Papryka po 5 zł za kilogram. Czy to wystarczy?
Prowadzenie gospodarstwa ukierunkowanego na produkcję papryki wymaga dziś nie tylko doświadczenia, ale również bardzo dokładnego liczenia kosztów. Wydatki na pracowników, nawozy, energię i utrzymanie infrastruktury rosną, a uzyskiwane ceny nie zawsze nadążają za tym tempem. Właściciele gospodarstw muszą przy tym pamiętać, że rachunek za kilogram papryki obejmuje znacznie więcej niż bezpośrednie nakłady na produkcję.
Podczas rozmowy o opłacalności Paweł Myziak przywołał poziom około 5 zł/kg jako koszt produkcji, który i tak nie uwzględnia wszystkich obciążeń. W kalkulacji łatwo pominąć amortyzację tuneli, wartość własnej pracy, a nawet koszt zdrowia i czasu poświęcanego na prowadzenie gospodarstwa. Tymczasem to właśnie te elementy w dużej mierze decydują o tym, czy produkcja pozwala nie tylko przetrwać sezon, lecz także inwestować w kolejny.
Podobnie patrzą na sytuację pozostali producenci. Łukasz Jankowski i Marcin Świąder zwracali przede wszystkim uwagę na rosnące koszty zatrudnienia i utrzymania infrastruktury. W ich ocenie cena rzędu 5 zł/kg to już minimalny poziom kosztów, szczególnie przy uwzględnieniu wszystkich nakładów. Większą przestrzeń do rozwoju i wdrażania nowych technologii dawałyby natomiast stawki w okolicach 5,50 zł/kg. Nie chodzi więc wyłącznie o uzyskanie dodatniego wyniku na koniec sezonu, ale o zgromadzenie środków, które pozwolą utrzymać gospodarstwo na odpowiednim poziomie.
Problem w tym, że możliwości ograniczania wydatków są niewielkie. Trudno oszczędzać na materiale siewnym, nawożeniu czy ochronie roślin, jeżeli miałoby się to odbić na jakości i wielkości plonu. Z drugiej strony każda kolejna inwestycja wymaga pieniędzy, których po słabszym sezonie może po prostu zabraknąć.
Te rozterki wybrzmiały podczas debaty na III Konferencji Paprykowej w Klwowie, zorganizowanej przez Grupę Producentów Rozsad Krasoń. Rozmowę prowadziła Aleksandra Wronka, a doświadczeniami dzielili się Agnieszka Wojdyła, ekspertka do spraw rozwiązań biologicznych, Paweł Myziak oraz lokalni producenci papryki Łukasz Jankowski i Marcin Świąder.
Więcej z tunelu zamiast kolejnych hektarów
Brak rąk do pracy coraz mocniej wpływa na decyzje dotyczące rozwoju gospodarstw. Zwiększenie powierzchni uprawy oznacza przecież nie tylko koszt budowy kolejnych tuneli, montażu instalacji nawadniającej i zakupu wyposażenia. Każdy dodatkowy obiekt wymaga również obsługi, a z pracownikami coraz trudniej zapewnić ciągłość wszystkich prac.
Łukasz Jankowski i Marcin Świąder rozmawiali o możliwościach zwiększania produkcji bez konieczności rozbudowy gospodarstwa. W jednej z przedstawionych koncepcji areał papryki pozostaje bez zmian, a większy nacisk położony jest na maksymalne wykorzystanie potencjału istniejących tuneli. Przy obecnych trudnościach dostawienie kolejnych obiektów mogłoby przynieść więcej problemów niż korzyści. Większa powierzchnia wymagałaby zatrudnienia dodatkowych osób, a to nie jest łatwe ani tanie.
W rozmowie zwracano uwagę, że zwiększanie plonu nie musi polegać wyłącznie na uzyskiwaniu większej liczby owoców z rośliny. Liczy się również ich masa, grubość i jakość handlowa. Nawet bez zwiększania liczby owoców można poprawić wynik z tunelu, jeżeli uda się uzyskać lepiej wyrośnięty, wyrównany i odpowiednio wyselekcjonowany towar.
