy pojawiają się po około 15 dniach od infekcji. Grzyb zimuje na resztkach pożniwnych, a także może być przenoszony przez nasiona. W Polsce choroba ta ma małe znaczenie gospodarcze. Badania wskazują, że w Wielkiej Brytanii rzadko powoduje znaczne straty w plonach. Były jednak przypadki, że liście zamierały, a te nowo rozwijające się zużywały nagromadzoną energię w korzeniach.


Chwościk i brunatna plamistość liści buraka na jednym liściu

Chwościk buraka

Jest to choroba najpopularniejsza w uprawie buraków. Infekcje powodowane przez Cercospora beticola powodują wydłużenie zgrubienia korzeniowego buraka, co w znacznym stopniu zmniejsza masę korzeni. Grzyb zimuje na resztkach roślinnych pozostałych po zbiorze buraka oraz na chwastach z rodziny komosowatych (Chenopodiaceae). Konidia rozprzestrzeniają się z wiatrem, a także z kroplami deszczu. Choroba występuje podczas całego okresu wegetacji. Optymalne warunki do rozwoju grzyba są przy wysokiej wilgotności względnej powietrza od 90 do 100%, po opadach deszczu i temperaturze 25–30°C w ciągu dnia oraz powyżej 15°C w nocy.

Cykl rozwojowy C. beticola trwa od 3 do 4 tygodni. Grzybnia rozwija się w tkance miękiszowej liści buraka. Pierwsze objawy choroby można obserwować w postaci okrągłych, dwubarwnych plam, o średnicy 3–5 mm, pojawiających się na najstarszych liściach. W początkowym stadium choroby środek plam jest biały, a z czasem staje się szary. Obwódka plam jest zwykle czerwona lub szarobrunatna. Przy intensywnym rozwoju choroby fragmenty liści lub całe liście z czasem żółkną. W przypadku porażenia 50% ich powierzchni zasychają. Utrata najstarszych liści powoduje wytwarzanie nowych, co powoduje wydłużenie korzenia spichrzowego buraka oraz redukcję masy korzenia.

Zapobieganie chorobom w uprawie buraka ćwikłowego

Działania zapobiegawcze przeciwko tym dwóm chorobom polegają na przestrzeganiu odpowiedniej agrotechniki:

• po zbiorze buraków należy dokładnie przyorać liście,
• nie poleca się uprawy buraków w sąsiedztwie pól, na których był uprawiany burak,
• właściwe zmianowanie polega na 4-letniej przerwie w uprawie buraków na tym samym stanowisku,
• właściwie zbilansowane nawożenie,
• zwalczanie chwastów z rodziny komosowatych,
• dobór odmian o podwyższonej odporności.

Zwalczanie chorób buraka ćwikłowego

Rutynowa chemiczna ochrona buraka ćwikłowego przed chwościkiem buraka jednocześnie chroni rośliny przed brunatną plamistością buraka. W zwalczaniu chwościka dopuszcza się następujące fungicydy z grupy: ditiokarbaminianów (np. Avatar NT), triazole + strobiluriny (np. Fundant 450 SC). Środki te należy stosować od początku, gdy liście zakrywają 50% powierzchni gleby. Z uwagi na zagrożenie chorobą w fazie liścieni, sugeruje się opryskiwanie fungicydami z chwilą pojawienia się pierwszych symptomów choroby (charakterystyczne plamki na liścieniach i młodych liściach

Autor: dr Jan Sobolewski, Skierniewice

fot. Sobolewski

W uprawie pod osłonami najczęściej występuje mszyca brzoskwiniowa (Myzus persicae), ziemniaczana (Aulacorthum solani), smugowa (Macrosiphum euphorbiae) i ogórkowa (Apis gossypii). Ubarwienie ich ciała jest zmienne, od jasnozielonego po zbliżone do różowego. Trudność w odróżnieniu gatunku mszycy potęguje fakt, że ich kolonie mogą się wzajemnie przenikać. W ochronie biologicznej tak naprawdę nie ma to większego znaczenia, ponieważ pożyteczne organizmy zwalczają jednocześnie większość gatunków mszyc. W obiektach ogrzewanych cykl rozwojowy mszyc może trwać cały rok. Średnio przy wilgotności powietrza 70–75% i temperaturze 22–24°C w ciągu miesiąca może rozwinąć się średnio do 4 pokoleń.

Jakie uszkodzenia powodują mszyce?

Mszyce są polifagami, czyli organizmami wielożernymi. Należą do szkodników osłabiających rośliny poprzez wysysanie przez nie soków ze wszystkich części nadziemnych. Można je spotkać na liściach, kwiatach i owocach. Preferują jednak wierzchołki roślin i młode liście, zwłaszcza po ich spodniej stronie. Efektem żerowania mszyc jest zrzucanie kwiatów i zawiązków oraz stopniowe zamieranie całych roślin począwszy od chlorozy liści.

Dodatkowym problemem jest osadzanie się na liściach i owocach spadzi wydzielanej przez te szkodniki. Mogą na niej rozwijać się grzyby sadzakowe, które z kolei obniżają wartość handlową plonów w wyniku wzmożonej presji innych patogenów i mniejszej atrakcyjności wizualnej. Części roślin zainfekowane przez grzyby sadzakowe nie mogą w pełni przeprowadzać procesu fotosyntezy i transpiracji.

Jak przeciwdziałać?

Poleca się ograniczyć do minimum rośliny żywicielskie na zewnątrz obiektu jak i wewnątrz, z których mógłby nastąpić nalot szkodników. Z uwagi na dużą rozrodczość szkodników niezbędna jest częsta lustracja roślin (zwłaszcza w wierzchołkowej części). Może to ułatwić rozwieszenie żółtych tablic lepowych i ich częsty monitoring.

Pożyteczne organizmy zwalczające mszyce

Możliwości jakie daje ochrona biologiczna warzyw uprawianych pod osłonami przed mszycami są bardzo duże. Wynika to z dużej liczby żywych organizmów zwalczających mszyce. Wśród nich nie sposób pominąć dziubałeczka mączlikowego (Macrolophus pygmaeus) – drapieżnego pluskwiaka, który zwalcza dodatkowo m.in. mączliki i miniarki. Należy go introdukować odpowiednio wcześniej przed wystąpieniem szkodników i zapewnić pokarm zastępczy. Z pewnością stanowi dużą pomoc "rezerwową" w celu redukcji populacji mszyc. Drapieżcą wyspecjalizowanym do ich zwalczania jest pryszczarek mszycojad (Aphidoletes aphidimyza). Składa on jaja w pobliżu kolonii mszyc. Wyklute larwy paraliżują mszyce i żywią się nimi. Jedna larwa może zjeść nawet do 100 mszyc w ciągu doby, przy czym zdarza się, że zabija więcej szkodników niż jest w stanie spożytkować na własne potrzeby. Podczas introdukcji należy zapewnić nocą wysoką wilgotność (min. 80%) i temperaturę powietrza (min. 12°C) ponieważ osobniki dorosłe są najaktywniejsze w tym okresie, co wpływa na szybkość składania jaj i rozwoju populacji. Nie poleca się wykorzystywania tego gatunku z drapieżnym roztoczem Amblyseius swirskii zwalczającym przędziorki i wciornastki. Przy niskim nasileniu zagrożenia należy wprowadzić do uprawy 1–2 osobniki/m², a przy dużym do 10.

Pożyteczne błonkówki. Dużą grupę organizmów zwalczających mszyce w uprawach pod osłonami stanowią pożyteczne błonkówki, tj. Aphelinus abdominalis i szereg gatunków z rodzaju Aphidius. Pierwszy z wymienionych pasożytuje stadia dorosłe i nimfy mszyc, ponieważ składa pojedyncze jaja wewnątrz ich ciała. Efektem tego są skórzaste, zmumifikowane mszyce o czarnym zabarwieniu po opuszczeniu ciała gospodarza przez młode osobniki błonkówki. Ponadto dorosłe osobniki tego pożytecznego organizmu żywią się zwłaszcza młodszymi stadiami rozwojowymi mszyc poprzez wysysanie ich płynów ustrojowych. Samice składają 5–10 jaj w ciągu dnia przez 8 tygodni. A. abdominalis jest stosunkowo mało ruchliwym organizmem i trzeba rozsypać materiał nośny z preparatów blisko roślin zaatakowanych przez mszyce na maty uprawowe, do specjalnych pudełek dozujących lub bezpośrednio przy koloniach mszyc. Jest gatunkiem tolerancyjnym na wysokie temperatury. Przy pierwszych zauważonych koloniach mszyc należy rozprowadzić minimum 2 szt./m² co 7 dni.

