Cebula zaliczana jest do warzyw o średnich wymaganiach pokarmowych. W związku z wytwarzaniem płytkiego i słabo rozwiniętego systemu korzeniowego, odznacza się małą zdolnością do wykorzystywania składników pokarmowych z gleby. Dlatego też wymaga ona wyższych dawek składników pokarmowych w stosunku do jej rzeczywistych potrzeb pokarmowych.
Przy ustalaniu nawożenia należy wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby pokarmowe cebuli, ale również zasobność gleby w składniki pokarmowe, przewidywany plon oraz uwzględnić nadwyżkę składnika, który może ulec stratom. W uprawie cebuli, bez analizy gleby, zalecane jest stosowanie: 120–150 kg N/ha, 100–150 kg P2O5/ha oraz 150–200 kg K2O/ha, a także 40 – 100 kg S/ha. Jeżeli cebulę uprawia się w pierwszym roku po oborniku dawkę azotu można zmniejszyć do 70–100 kg/ha.
Cebula należy do roślin o bardzo dużym zapotrzebowaniu na siarkę oraz charakteryzuje się dużymi potrzebami pokarmowymi w stosunku do mikroskładników, takich jak: żelazo, miedź, mangan, cynk, bor czy molibden.
Podstawowym warunkiem determinującym skuteczność zastosowanego nawożenia i zaopatrzenia cebuli w składniki pokarmowe jest optymalny odczyn gleby. W glebach mineralnych optymalne pH dla uprawy tej rośliny wynosi od 6,5 do 7,0, a w glebach torfowych od 5,5 do 6,0. Na glebach o niższych wartościach pH obserwuje się gorszy wzrost roślin, wynikający między innymi ze zmniejszonego pobierania azotu, fosforu, siarki, miedzi, cynku i molibdenu. Z kolei na glebach zasadowych o pH powyżej 7,5 ograniczony wzrost cebuli wiąże się ze zmniejszoną dostępnością dla roślin manganu, żelaza, boru, cynku oraz miedzi.
Cebula korzystnie reaguje na nawożenie organiczne, zwłaszcza stosowanie obornika, którego dawka powinna wynosić ok. 40 t/ha.
Azot w dwóch dawkach
W przypadku nawożenia azotowego połowę dawki należy zastosować kilka dni przed siewem cebuli, a drugą połowę pogłównie, niekiedy z podziałem na dwie dawki w terminie od trzeciej dekady maja do połowy czerwca. Nawożenia azotowego nie należy stosować w późniejszym terminie, gdyż może to opóźnić dojrzewanie cebuli, zwiększyć liczbę cebul z grubymi szyjkami i pogorszyć ich zdolności przechowalnicze. W przypadku nawożenia azotowego zalecane jest zastosowanie przed siewem cebuli saletrzaku, natomiast pogłównie – saletry amonowej czy roztworu saletrzano-mocznikowego.
Wyższe dawki azotu zalecane są w przypadku stosowania obornika w okresie 2–3 lat poprzedzających uprawę cebuli, z kolei niższe dawki stosuje się na glebach zasobnych w próchnicę oraz po przedplonach intensywnie nawożonych azotem. Należy podkreślić, że zbyt wysokie nawożenie azotowe opóźnia dojrzewanie cebuli, która charakteryzuje się grubą, soczystą, niezaschniętą szyjką i zdecydowanie gorszą trwałością przechowalniczą. Wysokie dawki azotu mogą również obniżać odporność roślin na porażenia przez mączniaka prawdziwego czy szarą pleśń.
Fosfor i potas
W uprawie cebuli aplikacja nawozów fosforowych i potasowych zalecana jest w okresie jesiennym i wiosennym. Korzystne jest zastosowanie połowy dawki fosforu i potasu jesienią, a drugiej połowy wiosną łącznie z nawożeniem azotowym. Stosowanie nawozów potasowych w formie chlorkowej w okresie jesiennym umożliwia wymycie chloru, na który cebula jest szczególnie wrażliwa. Z kolei wiosną zalecane jest stosowanie siarczanu potasu.