Takie podejście wymaga jednak dobrego przygotowania całej produkcji. Nie można szukać oszczędności na każdym etapie, bo pozornie tańsze rozwiązanie może później obniżyć jakość partii handlowej. Jeden z gospodarzy zwrócił uwagę na materiał siewny. W jego ocenie różnice pomiędzy papryką pochodzącą z oryginalnych nasion a roślinami uzyskanymi z nasion zbieranych we własnym zakresie można dostrzec nawet po przygotowaniu owoców do sprzedaży. Oszczędność na początku może więc odbić się na wyglądzie towaru trafiającego do odbiorcy.
Producenci dostrzegają również możliwości modernizacji samych tuneli, między innymi przez stosowanie bardziej zaawansowanych konstrukcji. Problemem ponownie pozostają jednak nakłady inwestycyjne. Technologia może ułatwić pracę i poprawić warunki produkcji, ale musi jeszcze znaleźć uzasadnienie w rachunku ekonomicznym gospodarstwa.
Przędziorek zaskoczył producentów. Ochrona zaczyna się od rozsady
Kolejnym wyzwaniem pozostaje ochrona roślin. W minionym sezonie szczególnie dała się we znaki presja przędziorków, której sprzyjały bardzo wysokie temperatury w czerwcu, sięgające około 40°C. W przypadku papryki rozpoznanie pierwszych oznak żerowania nie zawsze jest łatwe. Roślina ma specyficzne, grube i błyszczące liście, a ich gęste ulistnienie dodatkowo utrudnia dokładną lustrację. Uszkodzenia i pierwsze objawy żerowania na spodniej stronie liści mogą przez to długo pozostawać niezauważone. Producent często dostrzega problem dopiero wtedy, gdy szkodniki zdążą się już namnożyć i uszkodzić część rośliny.
Niepokój budzi również narastająca odporność niektórych szkodników na dostępne środki ochrony roślin. W rozmowie pojawił się temat mszyc, a także zagrożeń obserwowanych w innych krajach. Agnieszka Wojdyła przestrzegała przed lekceważeniem sytuacji w Hiszpanii. Problemy tamtejszych producentów pokazują, że presja nowych szkodników może szybko stać się poważnym wyzwaniem również dla innych regionów produkcyjnych. Nie należy jednak automatycznie zakładać, że wszystkie zagrożenia przeniosą się do polskich tuneli. Podstawą pozostaje obserwacja własnych upraw i rozpoznawanie pojawiających się organizmów.
Ważnym zagadnieniem jest przy tym przemieszczanie materiału roślinnego między krajami. Wraz z rozsadą sprowadzaną z południa Europy istnieje ryzyko narastania presji ciepłolubnych gatunków szkodników, które dotychczas nie stanowiły zagrożenia w polskich uprawach. Brak widocznych uszkodzeń na roślinach nie daje gwarancji, że nie znajdują się na nich jaja, larwy lub inne stadia rozwojowe szkodników. Dlatego w obecnej sytuacji producenci powinni podchodzić z rozwagą do każdego etapu produkcji. Pamiętajmy, ograniczenie ryzyka sprowadzenia nowych organizmów zaczyna się jeszcze przed posadzeniem papryki w tunelu.
Coraz więcej gospodarstw przekonuje się do ochrony biologicznej. Spośród 70 klientów, z którymi Agnieszka Wojdyła pracowała w regionie, około 50 po raz pierwszy zdecydowało się na takie rozwiązania. Zwiększa się także dostępność organizmów pożytecznych. Kilka lat temu oferta była znacznie mniejsza, obecnie działa już około sześciu firm zajmujących się ich produkcją lub importem.