Wśród pozostałych błonkówek można wyróżnić m.in. mszycarza szklarniowego (Aphidius colemani). Jest szczególnie polecany do stosowania zapobiegawczego. Preferuje gatunki mszyc o mniejszych rozmiarach oraz osobniki znajdujące się w młodszych stadiach rozwojowych. Podobnie jak poprzedni gatunek składa pojedyncze jaja do wnętrza ciała szkodników lecz mumie mszyc przybierają złocistożółty kolor. Kolejną różnicą jest bardzo aktywne poszukiwanie ofiar, których może spasożytować nawet kilkaset sztuk w ciągu zaledwie 10 dni. Zalecane jest jednoczesne rozprowadzanie tego gatunku (zapobiegawczo ok. 0,25 szt./m²) z preparatami zawierającymi mszycę zbożową stanowiącą pokarm zastępczy i bezpieczny dla upraw warzyw. Aktywność mszycarza spada w warunkach wysokiej temperatury. Na rynku są też dostępne preparaty zawierające kilka pasożytniczych błonkówek jednocześnie, np. Aphi-Mix-System, Verda control i Aphiscout.

Bzygowate. Dla producentów papryki pod osłonami w celu ochrony przed mszycami dodatkowo dedykowane są preparaty zawierające muchówki z rodziny bzygowatych: Sphaerophoria rueppellii i Episyrphus balteatus. Ten drugi gatunek wyglądem przypomina nieco osę (ma miedziany odwłok z czarnymi pasami). Dorosłe osobniki składają jaja w pobliżu kolonii mszyc i odżywiają się spadzią szkodników i pyłkiem kwiatowym. Są wrażliwe na chemiczne środki ochrony. Wylęgłe przezroczyste larwy (1–2 cm) wysysają płyny ustrojowe do 100 szt. szkodników dziennie. Muchówka jest aktywna już od 8°C.

Biedronka dwukropka jest specjalistą zwalczającym mszyce

Jednym z podstawowych, "szkolnych" gatunków zwalczających mszyce jest biedronka dwukropka (Adalia bipunctata). Najczęściej stanowi uzupełnienie pozostałych gatunków pożytecznych. Jest polecana do zastosowania interwencyjnego, ponieważ jej larwy są bardzo żarłoczne, a przy braku pokarmu osobniki dorosłe chętnie wylatują na zewnątrz obiektu uprawowego. Nie nadaje się do wykorzystania w okresie jesiennym, ponieważ przechodzi w stan hibernacji. Larwy należy rozprowadzić w bezpośrednim sąsiedztwie kolonii mszyc średnio 20–50 szt./m².

Innym gatunkiem polecanym do zwalczania interwencyjnego mszyc jest złotook pospolity (Chrysoperla carnea) – drapieżny owad z rzędu siatkoskrzydłych. Podobnie jak biedronka migruje na zewnątrz w przypadku braku pokarmu, gdyż osobniki dorosłe żywią się nektarem lub spadzią wytwarzaną przez mszyce. Larwy mogą zjadać do kilkuset sztuk mszyc w trakcie swojego rozwoju. Wysysają one hemolimfę szkodników, których resztki niemal całkowicie zasychają. Mogą zwalczać również inne drobne szkodniki np. mączliki. Są tolerancyjne na zmienne warunki mikroklimatyczne wewnątrz obiektu. Komercyjne preparaty zawierają larwy lub jaja złotooków, które można rozsypać wokół dużych populacji mszyc na liściach lub posłużyć się np. specjalistyczną dmuchawą (dotyczy jaj z dodatkiem nośnika, aby zwiększyć objętość).



Artykuł pochodzi z miesięcznika Warzywa i Owoce Miękkie, nr 11/2021. Chcesz zobaczyć więcej ciekawych artykułów, kliknij ten link i zamów bezpłatny egzemplarz!

Autor: Piotr Bucki, UR w Krakowie
Fot. Firmowe 

Ślimaki nagie (bezmuszlowe) stanowią szeroką grupę szkodników wielożernych. Do najczęściej występujących w Polsce należą m.in. śliniki (luzytański i wielki), pomrowy (wielki) i pomrowiki (plamisty). Ich długość jest zróżnicowana i waha się od kilku do nawet 20 cm. Ubarwienie ciała nawet w obrębie jednego gatunku może być odmienne i zależeć od stadium rozwojowego (w fazie młodocianej są nieco jaśniejsze). Przykładowo możemy spotkać ślinika luzytańskiego koloru pomarańczowego lub ciemnobrunatnego. Ślimaki nagie w momencie zagrożenia zwijają się lub kurczą, wzmagając przy tym wydzielanie śluzu. Większość żyje rok. Składają jaja w złogach, nawet do kilkuset sztuk, w miejscach wilgotnych i osłoniętych od światła. Młode osobniki wylęgają się po kilku tygodniach. Rozród np. pomrowika małego może odbywać się bez udziału drugiego osobnika. Niektóre ze ślimaków bezmuszlowych należą do gatunków inwazyjnych, z każdym rokiem poszerzają zasięg występowania i zwiększają liczebność populacji. W uprawie w ogrzewanych pomieszczeniach z powodu korzystniejszych warunków może rozwinąć się więcej pokoleń w ciągu roku. Ponadto są wśród nich gatunki ciepłolubne, np. pomrów walencjański, które tylko tam mogą przeżyć polskie warunki klimatyczne.

Gdzie bytują i żerują ślimaki nagie 

Występowanie i tryb życia ślimaków wiąże się ściśle z ich wymaganiami względem środowiska. Preferują bardzo dużą wilgotność powietrza (>90%), dlatego też najczęściej żerują nad ranem, po zachodzie słońca i nocą. Wtedy też można gdzieniegdzie znaleźć je wędrujące, także na folii tunelowej, na której tworzy się cienka warstwa wody. Podczas pochmurnej i deszczowej pogody wilgoć sprzyja ich żerowaniu nawet w ciągu dnia. Wówczas ciało ślimaków stale wydziela śluz, chroniący przed wysychaniem i niezbędny do poruszania się. Przy ciepłej i słonecznej aurze kryją się w cieniu, np. pomiędzy grudami ziemi, ściółką z folii, na obrzeżach konstrukcji. Cenią sobie gleby ciężkie, wolno tracące wodę oraz te wysycone wapniem. Najwyższą aktywność wykazują średnio w temperaturze 10–20°C, lecz mogą żerować już przy 1°C. Szybko rozmnażają się w pobliżu składowanej materii organicznej, dlatego nie należy lokalizować kompostowników resztek pożniwnych blisko tuneli i szklarni.

Jakie szkody wyrządzają nagie ślimaki?

Ślimaki nagie są wszystkożerne. Żerują m.in. na sałacie, papryce, pomidorach, ale nie pogardzą fasolą szparagową, kapustą pekińską, czy warzywami korzeniowymi na zbiór pęczkowy. W przypadku tych ostatnich kanały wydrążone w częściach jadalnych są bardziej narażone na infekcje chorobotwórcze. Wygryzają otwory w liściach, w wyniku czego rośliny pozbawiane są powierzchni asymilacyjnej oraz w owocach, np. papryki, które stają się niehandlowe. Korzystając z wyższej wilgotności, rozproszenia światła i braku codziennej kontroli producentów, ślimaki mogą powodować też znaczne szkody w uprawach pod osłonami z agrowłókniny. Szczególnie niebezpieczne są dla rozsady, ponieważ szybko niszczą młode rośliny, a pod wielodoniczkami mogą się chować. Warto dodać, że oprócz roślin uprawnych żywią się także martwymi ślimakami. Szkodliwość ich polega również na pogorszeniu walorów dekoracyjnych plonów poprzez pokrycie ich śluzem i odchodami.

Przeciwdziałanie tym szkodnikom polega głównie na stwarzaniu niekorzystnych warunków do ich bytowania. W tym celu należy usuwać lub gromadzić materię organiczną (chwasty, części roślin uprawnych po zabiegach pielęgnacyjnych) z dala od pomieszczeń uprawnych, kosić systematycznie teren wokół tuneli, często lustrować plantacje i odławiać w pułapki, w których umieszcza się przynęty z kawałków warzyw i moluskocydy.

