Siarka i azot działają w ścisłej synergii na plon cebuli
Cebula, jako roślina o średnich wymaganiach pokarmowych, pobiera z 1 ha wraz z plonem 10 ton około 20 kg azotu, 5 kg fosforu, 15 kg potasu, 2 kg magnezu i 17 kg wapnia oraz ok. 10 kg siarki, która jest ważnym składnikiem niezbędnym do prawidłowego wzrostu i rozwoju cebuli, a tym samym uzyskania wysokich plonów o dobrych parametrach jakościowych. W związku ze słabo rozwiniętym systemem korzeniowym, który utrudnia pobieranie składników pokarmowych z gleby, jej potrzeby nawozowe określa się jako wysokie.
Czy siarka jest potrzebna w uprawie cebuli?
Znaczenie siarki dla prawidłowego wzrostu i rozwoju cebuli jest wszechstronne, a niezbędność tego składnika pokarmowego wynika z jego specyficznej roli w metabolizmie roślin. Siarka, jako pierwiastek strukturalny, wchodzi w skład aminokwasów, takich jak cystyna, cysteina i metionina, a także białek, enzymów i witamin. Utrzymuje prawidłowe parametry fizjologiczne, które bezpośrednio wpływają na wzrost i rozwój cebuli. Ponad 90% całkowitej ilości siarki zgromadzonej w roślinie występuje w postaci aminokwasów. Związki siarki biorą udział w procesach fotosyntezy i oddychania, a także wpływają na zwiększenie odporności roślin na ataki patogenów. Przy optymalnym zaopatrzeniu cebuli w siarkę poprawia się jej tolerancja na warunki stresowe. Rośliny dobrze odżywione siarką uruchamiają indukowaną odporność, czyli mechanizm polegający na zwiększeniu naturalnej odporności roślin w efekcie zachodzenia wielu procesów metabolicznych z udziałem siarki.
Duże zapotrzebowanie cebuli na siarkę wynika z produkcji specyficznych związków siarki, tzw. olejków czosnkowych, od których w dużym stopniu zależy jej przydatność użytkowa. Obecne w cebuli, należącej do roślin z rodzaju Allium, olejki czosnkowe tworzą związki typu sulfotlenków, zwane alliinami, które uznawane są za prekursory smaku i zapachu tej rośliny. Występująca w cebuli alliina, zawierająca siarkę, charakteryzuje się również właściwościami bakteriobójczymi oraz grzybobójczymi. Cebula zawiera także niskocząsteczkowe organiczne związki siarki, które nie są wykorzystywane do budowy białek, czyli niebiałkowe aminokwasy siarkowe.
Ile siarki należy zastosować?
Cebula do wyprodukowania średniej wielkości plonu potrzebuje od 40 do 100 kg siarki na 1 ha. Jednak analogicznie jak w przypadku innych składników pokarmowych, ze względu na słabo rozwinięty system korzeniowy ograniczający pobieranie, dawka siarki powinna przewyższać potrzeby pokarmowe cebuli w odniesieniu do tego makroskładnika. Siarka wniesiona przed siewem nasion prowadzi zarówno do zwiększenia plonu cebuli, jak i poprawy jej parametrów jakościowych, między innymi nadając jej wyjątkowy smak. Ilość siarki pobieranej przez cebulę zależy od fazy wzrostu i rozwoju, przy czym najintensywniejsze pobieranie ma miejsce do okresu kwitnienia, natomiast w późniejszych fazach rozwojowych tempo pobierania siarki ulega zmniejszeniu.
Nawożenie cebuli siarką ma szczególne znaczenie na glebach o znacznym niedoborze tego składnika pokarmowego. Dotyczy to zwłaszcza gleb lżejszych, na których częściej stwierdza się niedobór siarki. Aplikacja siarki jest także zalecana wtedy, gdy w płodozmianie przeważają rośliny charakteryzujące się dużym zapotrzebowaniem na ten składnik pokarmowy, na przykład warzywa kapustne. Dawka siarki w uprawie cebuli zależy od rodzaju przedplonu oraz od tego, czy stosowano obornik. Na stanowiskach bez obornika zaleca się zwiększenie dawki siarki stosowanej w nawozach mineralnych. Przy ustalaniu dawki siarki należy również uwzględniać zasobność gleby, a także przewidywany plon cebuli. Ważne jest również uwzględnienie nadwyżki siarki, która może ulec wymyciu w głąb profilu glebowego. Istotną rolę odgrywa wykonanie analizy gleby pod kątem zawartości tego składnika pokarmowego.
Jaką formę siarki wybrać?
W uprawie cebuli, poza prawidłową dawką siarki, ważny jest również odpowiedni wybór nawozu, przy czym należy uwzględnić jego rozpuszczalność w wodzie, a także szybkość działania. Szybkim działaniem odznaczają się na przykład sole siarczanowe magnezu i potasu. W związku z wrażliwością cebuli na chlor i zasolenie gleby w jej uprawie wskazane jest stosowanie potasu w formie siarczanu potasu, względnie nawozów wieloskładnikowych również na bazie siarczanu potasu, co stanowi ważne źródło siarki dla rośliny.
