Zmieniający się klimat generuje nie tylko problemy w produkcji warzyw, ale jednocześnie stwarza szanse na towarową uprawę gatunków, które wcześniej nie udawały się w naszych warunkach klimatycznych w gruncie. Dotyczy to kilku gatunków ciepłolubnych, w tym arbuza. Jest to z pewnością rekordzista ostatnich lat pod względem dynamiki wzrostu powierzchni uprawy. Według danych ARiMR z zaledwie 33 ha w 2020 r. areał jego produkcji zwiększył się do 338 ha w 2024 r.
Arbuzy na polskim rynku
Powierzchnia uprawy arbuzów w deklaracjach zawartych we wnioskach o płatności obszarowe rośnie w tempie niemal geometrycznym, a firmy nasienne podkreślają, że nie cały areał upraw tego gatunku był zgłaszany przez rolników, na co wskazują wyniki sprzedaży nasion z ubiegłego roku. Jak informował mnie Bartłomiej Majda z firmy Yuksel Seeds z dotychczasowych zamówień wynika, że w tym sezonie powierzchnia uprawy może się nawet podwoić i wynieść ok. 600 ha. W minionym roku odwiedziliśmy kilka gospodarstw, w których zdecydowano się na tę nietypową produkcję. W niektórych gospodarstwach był to już kolejny sezon uprawy arbuzów, w innych - pierwszy, ale jak przekonywali plantatorzy, nie ostatni.
Jak uprawiać arbuzy w Polsce?
W warunkach Polski arbuzy uprawia się z rozsady wysadzanej po okresie zagrożenia przymrozkami. Produkuje się ją zazwyczaj w doniczkach lub wielodoniczkach o dużej pojemności komórek. Wskazane jest otoczenie plantacji wysokimi uprawami, które osłonią ją przed wiatrem. W naszych warunkach najwydajniejsza jest uprawa arbuzów z zastosowaniem fertygacji i ściółkowania rzędów roślin czarną folią, która sprzyja nagrzewaniu gleby wiosną.
Jednocześnie czarna folia nie wpływa nadmiernie na przegrzewanie gleby latem, ponieważ wówczas jej powierzchnia jest już pokryta w większości przez rośliny. Plony deklarowane przez plantatorów w zależności od zastosowanej technologii produkcji oraz odmiany wynoszą od 30 t/ha. Górna granica plonu w gospodarstwach, które odwiedzaliśmy to 60 t/ha, jednak trzeba tu wziąć pod uwagę różnice między sposobami liczenia wydajności z powierzchni brutto lub netto.
Odmiany arbuza. Na jaką postawić?
W minionym sezonie w okolicach Pleszewa testowana była nawet uprawa szklarniowa arbuzów prowadzona w matach z wełny mineralnej. To rosnące zainteresowanie uprawą sprawia, że poszerza się oferta firm nasiennych, które wprowadzają do portfolio odmiany sprawdzające się w polskich warunkach. Przy czym są to odmiany z różnych segmentów, np. w typie Crimson Sweet o dużych, pestkowych owocach, powszechnie sprzedawanych w sieciach handlowych, po mniejsze, o cienkiej skórce do sprzedaży w całości. W ofercie spotkać można również arbuzy mikropestkowe i bezpestkowe, a także odmiany o żółtym, bardzo słodkim miąższu.
Wybierając odmiany arbuza, warto poszukać takich, które są dostosowane do specyficznych warunków klimatycznych panujących w Polsce. Zaleca się wybór odmian, które były wcześniej z powodzeniem testowane przez kilka sezonów na krajowych plantacjach. Pozwala to ocenić, czy rośliny adaptują się do zmieniających się z roku na rok warunków pogodowych. Dzięki temu ryzyko redukcji plonów z powodu niekorzystnych czynników atmosferycznych, takich jak wahania temperatury czy intensywne opady jest mniejsze. Wybór sprawdzonych i odpowiednio przetestowanych odmian ma kluczowe znaczenie dla efektywnej uprawy arbuzów w Polsce, zapewniając stabilność plonowania oraz wysoką jakość owoców.
Również firmy nawozowe przygotowały swoją ofertę dla zwiększającego się grona plantatorów arbuza. Można już korzystać z dostępnych na stronach internetowych lub u przedstawicieli terenowych programów nawożenia.
Arbuzowe wyzwania. Z czym wiążą się zbiory arbuzów?
Arbuzowa hossa niesie za sobą pewne zagrożenia. Ze względu na chłodne wiosny owoce z polskiej produkcji dostępne są na rynku dopiero od początku sierpnia - co oznacza dość krótki okres sprzedaży - bez wcześniejszego zapewnienia sobie odbiorcy, przy dalszym wzroście produkcji sprzedaż całego towaru i dobra cena mogą być zagrożone.
Kolejny aspekt to troska o jakość. W ostatnich dwóch sezonach polscy klienci mieli okazję przekonać się, że krajowe arbuzy rzeczywiście są smaczne i słodkie, a przede wszystkim świeże, ponieważ były powszechnie dostępne w największych dyskontach spożywczych w kraju. Warto utrzymać tę renomę i nie sprzedawać na początku sezonu nie w pełni dojrzałych owoców, chcąc skorzystać z najlepszej ceny.
Jak sprawdzić, czy arbuz jest dojrzały?
Wyzwaniem jest też zbiór arbuza. W tej chwili ciężkie owoce zbierane i przenoszone są na przyczepy lub do skrzyniopalet ręcznie, co nie jest lekką pracą. W przyszłości konieczne będą rozwiązania ułatwiające transport owoców na przyczepę - jest to przestrzeń do rozwoju dla firm oferujących transportery taśmowe.
Dodatkowo w trakcie zbioru trzeba ocenić dojrzałość każdego owocu, co dla niewprawnych oczu jest wyzwaniem i wymaga czasu - nie ma tutaj tak jasnych kryteriów jak np. w ogórkach, gdzie wystarczy spojrzeć na wielkość owocu, czy w pomidorach gdzie kryterium jest jego barwa. Wyznacznikami dojrzałości są m.in. barwa plamy tworzącej się na styku owocu z podłożem (powinna być żółta), lekkie zmatowienie skórki i delikatne zagłębienie w części przykielichowej owocu. Wskazówką może być także dźwięk jaki wydobywa się podczas pukania w owoc.