Do zwalczania ślimaka nagiego można wykorzystać infekcyjne nicienie

Do ochrony biologicznej przed ślimakami w uprawie oberżyny, ogórka, papryki, pomidora i sałaty pod osłonami przeznaczone są (wg programu ochrony) dwa preparaty (Nemaslug oraz Phasmarhabditis-System). Zawierają one nicienie entomopatogeniczne Phasmarhabditis hermaphrodita, które po wniknięciu do ciała ślimaków wydzielają bakterie hamujące ich żerowanie. W tym czasie nicienie intensywnie się rozmnażają i po śmierci szkodników (4–21 dni od infekcji) opuszczają ciało gospodarza, kierując się do nowo napotkanych osobników. Przy sporządzaniu roztworu należy pamiętać, że ww. środki trzeba wykorzystać w całości po otwarciu, nie nadają się do przechowywania. Zawartość opakowania należy rozpuścić w wodzie o temperaturze pokojowej (ok. 20°C), dokładnie wymieszać, a następnie uzupełnić opryskiwacz wodą do żądanej objętości, jeszcze raz wymieszać (o ile to możliwe również w trakcie zabiegu) i nie zwlekać z opryskiwaniem. Poleca się wykonać oprysk grubokroplisty, w ilości podanej na etykiecie, przy pochmurnej pogodzie lub wieczorem na glebę wilgotną, gdyż w takiej nicienie są bardziej ruchliwe. Przy utrzymaniu korzystnych warunków wilgotnościowych dla nicieni, jeden zabieg chroni uprawy średnio do 6 tygodni. 

Artykuł pochodzi z miesięcznika Warzywa i Owoce Miękkie, nr 10/2021. Chcesz zobaczyć więcej ciekawych artykułów, kliknij ten link i zamów bezpłatny egzemplarz!

Autor: Piotr Bucki, UR Kraków

fot. Bucki, BASF

Uprawa pomidorów pod osłonami pozwala kontrolować większość etapów produkcji

Uprawa pomidorów pod osłonami z jednej strony zapewnia możliwość stworzenia idealnych warunków dla wzrostu roślin, głównie poprzez dostarczanie składników pokarmowych pozwalających na utrzymanie roślin w maksymalnie dobrej kondycji, a z drugiej – pozwala na uprawę bez obaw o uszkodzenia powodowane przez niekorzystne warunki atmosferyczne, takie jak: silne wiatry, ulewy, czy gradobicia. Uprawę zamkniętą łatwiej również kontrolować pod względem zdrowotności roślin, poprzez właściwe zwalczanie szkodników i patogenów, a przede wszystkim ograniczone ich pojawianie się pod osłonami w porównaniu z uprawami polowymi. Jednak nie zawsze ogrodnicy są w stanie uniknąć kłopotów związanych z pojawianiem się chorób, w szczególności tych powodowanych przez wirusy. 

Zidentyfikowano 8 nowych wirusów atakujących uprawy pod osłonami

W Klinice Chorób Roślin, powstałej w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w 2011 roku, prowadzone są badania zarówno materiału rozmnożeniowego wprowadzanego bezpośrednio do szklarni (rozsada pomidora), jak i roślin (przez cały sezon wegetacyjny). Wieloletnie badania prowadzone w kierunku identyfikacji wirusów porażających pomidory oraz ich zróżnicowania wewnątrz populacji danego gatunku wirusa, pozwoliły na wyodrębnienie:

• wirusa mozaiki pepino (pepino mosaic virus, PepMV),
• wirusa brązowej plamistości pomidora (tomato spotted wilt virus, TSWV),
• tomato yellow ring virus (TYRV),
• wirusa Y ziemniaka (potato virus Y, PVY),
• wirusa czarnej pierścieniowej plamistości pomidora (tomato black ring virus, TBRV),
• wirusa mozaiki ogórka (cucumber mosaic virus, CMV),
• wirusa mozaiki pomidora (tomato mosaic virus, ToMV),
• wirusa mozaiki tytoniu (tobacco mosaic virus, TMV).

Wirus mozaik pepino i jego szczepionka

Pomimo upływu 19 lat od momentu pierwszego wykrycia PepMV w Polsce, nadal pozostaje on groźnym patogenem upraw pomidora, głównie ze względu na straty, jakie powoduje w ilości i jakości plonów. W 2017 roku do produkcji rolniczej wprowadzono szczepionkę belgijskiej firmy DCM przeciwko PepMV (PMV-01), będącą łagodnym izolatem wirusa do ochrony roślin przed bardziej agresywnymi szczepami. Wiele próbek roślin testowanych w Klinice Chorób Roślin pochodziło z gospodarstw stosujących szczepionkę, gdzie obecność łagodnego izolatu PepMV, który ma spełniać funkcję ochronną, jest pożądana. W ostatnich trzech latach zaobserwowaliśmy również nasilenie występowania wirusa mozaiki ogórka, którego od lat w uprawach pomidorów nie odnotowywano. W kilku przypadkach stwierdziliśmy też występowanie mieszanych infekcji CMV i PepMV, co prowadziło do zaostrzenia symptomów chorobowych.

Zidentyfikowaliśmy również – po raz pierwszy w Polsce, a także w Europie – tomato yellow ring virus (TYRV). Początkowo występował on w kompleksie z wirusem brązowej plamistości pomidora (TSWV) i zakładaliśmy, że nie będzie miał większego znaczenia gospodarczego. Jednak w tym roku wirus pojawił się w szklarniach, gdzie porażał zarówno młode, jak i starsze rośliny, doprowadzając często do ich zamierania.

ToMV, TMV i TBRV nie stanowią w ostatnich latach problemu w uprawie pomidora. Podobnie PVY, występuje sporadycznie, co kilka lat, nie powodując strat w ilości oraz jakości uzyskiwanego plonu. PVY zdecydowanie częściej pojawia się w uprawach gruntowych, gdzie źródłem wirusa są pobliskie plantacje ziemniaków, z których PVY przenoszony jest przez mszyce.

Największe zagrożenie dla upraw pomidora – wirus

Obecnie największym zagrożeniem dla upraw pomidora jest wirus brunatnej wyboistości owoców pomidora (tomato brown rugose friut virus, ToBRFV). Wirus powszechnie występuje w krajach, w których uprawiane są pomidory i papryka. W Polsce po raz pierwszy został zarejestrowany przez PIORiN, w czerwcu 2020 roku, w województwie warmińsko-mazurskim. Od tego czasu pracownicy służb fitosanitarnych kontrolujący jakość nasion zidentyfikowali go kilkakrotnie, zarówno w nasionach produkowanych w Polsce, jak i tych importowanych z innych krajów. Za każdym razem takie partie nasion były likwidowane.

Wirusy stanowią duże zagrożenie dla upraw, szczególnie kiedy zaburzają właściwy rozwój roślin i powodują pojawienie się symptomów na owocach. Ich niewłaściwe wybarwienie, nekrozy, zniekształcenia często powodują, że pomidory nie mają wartości handlowej.

Nie ma skutecznego Ś.O.R na choroby wywoływane przez wirusy

O ile istnieją możliwości chemicznego zwalczania sprawców chorób wywoływanych przez grzyby, wciąż nie ma takiej możliwości w przypadku występowania chorób powodowanych przez wirusy. Wirus jest pasożytem bezwzględnym, namnażającym się wewnątrz żywych komórek rośliny, co w zasadzie uniemożliwia jego zwalczanie. Dlatego też niezmiernie ważne w prowadzeniu uprawy pomidorów są profilaktyka i przestrzeganie zasad fitosanitarnych. Właściwie stosowane, pozwalają na ograniczanie rozprzestrzeniania się wirusa wewnątrz danej rośliny, czy też pomiędzy roślinami w obrębie gospodarstwa. 

Autor: prof. dr hab. Natasza Borodynko-Filas, prof. dr hab. Beata Hasiów-Jaroszewska
Zdj. IOR-PIB

Fot. 1 Niewłaściwe wybarwienie owoców porażonych przez PepMV

Fot. 2 Przebarwienia owoców wywołane infekcją TSWV

Fot. 3 Grono pomidora zniszczone przez PepMV

Fot. 4 Objawy porażenia PepMV na młodych liściach

Uniwersalny biostymulator, w uprawie warzyw podawany dolistnie

Agro-Sorb Folium to uniwersalny stymulator wzrostu z biologicznie aktywnymi aminokwasami. Głównym jego zadaniem jest łagodzenie warunków stresowych oraz zapobieganie ich skutkom, jak również polepszenie zdrowotności i kondycji upraw. W efekcie stosowania tego biostymulatora w uprawie marchwi zwiększa się ilość zielonej masy, wybarwienie korzenia oraz wielkość plonu, jak również zwiększa się odporność na choroby grzybowe i przymrozki. Agro-Sorb Folium może być stosowany łączenie z środkami ochrony roślin oraz nawozami, trzeba tylko zwrócić uwagę, aby nie były one wysokozasadowe. Dzięki możliwości mieszania ograniczamy liczbę zabiegów i przejazdów w łanie. Sam środek zalecany jest jako preparat podnoszący skuteczność środków ochrony roślin. Co sprawia, że danego Ś.O.R. można zastosować mniej.