Producenci, którzy po raz pierwszy zastosowali ochronę biologiczną, często pozytywnie oceniają nie tylko efekty w uprawie. Zauważają również poprawę kondycji roślin i mniejsze obciążenie pracami ochronnymi. Część z nich docenia nawet odzyskany czas wieczorami, które wcześniej poświęcali na kolejne zabiegi.
Najważniejsza jest jednak strategia. Ochrony biologicznej, jak przekonywała Agnieszka Wojdyła, nie należy rozpoczynać dopiero wtedy, gdy szkodniki stają się widoczne na roślinach. Pierwszym etapem powinno być zabezpieczenie rozsady. To właśnie z niej można przenieść zagrożenie do tunelu, a gęsta struktura młodych roślin utrudnia kontrolę i ograniczanie populacji szkodników.
Po posadzeniu papryki trzeba odpowiednio wcześnie zaplanować kolejne aplikacje organizmów pożytecznych. Forma, czy to saszetki, czy inne rozwiązania, powinna być dobrana do warunków uprawy i zaleceń doradcy. Istotny jest również termin. Przy wysokich temperaturach nawet dwa tygodnie opóźnienia mogą zmienić sytuację na plantacji. Gdy szkodnik zdąży się już intensywnie namnożyć, ograniczenie jego populacji staje się trudniejsze i może wymagać znacznie większych nakładów.
Samo zawieszenie saszetek nie załatwia sprawy. Konieczny jest monitoring, regularna kontrola liści i ocena skuteczności zastosowanej strategii. Ochrona biologiczna nie cofnie również uszkodzeń, które już powstały. Owoce z widocznymi śladami żerowania mogą pozostać osrebrzone, nawet gdy uda się ograniczyć dalszy rozwój szkodnika. Największe znaczenie ma więc odpowiednio wczesne rozpoczęcie działań.
Dobry standard ważniejszy niż sama papryka premium
Wysokie koszty produkcji sprawiają, że każdy producent szuka możliwości uzyskania lepszej ceny. Jedną z nich jest papryka premium, jednak jej przygotowanie wymaga odpowiedniej jakości surowca. Nie każdy owoc może trafić do takiej partii, a wyselekcjonowanie najlepszych egzemplarzy nie powinno odbywać się kosztem pozostałego towaru.
W rozmowie zwracano uwagę, że znacznie większe znaczenie dla całego rynku może mieć poprawa jakości podstawowego asortymentu. To właśnie standardowy, czarny karton trafia do największej grupy odbiorców i buduje opinię o polskiej papryce. Jeżeli będzie prezentował odpowiedni poziom, producenci zyskają więcej niż przez koncentrację na niewielkiej ilości produktu premium.
Paweł Myziak przestrzegał przy tym przed obniżaniem wymagań jakościowych. Jako przykład przywołał działania obserwowane na rynku hiszpańskim, gdzie promuje się paprykę z widocznymi defektami. Jego zdaniem zbyt daleko idące obniżanie standardów może przynieść niekorzystne skutki dla producentów. Przyzwyczajenie konsumenta do gorszej jakości ułatwia bowiem wprowadzanie na rynek towaru z innych kierunków, który konkuruje przede wszystkim ceną.
Nie oznacza to, że nie ma miejsca na różne segmenty jakościowe. Papryka premium może przynosić wyższą cenę, ale wymaga odpowiedniego przygotowania produkcji i selekcji. Najpierw trzeba jednak zadbać o to, by podstawowy produkt spełniał oczekiwania odbiorców. Właśnie na tym powinno zależeć największej liczbie gospodarstw.
Odbiorcy przed rozpoczęciem produkcji, nie dopiero podczas zbiorów
Jednym z problemów, z którymi mierzą się producenci, pozostaje organizacja sprzedaży. Gospodarstwo jest w stanie dostarczać towar w określonym terminie, ale sieć handlowa oczekuje ciągłości dostaw. Tę różnicę trudno pogodzić, szczególnie gdy produkcja zależy od pogody, kondycji roślin i przebiegu sezonu.