Ze względu na możliwość łatwego wymywania siarki w głąb profilu glebowego ważne jest systematyczne uzupełnianie jej niedoborów. W tym celu wskazana jest aplikacja w okresie wiosennym nawozów azotowych z siarką, zwłaszcza na glebach o niskiej zasobności w ten pierwiastek. Aplikacja siarki nie tylko poprawia zasobność gleby, ale również zwiększa efektywność nawożenia azotowego. Ma to szczególne znaczenie po obfitych opadach zimowych, po których dochodzi do znacznych strat tego składnika pokarmowego. W przypadku występowania roślin siarkolubnych w zmianowaniu stosowanie saletr wzbogaconych w siarkę ma także swoje uzasadnienie. Jeżeli w zmianowaniu występują buraki ćwikłowe, warzywa kapustne oraz gatunki z rodziny czosnkowatych, zalecane jest nawożenie roślin siarką.
Dolistna aplikacja siarki
W uprawie cebuli bardzo ważną rolę odgrywa stosowanie siarki w formie dokarmiania dolistnego, co chroni nie tylko przed stratami tego składnika w efekcie wymycia, ale również umożliwia zdecydowanie szybsze działanie na rośliny. Dokarmianie dolistne siarką powinno być stosowane interwencyjnie w przypadku występowania problemów związanych z pobieraniem składników pokarmowych przez system korzeniowy roślin oraz w sytuacji niewłaściwych stosunków powietrzno-wodnych w glebie, nieodpowiedniego odczynu lub suszy glebowej. Przy dolistnym zastosowaniu siarki pierwiastek ten działa jak fungicyd, ponieważ wpływa zarówno bezpośrednio na patogeny grzybowe, jak i pośrednio poprzez oddziaływanie zredukowanych związków siarki, np. siarkowodoru, na organizmy chorobotwórcze. Działanie związków siarki związane jest przede wszystkim z blokowaniem uwalniania energii w komórkach grzybów.
Niedobór siarki u cebuli
Przy niedoborze siarki u cebuli dochodzi do zahamowania wzrostu, co w konsekwencji wpływa na obniżenie plonu i pogorszenie jego parametrów jakościowych. W warunkach niedoboru siarki zmniejsza się w roślinach zawartość cukrów prostych i tłuszczu. Dochodzi do ograniczenia tworzenia białka oraz pogorszenia jego parametrów jakościowych, głównie na skutek zmniejszonej zawartości aminokwasów egzogennych, takich jak metionina i cysteina. Przy deficycie siarki zwiększa się również ilość azotanów(V) w roślinach.
W zależności od zawartości siarki w cebuli przy niedoborze tego składnika pokarmowego wyróżnia się ostry lub ukryty niedobór. Przy niedoborze ostrym pojawiają się charakterystyczne i widoczne objawy niedożywienia roślin siarką. Dochodzi także do obniżenia naturalnej odporności roślin na stresy biotyczne i abiotyczne. Z kolei przy ukrytym deficycie siarki nie stwierdza się wizualnych objawów braku pierwiastka, natomiast jego występowanie wiąże się z negatywnym wpływem na plonowanie cebuli.
Przy niedostatecznym zaopatrzeniu w siarkę na roślinach pojawiają się objawy charakterystyczne dla zmniejszonej aktywności fotosyntetycznej. Młode liście bledną, są sztywne i kruche. Objawy te są podobne do symptomów towarzyszących deficytowi azotu, z tą różnicą, że w przypadku niedoboru siarki występują na liściach młodszych i stożkach wzrostu, w przeciwieństwie do objawów deficytu azotu, które pojawiają się w pierwszej kolejności na liściach starszych.
Synergia siarka i azot
Nawożenie cebuli siarką jest nierozerwalnie związane z azotem. Siarka wpływa bowiem na prawidłowe wykorzystanie azotu przez rośliny, zwiększając jego plonotwórcze działanie. Jest aktywatorem procesów kontrolujących metabolizm azotu w roślinie, w efekcie czego zwiększa szybkość przemian pobranego azotu w białko. Siarka poprawia również wykorzystanie fosforu z nawozów mineralnych oraz korzystnie wpływa na optymalną zawartość potasu w roślinach. Przy optymalnym zaopatrzeniu cebuli w siarkę dochodzi do ograniczenia kumulacji szkodliwych azotanów(V). Cebula nawożona siarką odznacza się wysokimi walorami smakowymi, dużą zawartością witamin, jak również olejków eterycznych.
Nawożenie azotowe w uprawie cebuli
W uprawie cebuli połowę dawki azotu należy zastosować kilka dni przed siewem roślin, a drugą połowę pogłównie, niekiedy z podziałem na dwie części, w terminie od trzeciej dekady maja do połowy czerwca. Azotu nie należy stosować później, gdyż może to opóźnić dojrzewanie cebuli, zwiększyć liczbę cebul z grubymi szyjkami, a także pogorszyć ich zdolność przechowalniczą. Spośród nawozów azotowych w uprawie cebuli przedsiewnie dobre efekty uzyskuje się po zastosowaniu saletrzaku, natomiast pogłównie – saletry amonowej czy RSM.
Wyższe dawki azotu zalecane są przy stosowaniu obornika w okresie 2–3 lat poprzedzających uprawę cebuli. Natomiast niższe dawki azotu wskazane są na glebach zasobnych w próchnicę oraz po przedplonach, które były intensywnie nawożone azotem. Nie zaleca się zbyt wysokiego nawożenia azotowego, które opóźnia dojrzewanie cebuli. W takim przypadku cebula charakteryzuje się grubą, soczystą, niezaschniętą szyjką i zdecydowanie gorszą trwałością przechowalniczą. Wysokie dawki azotu mogą również przyczyniać się do obniżenia odporności roślin na porażenie przez mączniaka prawdziwego oraz szarą pleśń.
Artykuł został opublikowany w czasopiśmie „Warzywa” nr 4/2026.