Biostymulujący nawóz z dodatkiem wapnia

L-Amino+Ca służy do zapobiegania i korekty niedoboru wapnia. Dzięki naturalnym biologicznie aminokwasom wapń łatwo wnika i jest skutecznie wykorzystywany przez warzywa. W wyniku stosowania tego preparatu marchew zwiększa swoją trwałość przechowalniczą, jak również zwiększa się jędrność owoców i warzyw. Dodatkowo po jego zastosowaniu rośliny wykazują podwyższoną zdrowotność i kondycję, a ograniczone zostaje występowanie chorób fizjologicznych takich jak: sucha zgnilizna wierzchołka pomidora i papryki, mącznika prawdziwego pietruszki czy alternariozy naci marchwi. Nadaje się do stosowania dolistnie, jak również w nawadnianiu kropelkowym. Nie wolno stosować L-Amino+Ca na zamarzniętych, zalanych wodą lub pokrytych śniegiem gruntach.

Podczas terenowego spotkania tematycznego redakcji WiOM dot. uprawy marchwi w Rzucewie, Karolina Jazic z firmy Agrosimex przedstawiła produkt o nazwie Xilon WP - biologiczny fungicyd o bardzo szerokim zastosowaniu w uprawach polowych, jak i pod osłonami. Skutecznie zwalcza choroby powodowane przez Fusarium spp. i Pythium spp. Środek ten w składzie zawiera bakterie Trichoderma asperellum, szczep T34, która pasożytuje patogeny i redukuje ich zdolność do infekcji. Dodatkowo tworzy barierę dla innych bakterii wokół korzeni, w ten sposób zabierając im miejsce skąd mogą pobierać składniki odżywcze. W rezultacie wzmacnia system odporności uprawianej rośliny.

Xilon WP posiada rejestracje obejmującą warzywa korzeniowe, cebulowe, liściowe, psiankowate, dyniowate, rośliny motylkowate i wieloletnie (uprawiane w gruncie i pod osłonami). Producent zaleca dawkę 0,25 kg/ha podawaną w formie oprysku lub przez nawadnianie.

Zobacz też: Relacja ze Spotkania Marchwiowego redakcji WiOM

Insektycyd zwalczający połyśnice marchwiankę

Kolejnym produktem z oferty Agrosimex był Belem 0,8MG. To środek zwalczający połyśnicę marchwiankę, aplikowany do gleby w trakcie siewu.  Preparat ma działanie kontaktowe i żołądkowe przez 4 miesiące. Paraliżuje układ nerwowy przez kontakt mikrogranul (rozpuszczalnych w wodzie) z insektami.  Substancją czynną jest cypermetryna, a zalecana dawka preparatu to 12 kg/ha.

Jak chronić marchew przed nicieniami?

Velum Prime to z kolei środek nicieniobójczy w formie stężonej zawiesiny do rozcieńczania wodą. Stosować go można w dwojaki sposób:

• Oprysk całego pola, a następnie równomierne zmieszanie gleby na 10-20 cm, na co najmniej 3 dni przed siewem
• Zabieg pasowy (rzędowy) gleby w trakcie sadzenia, przy użyciu urządzeń wyposażonych w dysze opryskujące, podczas siewu.

Substancją aktywną jest fluopyram, w uprawie marchwi zwalczający guzaki, korzeniak szkodliwy, cysty mątwika marchwiowego, nicienie glebowe rodzaju Trichodorus spp. i Tylenchorhynchus spp. Nie wolno go stosować razem z Xilon WP.

Skuteczne strategie odchwaszczania marchwi

W produkcji marchwi, zwłaszcza zbieranej maszynowo, bardzo ważne jest zadbani eo odpowiednie odchwaszczanie. Agrosimex w swojej ofercie posiada herbicydy, które wspierają producenta w tych działaniach. Podzielono te środki na 2 grupy:

• Do stosowania po siewie. W tej grupie znalazły się takie produkty jak Pendigan Strong, Vernal, Bandu, Command 480EC.
• Do stosowania po wchodach przeznaczony jest Sencor Liquid, który można stosować od 2 do 6 liścia, Boxer stosowany od 2 do 4 liścia i Bandur sosowany w fazie 2 liści przy zabiegach dzielonych.

Więcej informacji w wywiadzie z Karoliną Jazic, ekspertem Agrosimex:

Przędziorek jest często nazywany czerwonym pajączkiem, gdyż zimujące samice przyjmują pomarańczową barwę i to właśnie wtedy są najbardziej widoczne na tle zieleni. Dorosłe pajęczaki są natomiast jasnozielone i tak maleńkie, że trudno je dostrzec bez użycia lupy. Ich ulubionym miejscem jest spodnia strona liści w okolicach nerwów głównych. Tam stacjonują, składają jaja tam też rozmnażają się. Larwy, nimfy i dorosłe osobniki żerują wysysając sok z komórek roślinnych, a ślady żerowania można zauważyć pod lupą w postaci licznych srebrnych punkcików. Uszkodzenie i zniszczenie komórek roślinnych prowadzi do ograniczenia fotosyntezy, zwiększenia transpiracji, ogólnego osłabienia rośliny, a nawet do jej śmierci.

Floramite 240 SC ma rozszerzoną rejestrację – można stosować go w uprawach cukinii i chmielu

Floramite to akarycyd w formie koncentratu stężonej zawiesiny do rozcieńczania wodą (SC), o działaniu kontaktowym, przeznaczony do zwalczania przędziorków w uprawach gruntowych i pod osłonami. Ma działanie powierzchniowe.

Firma UPL otrzymała decyzję MRiRW rozszerzającą zakres stosowania środka Floramite 240 SC o uprawy małoobszarowe – chmiel i cukinię. Środek Floramite 240 SC będzie można stosować w uprawie cukinii przeciw przędziorkom i w uprawie chmielu przeciw przędziorkowi chmielowcowi.

Gdzie jeszcze można zastosować Floramite 240 SC

Ten ŚOR, zgodnie z rejestracją zwalcza przędziorki w uprawach pomidora, oberżyny, papryki i cukinii  pod osłonami, jak również przędziorka chmielowca w uprawach chmielu, truskawki w polu i pod osłonami, ogórka pod osłonami i róż, chryzantem pod osłonami.

Okres od ostatniego zastosowania środka do dnia zbioru rośliny uprawnej wynosi dla ogórka, cukinii, pomidora, oberżyny, papryki i truskawka – 1 dzień. W przypadku chmielu okres karencji to 14 dni.

Aby szkodnik się nie uodpornił, w każdej z upraw preparat Floramite 240 SC należy stosować maksymalnie 2 razy w sezonie (cyklu produkcyjnym).

Firma Futureco otrzymała od Europejskiego Urzędu Patentowego, patent na komercyjne wykorzystanie nowego szczepu bakterii, który jest ekologiczną bronią przeciwko wielu patogenom wywołującym choroby grzybowe roślin, takie jak mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy, fuzariozy, zgnilizna twardzikowa czy rizoktonioza, jak i bakteryjne powodowane m.in. przez bakterie Pseudomonas syringae, Pectobacterium oraz Xanthomonas.

Pseudomonas putida B2017 był z sukcesem testowany na uprawach roślin warzywnych (pomidor, sałata, ogórek, bakłażan), ziemniaków, winorośli  oraz w sadach owocowych. Stanowi doskonałą alternatywę dla chemicznych środków ochrony roślin. To nowatorskie i proekologiczne rozwiązanie, ma szansę stać się w krótce wartościowym narzędziem w integrowanej ochronie roślin 

Redukcja ochrony chemicznej w uprawie warzyw

Obecnie w fazie testów jest pierwszy preparat z nową substancją czynną. Po zakończeniu procedury rejestracyjnej na poziomie EU produkty na bazie Pseudomonas putida B2017 będą rejestrowany w poszczególnych krajach (w tym w Polsce).

– To owoc dużej inwestycji w badania, który będzie miał ważny wpływ na rolnictwo – ocenia Urszula Filipecka. – Kiedy preparat oparty na nowej biologicznej substancji czynnej pojawi się na rynku, stanie się cennym, alternatywnym narzędziem w walce z chorobami upraw rolniczych i ogrodniczych. Przyczyni się to do redukcji ochrony chemicznej, a tym samym mniejszego obciążenia dla środowiska – dodaje.

