Program "Owoce i warzywa w szkole", podlega regularnej ocenie skuteczności mającej wykazać, czy i w jakim stopniu realizuje on zakładane cele. Z końcem lutego 2017 r. przekazany został do Komisji Europejskiej raport podsumowujący obejmujący pięcioletni okres realizacji programu, tj. lata szkolne 2011/2012 – 2015/2016. Oto najważniejsze wnioski wypływające z raportu udostępnionego przez Agencję Rynku Rolnego:
Spożycie owoców i warzyw przez dzieci
Wyniki przeprowadzonej oceny potwierdziły, że program w sposób istotny wpływa na spożycie przez dzieci owoców i warzyw. Szczególnie wyraźny wpływ wywarł program na spożycie owoców przez dzieci. Po trzech latach uczestniczenia w programie wśród dzieci silnie wzrosło spożycie owoców – o 30 g dziennie, tj. o 18% (w grupie dzieci nie uczestniczących w programie – wzrost jedynie o 4%), łączne spożycie owoców i warzyw (w dni szkolne i weekendowe) było wyższe o 19,5 g niż w grupie dzieci nieuczestniczących w programie.
Wpływ programu na poziom spożycia warzyw był mniejszy niż na spożycie owoców, nie odnotowano znaczących różnic pomiędzy ilościami warzyw spożywanymi przez dzieci uczestniczące i nieuczestniczące w programie.
Przez cały okres uczestnictwa w programie zaobserwowano mniejsze spożycie warzyw niż owoców przez uczniów z uwagi na preferencje smaku słodkiego u dzieci stąd łatwiej jest zwiększyć spożycie owoców niż warzyw.
Spożycie warzyw i owoców przez dzieci wzrosło dzięki uczestnictwu w programie do 328 g dziennie pozostaje jednak nadal na poziomie niższym niż zalecają eksperci, tj. minimum 400 g dziennie. Jednocześnie pozytywny trend wzrostu spożycia owoców i warzyw utrzymywał się jedynie w trakcie uczestnictwa dziecka w programie, a po jego zakończeniu uległ zahamowaniu.
Wymaga to prowadzenia dalszych działań wspierających dobre nawyki żywieniowe wzmocnionych działań edukacyjnych oraz regularnego, częstszego udostępniania dzieciom owoców i warzyw przez jak najdłuższy okres czasu dla utrwalenia pozytywnych nawyków i nabycia umiejętności samodzielnego dokonywania prawidłowych wyborów żywieniowych.
Wiedza na temat zdrowego odżywiania dzieci
Program na przestrzeni lat wpłynął pozytywnie na wiedzę dzieci w różnych aspektach związanych ze spożyciem owoców i warzyw. Wiedza dzieci co do zalecanej codziennie do spożycia liczby porcji owoców i warzyw sukcesywnie rosła. W I klasie prawidłowej odpowiedzi potrafiło udzielić jedynie ok. 30% dzieci, a na zakończenie udziału w programie w III klasie było to już prawie 60% dzieci (wśród dzieci nieuczestniczących w programie ten odsetek wyniósł w III klasie jedynie 31,5%.
Większa wiedza wśród dzieci uczestniczących w programie dotycząca zalecanych ilości porcji warzyw i owoców niż wśród dzieci nieuczestniczących utrzymała się nawet rok po zakończeniu programu. Większość dzieci deklarowała, że nauczyciel przekazywał informacje że warzywa i owoce są dobre dla zdrowia (93,6%), ile warzyw i owoców spożywać (76%), że owoce i warzywa należy spożywać codziennie (85,4%).
Mimo tych pozytywnych deklaracji po trzech latach działań edukacyjnych w tym zakresie nadal 40% dzieci nie potrafi prawidłowo wskazać, że powinno spożywać 5 porcji owoców i warzyw dziennie, a 25% nie wie, że owoce i warzywa są dobre dla zdrowia.
Ponadto zaprezentowany przez ARR raport krótko podsumował zagadnienia edukacji rodziców w zakresie zdrowego żywienia swoich dzieci, nastawienia dzieci do jedzenia owoców i warzyw oraz ich preferencji smakowych (ulubione owoce to jabłka, truskawki, maliny i banany, a ulubione warzywa to ogórek, marchew i sałata). Najmniej lubiane, a zarazem najmniej znane to cukinia i szpinak. Program istotnie wpłynął na akceptację i polubienie papryki. Ponadto raport poruszył kwestie nawyków żywieniowych oraz aktywności fizycznej dzieci.
Na przyszłość
Bazując na wnioskach z przeprowadzonego badania, aby nowy Program dla szkół realizowany w kolejnych latach szkolnych stanowił skuteczne narzędzie w celu zwiększenia spożycia warzyw i owoców przez uczniów oraz poprawy ich wiedzy i nawyków żywieniowych należy:
- kontynuować w kolejnych latach bezpłatne udostępnianie porcji owoców i warzyw, przez jak najdłuższy okres w roku szkolnym i w odpowiedniej częstotliwości,
- kontynuować działania towarzyszące, które powinny być efektywnie realizowaną częścią programu(atrakcyjne i dopasowane do wieku dzieci),
- wesprzeć szkoły w realizacji ww. działań np. pakietem materiałów edukacyjnych do wykorzystania przez nauczycieli,
- objąć działaniami rodziców w celu edukacji w zakresie prawidłowego żywienia, a także zachęcić ich do współpracy ze szkołą w tym zakresie.
Źródło: FAMMU/FAPA na podstawie: inf. Agencja Rynku Rolnego
