Podczas Ogólnopolskiej Konferencji Ochrony Roślin Sadowniczych poruszono najważniejsze problemy w ochronie truskawki i innych gatunków jagodowych.
Zwalczanie szkodników, co wycofano, co wycofają?
Prognozowane zmiany w ochronie przed szkodnikami przedstawiła dr Małgorzata Sekrecka. Przypomniała wycofane w ostatnim czasie w sadownictwie substancje czynne:
- tiachlopryd;
- metoksyfenozyd;
- chloropiryfos;
- chloropiryfos metylu;
- spirodiklofen.
A oto najnowsze zmiany. Tylko do 19 września 2022 r. można sprzedawać i stosować środki ochrony zawierające indoksakarb. Wyjątek stanowi Rumo 30 WG, dla którego możliwość stosowania i przechowywania mija już 30 kwietnia 2022 r. Do 1 listopada można sprzedawać i używać fosmet. Pirymikarbu (30 kwietnia 2022 r.), tebufenpiradu (31 października 2022 r.), lambda-cyhalotryny (31 marca 2023 r.), emamektyny (30 listopada 2024 r.) i etoksazolu (30 stycznia 2028 r.). Trzeba wiedzieć, że emamektyna jest jedyną alternatywą dla cyjanotraniliprolu w zwalczaniu muszki plamoskrzydłej na winorośli i światłówki naziemnicy na truskawce.
dr Małgorzata Sekrecka
Alternatywą dla chemii są m.in. środki mikrobiologiczne, np. zawierające grzyb Beauveria bassiana zwalczające przędziorka chmielowca, wciornastka i mączlika na truskawce uprawianej pod osłonami. Również pożyteczne makroorganizmy, np. drapieżne roztocze z rodziny dobroczynkowatych (ograniczanie liczebności przędziorków) lub entomopatogeniczne nicienie z rodzaju Steinernema (zwalczanie larw opuchlaków). Można też korzystać ze związków silikonowych, polisacharydów i oleju z lnianki.
Zwalczanie chwastów w jagodnikach
Profesor Jerzy Lisek mówił o regulacji zachwaszczenia w jagodnikach. Według aktualnych ustaleń, glifosat może być stosowany w krajach UE do 15 grudnia 2022 r. Oprócz rozwiązań chemicznych, zawartych w aktualnym programie ochrony jagodników i plantacji truskawek, a opracowanych m.in. przez profesora, Jerzy Lisek rekomendował inne rozwiązania np. rośliny okrywowe uprawiane współrzędnie lub dodatkowo (plantacje ekologiczne). Jednym z rekomendowanych do tego celu gatunków jest jastrzębiec kosmaczek, mięta pieprzowa, przywrotnik pospolity, nasturcja. Przedstawił różne modele kosiarek (w tym autonomicznego robota koszącego). Negował też systematyczne stosowanie glebogryzarek, rozwiązania niszczącego strukturę gleby. Warto je zastąpić maszynami z pasywnymi elementami roboczymi (kultywatory, brony), uchylnymi pielnikami z nożami podcinającymi itd.
Nowe problemy truskawek
Monika Michalecka przybliżyła temat nowych zagrożeń chorobowych w uprawach roślin jagodowych. Okazuje się, że przyczyną gnicia korony truskawek bywa nie tylko Phytophthora cactorum, ale również Gnomonia comari, stwierdzona w ostatnim roku w kilku próbach badanych w Instytucie. Objawia się nie tylko nekrozą korony, ale także nekrozami po obu stronach blaszki liściowej i gniciem owoców od dna kwiatowego. Gnomonia comari bywa mylona z Gnomonia fragariae, który powoduje zgniliznę korzeni i ogonków liściowych, ale nie poraża owoców. Od 2019 r. na kilku próbach truskawki wykryto również Fusarium oxysporum (f. sp. fragariae) na korzeniach, koronie i owocach. Podobnie jak inne fuzariozy, grzyb wnika do wiązek przewodzących i zmniejsza ich światło (uwiądy). Zdarzyły się też przypadki obecności grzyba Pilidium concavum, powodującego chorobę – opaloną zgniliznę. Na liściach pojawiają się szarobrązowe, nekrotyczne plamy oraz żółtawe, zapadnięte plamy na owocach (na nich pomarańczowe skupienia zarodników). Znany z upraw ziemniaków i warzyw patogen Rhizoctonia solani może również porażać truskawki, powodując, szczególnie w szkółkach, zamieranie roślin.