– Rolnicy, konsumenci oraz prawodawcy oczekują zmian w rolnictwie w kierunku jego większego zrównoważenia. Ma to wyraz m.in. we wprowadzaniu takich programów, jak europejska strategia „Od pola do stołu” czy realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju – mówi Jose Manuel Lara, dyrektor techniczny Futureco Bioscience. – Misją firmy Futureco jest spełnianie oczekiwań naszych klientów, a nowo opatentowany fungicyd jest tego najlepszym wyrazem.

- Preparat zawiera odpowiednie szczepy bakterii, które stwarzają niekorzystne warunki do żerowania śmietki kapuścianej. Na polu państwa Weberów produkt został zastosowany w dawce 200 g na hektar, następnie gleba została przemieszana agregatem. Przy stosowaniu tego typu produktów biologicznych ważne jest, by trafiały one na glebę wilgotną. Wtedy bakterie mają najlepsze zdolności do namnażania się, dzięki czemu szybciej opanowują strefę okołokorzeniową, stwarzając niekorzystne warunki do żerowania śmietki - zaznaczył Dariusz Lewandowski z firmy BioLider.

W uprawie fasoli polecił także stymulator wzrostu imPROver, oparty na naturalnych wyciągach roślinnych oraz Rewital - produkt do rewitalizacji gleby.

Więcej o produktach firmy BioLider dowiesz się z filmu!

Polyversum to biologiczny fungicyd zawierający grzyb Pythium oligandrum, który jest pasożytem patogenu wywołującego różowatość korzeni cebuli. Preparat ten można stosować zapobiegawczo, jak również interwencyjnie. Zabiegi prewencyjne należy wykonać, gdy temperatura gleby przez kilka dni wynosi powyżej 20 stopni Celsjusza. W takim wypadku dawka wynosi 100-150 g/ ha. Interwencyjna dawka wynosi 250-300g/ha. Przy zastosowaniu tego preparatu, nie wolno zapomnieć o tym, że wykorzystywany opryskiwacz musi być czysty, bo wszelkie fungicydy niszczą również Polyversum. Zabiegu należy wykonywać wieczorem lub w nocy, bądź podczas mżawki.

Wspomaganie odbudowy systemu korzeniowego w cebuli

Preparat BlackJak, jest uzupełnieniem Polyversum,  gdyż wspomaga rozwój systemu korzeniowego uszkodzonego przez różowatość cebuli. W skład BlackJaka wchodzą huminy, kwasy ulmowe, humusowe, fulwowe. A niskie ph sprawia, że można go mieszać z środkami ochrony roślin i nawozami.  

Nawóz azotowy zwiększający kaliber cebuli

NHCaDelta – preparat azotowy w którym azot jest tylko w formie aminowej. Dzięki temu wspiera generatywny rozrost rośliny, co za tym idzie przyrasta kaliber cebuli, a nie ma wyciągania szczypioru oraz obniżenia jakości pozbiorczej towaru. Można go stosować, gdy cebula osiąga 5-6 liść i od tego momentu co 10-14 dni, w dawce 8 litrów na ha. Preparat ten można mieszać z środkami ochrony roślin.

Adiuwant na bazie żywicy sosnowej

Protector to adiuwant, który ogranicza uszkodzenia powodowane przez herbicydy sosowane powschodowo. Przylepia się do powierzchni liścia, a następnie pod wpływem promieni UV, łączy się z woskami pokrywającymi cebulę i wzmacnia naturalną warstwę ochronną warzywa. Dzięki temu herbicyd nie ma bezpośredniego kontaktu z tkanką rośliny i szybciej spływa wprost na chwasty. Dawka 300ml/ha, a przy herbicydach parzących 600ml/ha na 48 godzin przed zastosowaniem herbicydu.

Zobacz co na ten temat mówił Szczepan Grochowski, specjalista firmy BioAgris.

Firma Karchex to rodzinna firma powstała w 2005 roku. Swoją działalność rozpoczęła od importu, serwisu i sprzedaży urządzeń firmy Karcher. Działają na terenie całego kraju. W 2007 roku zwiększyli zakres usług o produkcję, regenerację węży hydraulicznych oraz sprzedaż akcesoriów hydrauliki siłowej. Rok 2009 to wprowadzenie oferty na traktorowe agregaty prądotwórcze na WOM włoskiej firmy Energy z bezszczotkową prądnicą Linz. Firma skupia się na wybranych, najwyższej jakości urządzeniach rolniczych i jest przedstawicielem austriackiej firmy Gruber - producenta śrutowników i młynów do kukurydzy na CCM.

Chwastownik precyzyjny do zwalczania chwastów w warzywach

Chwastownik precyzyjny TS 300 firmy Treffler to urządzenie do usuwania chwastów we wszystkich rodzajach warzyw, niezależnie rozstaw rzędów. Sprawdza się, również w odchwaszczaniu cebuli, brokułu, zbożach i kukurydzy. W palecie pielników są małe urządzenia przeznaczone do tuneli, o szerokości roboczej 1,5m, aż do największej maszyny o rozstawie 29m.

Urządzenie ma bardzo dużo możliwości dopasowania się etapu wzrostu rośliny jak i warunków glebowych. Sprawdza się, również jako urządzenie rozbijające skorupę gleby powstałą w wyniku ulewnych deszczy.

Wśród innych produktów ofertowanych przez firmę Karchex są również wały pryzmatyczne, wykorzystywane również do rozkruszania skorupy gleby.

Zobacz jak pracuje chwastownik precyzyjny!

O skuteczności desykacji decyduje szereg czynników, np. warunki pogodowe, w tym ilość opadów, faza rozwojowa ziemniaka, stan plantacji (rośliny muszą być w turgorze) oraz kierunek produkcji. Na plantacjach ziemniaka jadalnego i przeznaczonego do przetwórstwa – zabieg niszczenia naci powinien być przeprowadzony na 2–3 tygodnie przed planowanym terminem zbioru, co jest ściśle związane z długością okresu wegetacji uprawianych odmian. W praktyce desykację przeprowadza się w momencie początku fizjologicznego starzenia się roślin.

Na plantacjach nasiennych ziemniaków desykacja poprawia zdrowotność bulw

Głównym celem zabiegu desykacji jest podniesienie zdrowotności bulw potomnych (materiał sadzeniakowy), z tego względu przeprowadza się ją jeszcze w pełni wegetacji i dlatego zabieg ten nazywany jest tu wczesnym niszczeniem naci. Podstawowym celem wczesnego niszczenia naci w uprawach nasiennych jest uniemożliwienie transportu z sokiem roślinnym z naci do bulw infekcji chorobami wirusowymi. Zahamowanie wegetacji ma na celu także zwiększenie udziału w plonie frakcji sadzeniakowej. Istotne znaczenie w momencie wykonywania zabiegu ma dojrzałość skórki, która nie powinna się złuszczać podczas jej pocierania palcem, ma to decydujący wpływ na jakość przechowywanych sadzeniaków.

Termin przeprowadzenia tego zabiegu jest ściśle związany z tzw. szczytowym lotem mszyc, które są wektorami chorób wirusowych. Najczęściej – przypada on na 2. dekadę lipca. Optymalny termin wczesnego niszczenia naci na plantacjach nasiennych przypada na koniec lipca – początek sierpnia, czyli na 14–20 dni po szczytowym locie mszyc.

Kiedy wykonać desykację w ziemniakach?

Zabieg wczesnego niszczenia naci, w zależności od grupy wczesności odmian powinien być przeprowadzony:

w uprawie odmian wczesnych – od 3. dekady lipca do 1. dekady sierpnia (ok. 60 dni od pełni wschodów);
w uprawie odmian średnio wczesnych – od 1. do 2. dekady sierpnia (ok. 70 dni od pełni wschodów);
w uprawie odmian późnych – do końca sierpnia (ok. 80 dni od pełni wschodów).

Bardzo ważne jest, by nie dopuścić do odrastania naci, gdyż może to powodować wtórne infekcje wirusowe.

Metody desykacji 

Desykację można przeprowadzić za pomocą trzech metod, które różnią się techniką ich wykonania i tempem zasychania naci.