Łukasz Jankowski i Marcin Świąder zwracali uwagę na czas, jaki pochłania bezpośrednia współpraca z sieciami handlowymi. Jeden z producentów przyznał, że próby takiej sprzedaży zabierały mu czas potrzebny na prowadzenie uprawy. Przygotowywanie ofert, organizacja dostaw i kontakt z odbiorcami to osobna praca. W jego ocenie producent powinien skupić się na uzyskaniu jak najlepszego plonu i jakości, a sprzedaż powinna należeć do podmiotów, które specjalizują się w handlu.
Nie oznacza to jednak, że o rynku można zacząć myśleć dopiero wtedy, gdy papryka jest gotowa do zbioru. Wręcz przeciwnie. Paweł Myziak przekonywał, że rozmowy z odbiorcami powinny rozpoczynać się już na etapie planowania produkcji. Znajomość oczekiwań dotyczących odmian, terminów dostaw i potrzebnych ilości pozwala lepiej dopasować strukturę uprawy do możliwości sprzedaży.
W tym kontekście pojawił się temat programów dostaw i kontraktacji. Paweł Myziak wskazywał na zagranicznych producentów, którzy potrafią zabezpieczać odbiór znacznej części swojej produkcji w określonych tygodniach sezonu. Takie rozwiązania pozwalają lepiej planować sprzedaż i ograniczać uzależnienie od bieżącej sytuacji na rynku. Polscy producenci również powinni rozwijać współpracę z odbiorcami i poszukiwać możliwości wcześniejszego uzgadniania warunków dostaw.
Znaczenie ma także eksport. Zdaniem Myziaka zbyt duże uzależnienie od rynku krajowego osłabia pozycję negocjacyjną gospodarstw. Polska konkuruje z dostawcami z wielu państw, a importowana papryka pojawia się na rynku również wtedy, gdy krajowi producenci mają własny towar. Rozwijanie sprzedaży zagranicznej pozwala szukać dodatkowych odbiorców i zmniejszać presję na krajowy rynek.
Południowe Mazowsze potrzebuje wspólnej marki
W dyskusji pojawił się również temat promocji krajowej produkcji. Paweł Myziak zwracał uwagę, że potencjał polskiej papryki jest wciąż słabo rozpoznawalny wśród konsumentów. Jego zdaniem pojedyncze działania promocyjne nie wystarczą, jeżeli nie będą częścią długofalowej strategii. Potrzebna jest rozpoznawalna marka i współpraca producentów, firm oraz lokalnych instytucji.
Wśród pomysłów pojawiła się promocja spożywania jednej papryki dziennie. Ważne miałoby być również zaangażowanie szkół, przedszkoli i samorządów, aby budować zainteresowanie krajowym produktem już wśród najmłodszych konsumentów. Nie chodzi wyłącznie o reklamowanie samego warzywa, lecz także o pokazanie skali i znaczenia produkcji na Południowym Mazowszu.
Paweł Myziak podkreślał, że region przez kilkadziesiąt lat zbudował silne zaplecze produkcyjne i nie powinien zmarnować tego dorobku. Wspólne działania mogą pomóc w umocnieniu pozycji zarówno na krajowych półkach, jak i na rynkach zagranicznych.
Przyszłość gospodarstw nie zależy więc wyłącznie od tego, ile kilogramów uda się zebrać z tunelu. Równie ważne będą jakość, organizacja pracy, dostępność pracowników, skuteczna ochrona biologiczna i możliwość sprzedaży po cenie uwzględniającej rzeczywiste koszty. Producenci z Południowego Mazowsza mają duże doświadczenie i rozwiniętą bazę produkcyjną. Teraz muszą zadbać o to, by coraz większa wydajność szła w parze z opłacalnością, a ich produkt miał silną pozycję na rynku.
