Pod wpływem dużych wahań wilgotności i temperatury tkanki roślin pękają, tworząc wrota dla patogenów, powodujących infekcje wtórne. Wysoka wilgotność powietrza oraz temperatura stwarzają dogodne warunki do rozwoju chorób bakteryjnych, zwłaszcza w uprawach cebuli, kapusty czy warzyw korzeniowych. Na podtopionych terenach korzenie roślin „duszą się”, pobieranie składników mineralnych i wody jest ograniczone lub całkowicie zablokowane. W rezultacie rośliny więdną i zasychają. Niektóre warzywa, tj. pomidor, papryka, kapusta głowiasta, fasola szparagowa odznaczają się większą wrażliwością na nadmiar wilgoci i spowodowany tym brak tlenu w strefie korzeniowej. Mniejszą wrażliwość wykazują pory, selery i cebula.
Niedobór składników w glebie lub ograniczona możliwość pobierania ich przez rośliny powoduje m.in. fioletowienie liści (niedobór fosforu), zasychanie liści (niedobór potasu) czy suchą zgniliznę wierzchołkową owoców (niedobór wapnia). Na zalanych glebach może dochodzić do nagromadzenia etylenu, który w nadmiernych ilościach powoduje defoliację i przedwczesne starzenie się roślin.
Zaraza ziemniaka
W uprawie ziemniaka i pomidora największą szkodliwość zarazy ziemniaka odnotowuje się w okresach chłodnej i wilgotnej pogody. Takie warunki panowały w maju, zwłaszcza w południowo-wschodniej części kraju. Phytophthora infestans może infekować wszystkie części roślin. Na liściach objawy przypominają oliwkowozielone, nasiąknięte wodą plamy. W obrębie zmian na dolnej stronie blaszki liściowej tworzy się obfita, szarobiała grzybnia. W sprzyjających warunkach choroba może postępować bardzo szybko, w ciągu tygodnia doprowadzając do zamarcia roślin. Infekcji ulegają również owoce. Na powierzchni chorych tkanek pojawiają się ciemne lub oliwkowe plamy. Zwalczanie zarazy jest mocno utrudnione, z uwagi na to, że łatwo i szybko się rozprzestrzenia.Ochrona. Paleta środków do ograniczania choroby jest długa. W sezonie wegetacyjnym można przeprowadzić liczne zabiegi, dlatego konieczne jest stosowanie środków przemiennie, tzn. zawierających substancje aktywne z różnych grup chemicznych. Taki zabieg uchroni nas przed uodpornieniem się patogenów na stosowane substancje. Dużą skuteczność w ochronie roślin przed zarazą wykazują środki z grupy cyjanoimidazoli, np. Ranman Top 160 SC lub Ranman 400 SC TwinPack; z grupy fosfonowe + imidazolinony – Mildex 71,1 WG czy Ridomil Gold MZ Pepite z grupy fenyloamidów + ditiokarbaminiany. Dużą skuteczność wykazuje również Revus 250 SC (mandipropamid).
Kiła kapusty
Chorobie sprzyja niski odczyn, wysoka wilgotność gleby oraz temperatura około 25°C. Plasmodiophora brassicae, sprawca choroby, wytwarza zarodniki pływkowe, łatwo przemieszczające się w wilgotnym środowisku. Patogen może dostać się do rowów i innych zbiorników wodnych, a stamtąd na pola uprawne i do korzeni roślin żywicielskich. Porażone komórki nadmiernie rosną, tworząc charakterystyczne dla tej choroby wyrośla. Niestety, powszechnie stosowane metody ochrony nie są w pełni skuteczne w ochronie roślin przed kiłą kapusty. Ponadto dużym zagrożeniem dla tej grupy roślin są choroby bakteryjne, głównie czarna zgnilizna bakteryjna.Zgorzele
Panujące warunki sprzyjają również infekcji patogenów glebowych, sprawców zgorzeli, tj. Pythium sp., Phytophthora sp., Fusarium sp. W tym czasie szczególnie wrażliwe są małe siewki marchwi, cebuli, buraka czy grochu. Sprawcy choroby wnikają do tkanek korzeni i porażają wiązki przewodzące. Charakterystycznym objawem zgorzeli jest przewężenie części podliścieniowej siewki tuż nad powierzchnią ziemi. Porażone korzenie czernieją i gniją, a roślina zamiera.Ochrona. W momencie zauważenia choroby w uprawie należy rozpocząć zabiegi ochronne. W uprawach pod osłonami (pomidor, ogórek, papryka, kapusta) zarejestrowany jest środek Previcur Energy 840 SL (propamokarb w formie chlorowodorku propamokarbu + fosetyl). Środek stosowany jest do odkażania podłoża oraz podlewania roślin po posadzeniu na miejsce stałe.
Szara pleśń
Wysoka wilgotność, niedobór składników mineralnych (potas, wapń) i duże zagęszczenie roślin stwarzają dogodne warunki dla rozwoju szarej pleśni. Grzyb Botrytis występuje przez cały okres wegetacji i poraża wszystkie nadziemne części roślin. Pierwsze objawy choroby pojawiają się w postaci drobnych wodnistych plam, które z czasem się powiększają i brunatnieją. Chora tkanka pokrywa się obfitym, pylącym nalotem szarej grzybni.Ochrona. Dobrą skuteczność w ochronie roślin przed szarą pleśnią wykazują środki: Switch 62,5 WG (cyprodynil + fludioksonil), Topsin M 500 SC (tiofanat metylowy) oraz Signum 33 WG (piraklostrobina + boskalid). Stosowane w ochronie przed szarą pleśnią również ograniczają zgniliznę twardzikową.
Zgnilizna twardzikowa
Choroba objawia się w postaci wodnistych plam. Porażona tkanka brązowieje, zamiera i gnije. Przy wysokiej wilgotności w obrębie plam tworzy się biały nalot zbitej grzybni. Na jej powierzchni tworzą się czarne twory, będące formą przetrwalnikową grzyba S. sclerotiorum. Istotnym elementem zapobiegającym nasilaniu się tej choroby pochodzenia glebowego jest głęboka orka przed zimą. Sklerocja wyorywane w wyższe warstwy gleby ulegają degradacji w niskich temperaturach.Ochrona. Środki stosowane w ochronie przed szarą pleśnią ograniczają zgniliznę twardzikową. Dużym jednak problemem są zarodniki przetrwalnikowe (sklerocja) patogenu, na które wymienione preparaty nie działają. W ich zwalczaniu dużą skuteczność wykazują środki biologiczne, np. Contans WG zawierający Coniothyrium minitans. Grzyb ten wykazuje działanie nadpasożytnicze i powoduje rozpadanie się zarodników przetrwalnikowych. Aplikację należy przeprowadzić na 10–30 dni przed siewem lub sadzeniem roślin.
Wszystkie środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z etykietą produktu.
Maciej Kania
Źródło: na podstawie artykułu Agnieszki Czajki (IO w Skierniewicach) z numeru 7/2019 WiOM