Metoda mechaniczna

Jest to najprostsza, najtańsza i jednocześnie najbardziej zawodna metoda. Stosowana jest najczęściej na małych areałach lub w przydomowych plantacjach oraz w uprawach ekologicznych. Polega ona na rozbiciu i rozdrobnieniu części nadziemnej roślin ziemniaka 2- lub 4-rzędowym rozbijaczem bijakowym, montowanym na ciągniku, przystosowanym do konkretnej rozstawy międzyrzędzi. O skuteczności tej metody decyduje prawidłowe wyprofilowanie redlin. Kolejną jej wadą jest niedokładne rozbicie łęcin, głównie tych wybujałych lub bardziej wyrośniętych. Dodatkowo nie zawsze zostają zniszczone chwasty i bardzo często po intensywnych opadach dochodzi do powstawania odrostów, co zwiększa prawdopodobieństwo infekcji wirusowych i grzybowych. Nie jest polecana do desykacji plantacji nasiennych ziemniaka.

Metoda chemiczna

Jest to najpowszechniej stosowana metoda, która polega na zastosowaniu środków ochrony roślin, nazywanych desykantami. Przed przystąpieniem do tego zabiegu należy pamiętać o przestrzeganiu kilku zasad. Podstawowe zalecenie mówi o tym, że desykanty należy stosować tylko na rośliny znajdujące się w turgorze, nigdy na zwiędłe i na mokre. Gleba nie powinna być spękana, a bulwy nie powinny znajdować się na jej powierzchni, gdyż na skutek kontaktu z desykantem może dojść do ich deformacji, a nawet wad miąższu, co stanowi przyczynę dyskwalifikacji surowca do przetwórstwa na frytki i chipsy. Po przeprowadzeniu desykacji – zbiór powinien odbyć się nie później niż po upływie trzech tygodni, by nie doszło do odrastania naci oraz porażenia bulw rizoktoniozą. W rejestrze środków ochrony roślin są (jeszcze) trzy substancje aktywne, zalecane do desykacji naci ziemniaczanej.

W przypadku bardzo silnego zachwaszczenia wtórnego należy zastosować wyższą z zalecanych dawek desykantów. Wieloletnie badania potwierdzają, że najbardziej uciążliwe gatunki chwastów (fiołek polny, gwiazdnica pospolita, komosa biała, maruna bezwonna, przetacznik perski, rdestówka powojowata) są skutecznie eliminowane poprzez zastosowanie desykantów. Wschody nowych chwastów obserwowano dopiero po upływie około 21 dni od aplikacji desykantów. Zawsze, podobnie jak w przypadku innych środków ochrony roślin, należy przestrzegać zaleceń zawartych w etykiecie-instrukcji ich stosowania. Na skuteczność działania ma wpływ podobnie jak i innych środków ochrony roślin – sprawność sprzętu, którym wykonuje się oprysk, a w szczególności pompy opryskiwacza i rozpylaczy. Wszystkie desykanty na plantacjach towarowych powinny być zastosowane najpóźniej na 14–21 dni przed planowanym zbiorem.

Desykacja na zarazę

Desykacja uznawana jest bardzo często za ostatni zabieg przeciwko zarazie ziemniaka (zaraza bulw). Porażone bulwy gniją w czasie przechowywania, a ponadto są wtórnie atakowane przez inne patogeny bakteryjne i grzybowe (najczęściej wywołujące mokrą zgniliznę lub tzw. zgnilizny mieszane), zwiększając straty. W celu zminimalizowania porażenia bulw zarodnikami pływkowymi Phytophthora infestans (sprawcy choroby), które spływają z wcześniej porażonych łodyg i liści – do zabiegu desykantem należy dodać fungicyd. Wykaz substancji aktywnych fungicydów rekomendowanych do ochrony bulw przed zarazą ziemniaka na bulwach można odnaleźć na stronie internetowej www.euroblight.net.

Zabiegi łącznego stosowania desykantu z fungicydem zaleca się wykonać zwłaszcza w latach o wysokiej presji infekcyjnej i na plantacjach, z których uzyskany plon przeznaczony jest do długotrwałego przechowywania.

Metoda mechaniczno-chemiczna

Jest to połączenie zabiegu mechanicznego z zastosowaniem desykantu. Jest to najmniej zawodny i najskuteczniejszy sposób ograniczania porażenia bulw wirusem PVY i liściozwoju. Jest szczególnie polecana na plantacjach nasiennych oraz na odmianach o bujnej naci i dużym zachwaszczeniu wtórnym, gdzie zapewnia najlepszą penetrację przez desykant. W pierwszej kolejności w sposób mechaniczny rozbija się nać (tak jak w metodzie mechanicznej), a następnie na pozostałe części łodyg aplikuje się desykant. Należy jednak pozostawić łodygi długości około 20 cm. Aplikacja desykantu powinna być przeprowadzona w ciągu 24 (maksymalnie 48) godzin po ścięciu naci, w dawce obniżonej o 50%. Mimo wielu zalet tej metody, niewątpliwą wadą mogą być koszty jej wykonania (liczba przejazdów ciągnika zwiększa koszty paliwa na rozbicie łęcin oraz ich oprysk) i cena desykantów. Należy również pamiętać, by nie popełnić następujących błędów:

zbyt nisko ustawione bijaki mogą uszkadzać wierzchnią warstwę gleby oraz bulwy,
zbyt niskie przycięcie naci – podwyższa, nawet 3-krotnie jej odrost.

W latach mokrych nie zaleca się rozbijania naci, gdyż istnieje ryzyko infekcji bulw sprawcą czarnej nóżki, która nie została wyeliminowana podczas selekcji negatywnej.

Glifosat

W dalszym ciągu można usłyszeć informacje o wykorzystywaniu do desykacji herbicydów zawierających glifosat (Roundup i in.), które są dużo tańsze od desykantów. Efekt ich stosowania najczęściej jest gorszy w porównaniu z desykantami, a dodatkowo obserwowano zmniejszenie plonowania, a sadzeniaki wytwarzały kiełki o nienaturalnym wzroście i rozwoju, na skutek czego wschody były niższe nawet o 30%, a w niektórych przypadkach notowano całkowite braki wschodów. Na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1313 z 1 sierpnia 2016 r., zmieniającego rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 540/2011 w odniesieniu do warunków zatwierdzenia substancji czynnej glifosat, substancja aktywna – glifosat uzyskała pozwolenie wyłącznie na stosowanie w charakterze środka chwastobójczego. 

dr inż. Janusz Urbanowicz IHAR – PIB, oddział w Boninie

fot. Urbanowicz

Belchim Crop Protection jest Belgijską firmą, dostarczającą środki ochrony roślin. W 1987 roku założył ją Dirk Putteman, aby pod koniec lat 90 tych, połączyć się z ISK Biosciences. Obie te firmy stworzyły międzynarodową firmę badawczo-rozwojową. Od 11 lat produkty Belchim sprzedawane są, również w Polsce.

Selektywny herbicyd na bazie pirydatu

Oferta Belchim obejmuje min. herbicyd Lentagran 45 W, występujący w formie proszku, pakowany w woreczki z foli rozpuszczalnej w wodzie. Przeznaczony do stosowania w uprawie cebuli, pora i kukurydzy cukrowej z siewu, oraz w uprawie z rozsady kapusty, brokułu, kalafiora oraz ziół takich jak mięta pieprzowa, melisa lekarska, dziurawiec zwyczajny, karczoch zwyczajny, kozłek lekarski, babka lancetowata, kminek zwyczajny, koper ogrodowy, koper włoski, majeranek ogrodowy i anyż. LENTAGRAN 45 WP jest selektywnym herbicydem o działaniu kontaktowym. Pobierany przez liście chwastów i w niewielkim stopniu przemieszczany w tkankach roślinnych. Preparat najskuteczniej działa na chwasty będące w fazie od 2 do 4 liści powodując ich zasychanie, a następnie zamieranie.

Dwa fungicydy przeznaczone do stosowania w uprawie cebuli

Pierwszy z produktów firmy Belchim to Altima 500 CS. Środek o działaniu powierzchniowym i substancji czynnej o nazwie fluazynam (związek z grupy pochodnych aniliny). To koncentrat w postaci zawiesiny rozpuszczalnej w wodzie, do stosowania zapobiegawczego. W cebuli zwalcza mączniaka rzekomego. Nie wolno go stosować w cebuli przeznaczonej na zbiór pęczkowy.