W początkowym okresie wegetacji roślin, zwłaszcza w chłodnym okresie wiosennym, istotnym czynnikiem ograniczającym pobieranie fosforu jest niska temperatura gleby, która zakłóca prawidłowe funkcjonowanie systemu korzeniowego roślin. Dodatkowo znacząco ograniczone jest tempo mineralizacji fosforu organicznego. Stąd też zastosowane w tym okresie nawożenie fosforowe wpływa bardzo korzystnie na roślinę, gdyż stymuluje prawidłowy rozwój systemu korzeniowego.
Cebula charakteryzuje się dużą wrażliwością na niedobór potasu, który w znacznym stopniu może obniżać plony rośliny. Wynika to z wysokiej zawartości tego makroskładnika w organach i tkankach, między innymi w stożkach wzrostu. Potas jest również pierwiastkiem odgrywającym kluczową rolę w gospodarce wodnej roślin. Nadmiar potasu, zwłaszcza zastosowanego w formie chlorkowej, jest również szkodliwy dla cebuli, gdyż może prowadzić do zasolenia gleby, na które roślina ta jest bardzo wrażliwa, reagując zamieraniem siewek. Na glebach mineralnych, ubogich w próchnicę, zasolenie nie powinno przekraczać 0,4 g NaCl na dm3. Z uwagi na wrażliwość cebuli na chlor i zasolenie, w uprawie tej rośliny, poza stosowaniem siarczanu potasu, zaleca się nawozy wieloskładnikowe niezawierające chloru.
Nawożenie siarczanem potasu dostarcza cebuli siarki niezbędnej do jej prawidłowego wzrostu i rozwoju. Pierwiastek ten wchodzi w skład związków nadających roślinie charakterystyczny smak i zapach. Alliiny posiadają również właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze. Pod wpływem enzymu allinazy przechodzą w allicynę, o charakterystycznym zapachu i właściwościach bakteriobójczych. Aplikacja siarki w uprawie cebuli wpływa również na poprawę metabolizmu azotowego roślin, zwiększając tym samym plonotwórcze działanie azotu. Dodatkowo rośliny optymalnie zaopatrzone w siarkę gromadzą mniej szkodliwych azotanów (V).
Korzystne nawozy wieloskładnikowe
W warunkach ograniczonego pobierania składników pokarmowych przez korzenie, np. przy niskiej temperaturze gleby, nadmiernym uwilgotnieniu czy suszy glebowej, dobre efekty w uprawie cebuli można uzyskać stosując dokarmianie pozakorzeniowe. Zabieg ten zalecany jest również na glebach kwaśnych, względnie nadmiernie zasadowych, na których utrudnione jest pobieranie wielu makro- i mikroskładników. Dokarmianie pozakorzeniowe cebuli powinno być wykonywane w początkowym okresie wzrostu roślin, począwszy od fazy 3–4 liści, przy czym w przypadku cebuli z siewu wiosennego ostatni zabieg dokarmiania dolistnego powinien być przeprowadzony nie później niż do końca czerwca.
Przy wyborze dolistnych nawozów mikroskładnikowych należy brać pod uwagę formę, w jakiej występuje składnik pokarmowy. W uprawie cebuli, z uwagi na lepszą dostępność dla roślin, szczególnie polecane są nawozy dolistne, w których składniki pokarmowe występują w formie chelatów. Ich cząsteczki są obojętne chemicznie, w konsekwencji nie ulegają one uwstecznieniu w tkankach przewodzących liścia.
Dolistna aplikacja mikroskładników znacznie zwiększa ich wykorzystanie przez rośliny, a dodatkowo dany składnik pokarmowy może być zastosowany w fazach krytycznych.
Dr hab. Marzena S. Brodowska, prof. UP w Lublinie
