Jak zwalczać wciornastki?

Wciornastki to bardzo duża grupa gatunków owadów

Są one niewielkie, ich rozmiar ciała ma  zwykle 1-3 mm. Najczęściej odżywiają się sokami roślin lub nektarem kwiatów. Powodują szkody pośrednie i bezpośrednie. Szkodliwość bezpośrednia polega na ogładzaniu rośliny, czyli wysysaniu soku komórkowego, a pośrednia to przenoszenie chorób wirusowych. Zasiedlone rośliny mają zakłócony proces fotosyntezy, a uszkodzona tkanka szybciej traci wodę niż w przypadku roślin zdrowych. Niektóre gatunki stanowią poważne zagrożenie dla roślin. W Polsce znanych jest ok. 220 gatunków wciornastków, a największe gospodarcze znaczenie ma wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci). Jest polifagiem - żeruje na wielu gatunkach roślin.Występuje we wszystkich rejonach uprawy cebuli, czosnku i pora oraz kapusty głowiastej i kapusty pekińskiej. Na plantacjach nasiennych silnie uszkodzone nasienniki usychają lub tworzą drobne nasiona o słabej zdolności kiełkowania.

Wciornastki żerują na wielu gatunkach roślin

• CEBULA, CZOSNEK - Początkowo na szczypiorze widoczne są białosrebrzyste plamki, które powstają wskutek wyssania zawartości komórek i dostania sie do pustych przestrzeni powietrza. Plamki z czasem zlewają się, tworząc srebrne pasma i rozległe uszkodzenia. Szczypior staje się wówczas szary, ulega deformacji i zasycha. W miarę starzenia się liści w miejscach żerowania szkodnika pojawiają się nekrotyczne brązowe plamy. Zasiedlone przez wciornastki rośliny słabo rosną, zamierają, wykształcając małe cebule, a czosnek nie tworzy ząbków. Wciornastek może być przeniesiony do przechowalni, gdzie rozwijają się następne pokolenia uszkadzające cebulę. 
  
   
  
  
• CEBULA Z SIEWU LETNIEGO - Owady dorosłe i larwy mogą być obecne na roślinach od września do 2-3 dekady listopada (zależy od temperatury i wilgotności, głównych czynników oddziaływujących na warunki środowiskowe). Szczypior cebuli jest uszkadzany już we wczesnej fazie wschodów (faza flagi i faza 1–2 liście).
  
  
  
  
• POR - Na liściach uszkodzenia są takie jak na szczypiorze. Dodatkowo są obecne głęboko w pachwinach liści. Silnie zaatakowane pory mają mało mięsistą dolną część liści stanowiącą część jadalną, a górna część liści zasycha. W miejscach żerowania widoczne są drobne, czarne grudki -  są to  odchody wciornastków.
  
  
  
  
• KAPUSTA - Największe szkody wyrządza na plantacjach kapusty średnio wczesnej i późnej.  Wciornastki początkowo żerują na liściach zewnętrznych. W okresie wiązania główek zasiedlają liście wewnętrzne, nawet do 20 liścia w głąb. Na liściach zewnętrznych widoczne są liczne różnej wielkości i kształtu drobne jasno beżowe plamy oraz odchody, a na liściach wewnętrznych w miejscu nakłucia tworzą się, drobne, jasnobeżowe plamy różnej wielkości i wielkości skorkowaciałe wyrośla, które przypominają płaskie brodawki. Na kapuście pekińskiej uszkodzenia są widoczne przede wszystkim na głównych nerwach. Na plantacjach pojawiają się już w czerwcu. Największe szkody obserwowane są w sierpniu i wrześniu, kiedy wciornastki migrują z cebuli.  
  
   

Jak zwalczać wciornastki na cebuli?

Ochrona chemiczna jest bardzo trudna. Zabiegi powinny być wykonane w 2 lub 3 cyklach. Każdy cykl to 2 zabiegi co 7–10 dni. 

• Pierwszy cykl – zabieg powinien być wykonany w chwili stwierdzenia obecności wciornastków (larwy i dorosłe) na roślinie lub objawów ich żerowania.
  
  
• Drugi zabieg – gdy wciornastki wystąpią ponownie. 
  
  
• Trzeci – gdy 50% szczypioru jest załamanego. 

Podobne zabiegi prowadzi się w przypadku czosnku i pora. Gatunki pokryte warstwą wosku wymagają dodania do cieczy roboczej zwilżacza, poprawiającego przyczepność środka do rośliny. To szczególnie ważne dla cebuli i pora, których liście rosną pionowo.

Gdzie zimują Wciornastki?

Zimują dorosłe wciornastki w wierzchniej warstwie ziemi (do głębokości 10 cm) oraz na miedzach, nieużytkach, na plantacjach z roślinami wieloletnimi, w przechowalniach i szklarniach, a także na porach pozostawionych w polu, na cebuli ozimej i w zeschniętych resztkach roślin. Cały cykl życiowy wciornastka tytoniowca trwa około 15–30 dni (czas zależy od pogody).

Uwaga na sąsiedztwo!

Jeśli plantacja cebuli ozimej będzie zlokalizowana obok cebuli z siewu wiosennego, to w okresie załamywania się szczypioru wciornastki będą migrować na młode rośliny cebuli ozimej. Podobnie „działają” pory pozostawione na przezimowanie w gruncie. Wiosną wciornastki opuszczają pory i zasiedlają cebulę ozimą, która w tym okresie jest bardzo wrażliwa na uszkodzenia. 

Jak lustrować plantację?

Wciornastków należy szukać w pachwinach liści, gdzie początkowo żerują oraz między najmłodszymi liśćmi i w załamaniach liści. Dotyczy to wszystkich roślin cebulowych. 

Lustrację należy wykonać co najmniej raz w tygodniu, nawet co trzy dni przy upalnej pogodzie, w rzędach roślin do 10 m od brzegu plantacji, przeglądając około 15–20 roślin w odległości kilku metrów.

Ochrona biologiczna

Zwalczanie stadiów nimfalnych – stosować pasożytniczego nicienia Steinernema feltiae (aplikacja doglebowa).

Próg szkodliwości

Obecność 6–10 wciornastków na jednej roślinie jest sygnałem do wykonania zabiegów. Należy stosować przemiennie środki o różnych substancjach aktywnych.

Maria Rogowska

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa 

w Skierniewicach

Fot. Rogowska, Wójcik