Globaztar AZT 250 to drugi fungicyd nadający się do cebuli. Chroni przed mączniakiem rzekomym, szarą pleśnią (zgnilizna szyjki) i alternariozą. Maksymalna/zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 0,8 l/ha. Opryskiwać zapobiegawczo, począwszy od fazy 3 liścia, zgodnie z sygnalizacją lub natychmiast po wystąpieniu pierwszych objawów choroby na cebuli nasiennej, dymce lub cebuli z siewu ozimego w danym rejonie. Okres od ostatniego zastosowania do zbioru cebuli wynosi 14 dni.

Zobacz co jeszcze w temacie ochrony powiedziała Elżbieta Witkowska – ekspert firmy Belchim Crop Protection.

Występowanie 

Omawiane szkodniki preferują podłoża pochodzenia naturalnego z wysoką zawartością materii organicznej, takich jak torf lub substraty torfowe np. z dużym udziałem włókien kokosowych długo utrzymujących wilgoć. Bez przeszkód mogą rozwijać się również w inertnych takich jak wełna mineralna. Obecność ziemiórek nierzadko można uznać za „wizytówkę" stanu podłoży uprawowych. Na ogół im są one zbyt mocno przelewane tym częściej będą one przez nie zasiedlane. Stąd też są najgroźniejszymi szkodnikami w pieczarkarniach, gdzie wysoka wilgotność podłoża w znacznym stopniu decyduje o powodzeniu produkcji. Przywabiają je rozkładające się resztki roślinne, w tym glony - charakterystyczne dla nadmiernie wysyconych wodą podłoży. Znajdują w nich początkowo dogodne warunki do rozwoju podobnie jak w podłożach  wykorzystywanych wtórnie w kolejnych cyklach uprawy. 

Owad dorosły ziemiórki Bradysia paupera wyglądem przypomina nieco komara

Szkodliwość

Najbardziej niebezpieczne są larwy ziemiórek, które żerują w obrębie systemu korzeniowego roślin. Mogą pojawiać się masowo, gdyż żyją gromadnie (jaja są składane w złożach do 30 sztuk). Najczęściej spotyka się je w górnej warstwie podłoża. Tam początkowo żywią się rozkładającymi się szczątkami roślinnymi po czym przenoszą się w okolicę korzeni, które obgryzają. Objawami niszczenia korzeni jest słabszy wzrost i żółkniecie roślin, a nawet ich tzw. wypadanie. W podłożach nieorganicznych źródłem pożywienia larw są wyłącznie korzenie warzyw. Pośrednim efektem żerowania larw jest infekcja roślin przez patogeny. Warto też dodać, że muchówki mogą być wektorem zarodników grzybów chorobotwórczych.

Zapobieganie

W praktyce wręcz niemożliwym jest całkowite zapobieżenie wystąpienia  ziemiórek w okresie pełnego cyklu produkcyjnego z powodu pospolitego ich występowania. Już na samym starcie mogą one być przywiezione wraz z podłożem lub zakupioną rozsadą, a w trakcie wegetacji nalatywać do szklarni lub tunelu. Podstawowym czynnikiem zapobiegawczym jest używanie do produkcji rozsady i późniejszej uprawy zdezynfekowanego podłoża wolnego od tych szkodników. Niska zawartość rozkładającej się substancji organicznej w podłożu i rzadziej stagnująca woda ograniczają ich bytowaniu. Niezbędna jest systematyczna lustracja upraw od początku uprawy, ponieważ młode rośliny są najbardziej wrażliwe na uszkodzenia. W tym celu pomocne będzie zawieszenie tuż nad podłożem żółtych tablic lepowych przywabiających owady dorosłe, zwłaszcza samice, a w późniejszym okresie również przy wejściu do pomieszczeń i w okolice wietrzników. 

Larwy ziemiórek preferują podłoża obfitujące w materię organiczną

Zwalczanie w zgodzie z naturą

Biologiczna ochrona warzyw przed ziemiórkami opiera się głównie na trzech zróżnicowanych rodzajach pożytecznych organizmów: roztoczach, nicieniach i chrząszczach. Drapieżne roztocza Macrocheles robustulus i Hypoaspis miles oprócz larw ziemiórek, poczwarek wciornastków i innych drobnych owadów mogą te żywić się resztkami roślinnymi. Z tego powodu są w stanie przetrwać kilka tygodni bez ofiar oraz mogą być zastosowane również profilaktycznie przed odnotowaniem ziemiórek w uprawach warzyw na podłożach organicznych. Jednak w takich warunkach rozwój ich populacji będzie znacznie spowolniony. Przebywają w górnej warstwie podłoża i na jego powierzchni. Dobrze czują się w warunkach wysokiej wilgotności i podłożu o luźnej strukturze. Producenci preparatów zawierających te roztocza glebowe polecają zastosować zapobiegawczo ok. 100 osobników na m2 lub interwencyjnie 200-500 sztuk w zależności od inwazji szkodników. Butelki zawierające drapieżców należy uprzednio obrócić celem wymieszania zawartości przed ich otwarciem, a następnie wysypać na wilgotne podłoże. 

W przypadku zwalczania ziemiórek jako szkodników systemu korzeniowego roślin aplikacja nicieni entomopatogenicznych nie jest obarczona ryzykiem niskiej skuteczności w porównaniu do zabiegu dolistnego. Ważnym zabiegiem jest nawadnianie upraw przed i po zastosowaniu preparatów. De facto okazuje się, że wysoka wilgotność podłoża sprzyja zarówno szkodnikom jak również determinuje intensywne poszukiwanie ich larw przez pożyteczne nicienie. Po polaniu powierzchni zawiesiną wodną u podstawy pędów szybko przedostają się do głębszych warstw w poszukiwaniu owadów. Bezpośrednią przyczyną śmierci szkodników jest zakażenie ich ciała bakterią z rodzaju Xenorhabdus, żyjącą w symbiozie z nicieniami z rodzaju Steinernema. Bakteria ta jest aktywna w temperaturze 14-26°C. Cykl rozwojowy tych pożytecznych mikroorganizmów odbywa się głównie wewnątrz ciała ofiary. W optymalnej temperaturze (ok. 20-22°C) trwa on blisko tygodnia. Liczebność ich populacji istotnie wzrasta wraz z każdą opanowaną przez siebie ofiarą toteż w większości przypadków nie ma potrzeby powtórnego stosowania preparatów zawierających nicienie z wyjątkiem sytuacji gdy np. dojdzie do przesuszenia podłoża, itp. Profilaktycznie na początku wegetacji poleca się zastosować 0,5 mln nicieni na m2 powierzchni uprawy, gdyż larwa inwazyjna jest w stanie przeżyć w podłożu bez żywicieli stosunkowo długo.

Drapieżny chrząszcz Atheta coriaria

Chrząszcz Atheta coriaria z rodziny kusakowatych jest wyspecjalizowanym drapieżcą larw ziemiórek, brzegówkami i innymi drobnymi gatunkami owadów. Jest neutralny dla roślin. Łatwo kolonizuje uprawę niezależnie od rodzaju podłoża (podłoże torfowe, kokosowe czy wełna mineralna), ponieważ bardzo szybko się porusza i potrafi latać. W ciągu dnia może zjeść ok. 10-20 sztuk ofiar. Zawartość preparatów należy rozsypać rano lub wieczorem w pobliżu roślin w miejscu osłoniętym od bezpośredniego padania promieni słonecznych. Producenci i dystrybutorzy zalecają przed zastosowaniem tego organizmu uprzednio skonsultować dawkę ze specjalistą ochrony biologicznej w zależności od wielkości zagrożenia ziemiórkami.

Tab. 1. Wybrane preparaty zawierające żywe organizmy przeznaczone do zwalczania ziemiórek* 

*wg Programu Ochrony Roślin Warzywnych i Ozdobnych uprawianych pod osłonami na 2021 rok.

Autor: Piotr Bucki

Drosophila suzukii żeruje m.in. na borówce, malinie, jeżynie, truskawce, porzeczce, nie gardzi owocami pestkowymi, jak również roślinami dzikorosnącymi. Dorosła forma owada znajduje owoc nieuszkodzony, dojrzewający i w nim składa jaja. Larwy które wyklują się z tych jaj żywią się miąższem. W wyniku tego owoce gniją, dochodzi do infekcji wtórych a towar traci wartość handlową. Gdy muszka zaatakuje na krótko przed zbiorem, objawy jej żerowania mogą być widoczne dopiero podczas przechowywania lub w transporcie.

Jak rozpoznać muszkę plamoskrzydłą?