Biologiczne alternatywy
Przed założeniem nowej plantacji Anna Poniatowska zalecała badanie gleby na obecność szkodników glebowych, uprawę przedplonów (rzepak, rzepik, lnianka, gorczyca), czy zastosowanie mączki z nasion kapusty abisyńskiej lub gorczycy białej. Podczas uprawy wykorzystanie alternatywnych środków biologicznych i biotechnicznych.
W uprawie truskawki przeciw szarej pleśni:
- Polyversum WP
- Prestop WP;
- Botector;
- Serenade ASO
- Laminone;
- Nutivax;
- Plantivax;
- Vaxiplant SL;
Do zwalczania mączniaka prawdziwego:
- Polyversum WP;
- Serenade ASO;
- Laminone;
- Nutivax;
- Plantivax;
- Vaxiplant SL;
- Fytosave SL;
- Limocide;
- Pesticol;
- PREV-AM;
- PREV-BIO.
Na białą i czerwoną plamistości liści:
- Polyversum WP;
- Laminone;
- Nutivax;
- Plantivax;
- Vaxiplant SL.
Przeciw skórzastej zgniliźnie owoców:
- Polyversum WP.
Ograniczenie szkodliwości patogenów glebowych można też osiągnąć, stosując doglebowo bakterie i grzyby ryzosferowe np. Bacillus atrophaeus, Trichoderma harzianum, Trichoderma viride. Zarodnikowanie sprawcy szarej pleśni można ograniczyć opryskując rośliny preparatami zawierającymi drożdże Saccharomyces cerevisiae. W kontekście odporności warto stosować nawozy zawierające krzem, bor i miedź oraz fosforyny ograniczające wzrost i zarodnikowanie lęgniowców z rodzajów Phytophthora i Pythium.
Nicienie na truskawkach
Dawid Kozacki podzielił nicienie licznie bytujące w glebie na bakteriożerców, grzybożerców, wszystkożerców, drapieżniki i groźnych dla produkcji – roślinożerców. Dla truskawek groźne są węgorki, pasożytujące na nadziemnych częściach roślin – na pąkach kwiatowych i najmłodszych liściach. Potrafią zmniejszyć plon truskawek o 60–70%. Rośliny opanowane przez węgorki mogą być jednocześnie porażane przez bakterie z rodzaju Corynebacterium, powodując kalafiorowatość truskawki i stratę plonu nawet o 80%. W liściach, kwiatach i zawiązkach owoców truskawki jest też wykrywany niszczyk zjadliwy. Liście są skręcone, ich brzegi wywinięte, a rozłogi znacznie krótsze. Nekrozy i gnicie korzeni są dziełem korzeniaka szkodliwego i wtórnych zakażeń – Verticillium spp. oraz Agrobacterium spp. Na korzeniach truskawki pasożytuje też guzak północny, powodujący wyrośla na korzeniach. Są też pasożyty zewnętrzne korzeni truskawki – długacze, sztylaki i krępaki, będące dodatkowo wektorami wirusów truskawki. Roślinami nieżywicielskimi, które trzeba uwzględnić w przedplonach są: gryka, gorczyca, rzepak, owies, aksamitka. W Instytucie Ogrodnictwa jest laboratorium nematologiczne, w którym można zlecić badania pod kątem nicieni.
Katarzyna Wójcik