Drosophila suzukii  ma długość 2,5–3,5 mm i rozpiętość skrzydeł  5–6 mm. Mucha ma różne kolory, od żółtawego do brązowego z ciemnymi pasami na odwłoku. Wyróżniają ją czerwone oczy i ciemne plamy na skrzydłach samca. Samica składa małe jaja, których rozwój trwa, zależnie od temperatury, ale nie dłużej niż trzy dni. Larwy osiągają długość do 3,5 mm. W jednym owocu może być kilka, a nawet kilkanaście larw. Przepoczwarczają się w lub na owocu, ewentualnie w glebie. Owady dorosłe zimują, m.in. w resztkach roślinnych.

Monitoring plantacji

Zanim podejmiemy decyzję o chemicznym zwalczaniu Drosophila suzuki, konieczne jest przeprowadzenie monitoringu. W tym celu, najpóźniej miesiąc przed początkiem dojrzewania owoców, na plantacji wieszamy 2 pułapki z atraktantem zapachowym i kontrolujemy je przynajmniej raz w tygodniu.

Jakie insektycydy możemy zastosować?

Na plantacjach nadal trwają zbiory owoców, wiec decydując się na chemiczny insektycyd należy zwrócić uwagę by był on zarejestrowany i z krótkim okresem karencji. Jednak, gdy populacja drosophila suzukii się zwiększy, musimy zastosować ochronę. W przypadku muszki plamoskrzydłej  możemy zastosować preparaty zawierające zawierające: spinosad, deltametrynę, cyjanotraniliprol, a także benzoesan emamektyny.

Zobacz też: Affirm z rejestracją do walki z muszką plamoskrzydłą


Fot.: Barbara Błaszczyńska 

Szczep Pseudomonas putida B2017 wykazuje duży potencjał zwalczania szeregu patogenów wywołujących  choroby  roślin – zarówno grzybowe (mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy, fuzariozy, zgnilizna twardzikowa czy rizoktonioza), jak i bakteryjne (powodowane m.in. przez bakterie Pseudomonas syringae, Pectobacterium oraz Xanthomonas).

Skuteczne działanie nowego szczepu zostało zbadane w uprawach roślin warzywnych (pomidor, sałata, ogórek, bakłażan), ziemniaków, winorośli  oraz w sadach owocowych.

Redukcja obciążenia chemicznego w uprawie roślin

Pierwszy preparat zawierający nową s.cz. (oznaczenie kodowe: B2017 OD) znajduje się obecnie w doświadczeniach, m.in. w Hiszpanii, we Włoszech oraz we Francji.

Po zakończeniu procedury rejestracyjnej na poziomie EU produkty na bazie Pseudomonas putida B2017 będą rejestrowany w poszczególnych krajach (w tym w Polsce).

– Benvia zwalcza bardzo trudne szkodniki, jak mączliki, wciornastki, gąsienice motyli, chrząszcze czy muchówki. Wykazuje szybkie działanie hamujące żerowanie nieproszonych gości. Z kolei Verimark to zaprawa do zabezpieczenia rozsady przeciwko szkodnikom, głównie przeciwko śmietce kapuścianej – wyjaśnił Marek Dąbrowski z FMC.

Więcej o ofercie FMC dowiesz się z filmu!

Cebula uprawiana po roślinach, w których stosowano skutecznie i długo działające w glebie herbicydy, powinna być mniej zachwaszczona. Wybierając stanowisko trzeba uwzględniać następcze działanie herbicydów stosowanych w przedplonach. Cebulę można wysiewać po aplikacji bentazonu (Basagran 480, Bentaz 480 SL i inne) w fasoli i grochu, oraz metazachloru (np. Metazanex 500 SC) w kapuście głowiastej. Niektóre środki działają w glebie długo i mogą niekorzystnie wpływać na wzrost cebuli. Po użyciu w bobie, grochu, fasoli, ogórku i innych roślinach warzywnych i rolniczych samego chlomazonu (np. Command 360 CS, Command 480 EC) i mieszanin tej s.cz. z innymi środkami, lepiej cebuli zimowej nie uprawiać. Warzywa cebulowe zaleca się uprawiać nie wcześniej niż po 6 miesiącach od zastosowania napropamidu (Devrinol 450 SC, Colzamid, Inventor 500 SC), użytego w pomidorze i wcześnie zebranej kapuście głowiastej i Baristo 500 SC oraz Wicher 500 SC po kalafiorze i kapuście. Po pomidorze i wcześnie zebranych ziemniakach i innych roślinach odchwaszczanych metrybuzyną (np. Sencor Liquid 600 SC), cebulę lepiej uprawiać nie wcześniej niż po 12–14 tygodniach. Bardzo długo zalega w glebie propyzamid (Kerb 450 SC), stosowany w sałacie lub rzepaku i cebulę można uprawiać dopiero po 9 miesiącach od jego użycia. Po zastosowaniu w zbożach długo działającego w glebie chlorosulfuronu (np. Glean 75 WG, Spoton 50 WG) też lepiej nie uprawiać cebuli.

Uciążliwe chwasty

Zachwaszczenie wkrótce po wschodach cebuli z siewu letniego jest mniejsze, niż cebuli z siewu wiosennego, gdyż w połowie sierpnia kiełkowanie i wschody chwastów są słabsze niż wiosną. Ponadto znaczna część chwastów jest zniszczona w przedplonach, a skracający się dzień i coraz niższa temperatura powodują ich wolniejszy wzrost. Cebula ozima jest najwrażliwsza na zachwaszczenie przez pierwsze 4–7 tygodni po wschodach, dlatego powinna być odchwaszczana od wschodów. Rosnąca w towarzystwie chwastów niezlikwidowanych przed nadejściem mrozów, jest osłabiona i nie osiąga fazy wzrostu, umożliwiającej przezimowanie. W cebuli z siewu letniego problem mogą stanowić chwasty kapustowate, tj. tasznik pospolity, tobołki polne. Od siewu do początku zimy zagrożeniem mogą być jasnota różowa, pokrzywa żegawka i gorczyca polna. Chwasty wschodzące latem i jesienią, takie jak gwiazdnica pospolita, rumianowate (maruna bezwonna, rumian polny, rumianek bezpromieniowy), fiołek polny, jasnota różowa i purpurowa, starzec zwyczajny, wilczomlecz obrotny, wiechlina roczna mogą przezimować. Wczesną wiosną na niektórych plantacjach może pojawić się przytulia czepna.

Cebula uprawiana po zbożach lub po przyoraniu mieszanki żyta z wyką może być zachwaszczona samosiewami zbóż. Zimujące chwasty są zmienione w porównaniu ze wschodzącymi wiosną, np. gwiazdnica pospolita po zimie jest ciemnozielona, o dużej masie drobnych liści w formie gęstego "kożucha", podczas gdy wschodząca wiosną ma liście większe, jasnozielone i tworzy rośliny delikatniejsze, o luźnym pokroju.

Cały artykuł przeczytasz w sierpniowym wydaniu miesięcznika "WiOM Warzywa i Owoce miękkie". Sprawdź naszą ofertę!

Zaznaczyła, że w uprawach ekologicznych bardzo ważne jest stanowisko uprawy i płodozmian, a także towarzystwo upraw sąsiednich, zadrzewień, czy siedlisk naturalnych.

– To połowa sukcesu w uprawie – powiedziała.

Przypomniała, że środki biologiczne muszą być zastosowane odpowiednio wcześnie, profilaktycznie, czyli w momencie, gdy mamy podejrzenie wystąpienia agrofaga. 

– Oczywiście, trzeba monitorować plantację i powtarzać zabiegi. Pamiętajmy, że środki biologiczne należy stosować regularnie – zaznaczyła profesor. Zwróciła uwagę, że koszty ochrony upraw środkami biologicznymi są wysokie.

– Musimy je jednak stosować, bo nie stać nas na dewastację środowiska. W tym kierunku UE prowadzi swoją politykę. Powinniśmy się też zastanowić, czy musimy produkować takie ilości żywności, czy jednak zmniejszyć tę produkcję na rzecz jej jakości – zaznaczyła.

Do insektycydowej ochrony kalafiorów i brokułów w systemie ekologicznym można użyć: SpinTor 240 S.C., Dipel WG, Delfin WG, Max Spin, Naturalis czy Lepinox Plus.

Przed mączniakiem prawdziwym, alternariozą, szarą pleśnią i czarną zgnilizną zabezpiecza Serenade ASO, przed chorobami odglebowymi Prestop WP i Trianum, przed zgnilizną twardzikową – Contans i Polyversum WP.

Obejrzyj film!

 Zapraszamy do obejrzenia filmu!

Wtórne wykorzystanie materii organicznej

Wzbudzanie naturalnej odporności roślin

Mikroorganizmy chorobotwórcze